श्वेतवस्त्रपरिधायिनः ऋत्विजः हविर्दीपितान् अग्नीन् समाह्वयन्तः तं राजानं पुरतः प्रजग्मुः, स्फुरन्तश्च तैः अग्नयः शोभमानाः सन्तः समलङ्कृताः दृष्टाः। ततो दुःखशोकपीडितसहस्राणि ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां रुदन्तः राजानं अनुययुः। “अस्मान् त्यक्त्वा, अनाथीकृत्य, अनन्तशोकस्थाने स्थापयित्वा, राजा कुतः गच्छति इति?” इति ते विलपन्तः। पाण्डवाः सर्वे, भीष्मः, विदुरश्च, तथा बह्लीकः, सोमदत्तः, भूरिश्रवास्तथा, उच्चैः रुरुदुः। ते सर्वे परस्परं समालिङ्ग्य, सहस्रशः, रम्ये समतले पुण्ये च गङ्गातटे काननसुस्थले जग्मुः। तत्र सत्यव्रताः तं सिंहसदृशं निष्कल्मषकर्माणं पाण्डुं राजानं स्वभार्यया सह पालकीं स्थापयामासुः। ततः तस्य देहम् विविधगन्धैः सुगन्धितं, शुद्धया कालिकया अभ्यक्तं, दिव्यचन्दनेन अनुलेपितं च कृतवन्तः। तं सुवर्णपात्रैः शीघ्रं जलैः सिञ्चित्वा, श्वेतचन्दनलेपेन समन्ततः आवृतवन्तः। ततोऽस्य काष्ठाग्र्यकृष्णागुरुचूर्णेन, सुगन्धितुङ्गरसेन, देशीयैः श्वेतवस्त्रैश्च समलङ्कृत्य, तं वस्त्रैः आच्छाद्य, राजा जीवन्निव शोभमानः, नूतनव्याघ्र इव शय्यायाम् उपविष्ट इव दृष्टः। ऋत्विजः सर्वे, पुरोहितैः सह, अश्वमेधाग्नेः वेदविहितानि कर्माणि मन्त्रैः सह समाचक्रुः। ततो यदा ऋत्विजां अनुमत्याः संस्काराः समाप्ताः, तदा राजा अलङ्कृतः, माध्रीसहितः, सर्पिषा अभ्यक्तः। तं चन्दनं तल्लुत्सरलं देवदारुं गुग्गुलुं च लाक्षया युक्तं सुगन्धि काष्ठं च दग्धवन्तः। हरितचन्दनं हरिबेरं उशीरं च, अन्यानि चान्ये सुगन्धिद्रव्याणि, धर्मेण सम्यक् दग्धानि। ततो दृष्ट्वा तौ शरीरौ कौशल्या मोहाभिभूता भूमौ पतित्वा, “हाहा पुत्र!” इति विललाप। तस्याः पतितायाः शोकातुरायाः दर्शनात्, नगरवासिनः ग्राम्याश्च, राजस्नेहात् दयावशात् च, शोकसम्पीडिताः रुरुदुः। कुन्त्याः करुणरवात्, सर्वाणि भूतानि—मानुषाणि पशुजातयः अपि—रुदन्ति स्म। तथा भीष्मः शान्तनवः, विदुरः प्राज्ञः, सर्वे च कौरेवाः, शोकसम्भ्रान्ताः, दीर्घनिःश्वासैः रुरुदुः। भीष्मविदुरराजानः पाण्डवैः सह, कुरुकुलस्त्रियश्च, तस्य जलक्रियाम् अकुर्वन्। पाण्डवाः सर्वे, भीष्मः शान्तनवः, विदुरः, बान्धवाश्च, रुदन्तः जलक्रियाः चक्रुः। ताः जलक्रियाः समाप्ताः, सर्वे जनाः शोकक्लिष्टान् पाण्डवान् दृष्ट्वा, विलपमानान् तान् निगृह्य, सान्त्वयन्तः स्थिताः। यथा पाण्डवाः स्वबान्धवैः सह भूमौ शय्यां कुर्वन्ति स्म, तथा नगरवासिनः ब्राह्मणादयः अपि शय्यां कुर्वन्ति स्म। द्वादशरात्रं नगरं पाण्डवैः सहितं शून्यमिव, अशान्तमिव, राजपुत्रविहीनमिव अभवत्। अथ विदुरभीष्मव्यासराजाः स्वबान्धवैः सह, पाण्डोः पितृयज्ञं सुधामयं पिण्डं चकार। कुलपुरोहितस्य साहाय्येन, विधिपूर्वकं कर्माणि कृत्वा, सहस्रशः कुरून् श्रेष्ठांश्च ब्राह्मणान् भोजयित्वा, रत्नवृष्टिं ग्रामांश्च द्विजश्रेष्ठेभ्यः दत्तवन्तः। संस्कारान् समाप्त्य, पाण्डवान् भरतश्रेष्ठान् आनयित्वा, सर्वे वाराणवतं नगरं प्रविविशुः। तं भरतश्रेष्ठं नित्यं विलपन्तः, नगरजनाः ग्राम्याश्च, स्वबान्धववियोगदुःखेन शोकाकुलाः अभवन्। संस्कारान्ते, जनान् शोकविह्वलान्, मोहग्रस्तान्, दुःखपीडितान् दृष्ट्वा, व्यासः मातरं उवाच— “सुखकालः अतीतः, दुःखसमयः आगतः। प्रतिदिनं पापकालः संप्राप्तः, पृथ्वी युवती नास्ति। महती क्लेशयुक्ता, अनेकदोषसंयुक्ता, धर्मकर्मनाशिनी, भीषणा काले आगमिष्यति। कुरूणां दुर्भाग्येन पृथ्वी न स्थास्यति। त्वं योगं गृह्णीष्व, तपसा वनं गच्छ। कुलविनाशं, स्वनाशं च, मा पश्य। तदनु सा तद् अङ्गीकृत्य, सूनुषायै उक्तवती।” “अम्बिके! तव पौत्रस्य दुराचारात् भरताः बान्धवाः च नगरजनाश्च विनश्यन्ति इति श्रूयते। तस्मात्, यदि ते रोचते, शोकातुरां कौशल्यां गृहीत्वा वनं गच्छामः। तव कल्याणं भूयात्।” एवं अंबिकया उक्ता, धर्मनिष्ठा सत्यवती, भीष्मं विदाय, कलत्रैः सह वनं जगाम। तत्र ताः राजमहिष्यः घोरं तपः कृत्वा, देहं परित्यज्य, मनःकाम्यां गतिं प्रापुः। ततः वेदविहितसंस्कारान् कृत्वा, पाण्डवाः पितृगृहे सुखानि भुञ्जानाः ववृद्धुः। ते धृतराष्ट्रपुत्रैः सह, बाल्यक्रीडासु, तेजसा उत्कृष्टाः, हृष्टाः प्रमोदेन क्रीडन्तः। तेषु धावने, लक्ष्यवेधे, भोजनकाले, रेणुकर्षणे च, भीमसेनः सर्वान् धृतराष्ट्रपुत्रान् जयति स्म। सः प्रमोदात् क्रीडमानान् गृह्णाति स्म, तेषां शिरांसि गृहीत्वा, पाण्डवान् प्रति संयोजयति स्म।