कुन्ती यथा पूज्या तथा मद्री अपि पूजनीया, अतः सा तथा संरक्ष्या या न वायुः नापि सूर्यः तां पश्येत्। पाण्डुः पापरहितः पुरुषेषु प्रशंसनीयः, तस्य शोकः न कर्तव्यः, यतः तस्मात् पञ्च महाबलिनः पुत्राः देवपुत्रसमानाः जाता इति। विदुरः “एवम् अस्तु” इति प्रत्युवाच, ततः भीष्मेन सह पाण्डोः श्राद्धकर्म सम्यग् उच्चस्थानस्थले न्यवर्तयताम्। ततः पुरात् अग्नयः घृतगन्धिनः दीप्ताः ब्राह्मणैः शीघ्रं निर्गमिताः पाण्डोः कृते। ततः वसन्तिकपुष्पैः विविधगन्धद्रव्यैश्च शय्यां विभूष्य, वस्त्रैः सम्पूर्णं आवृत्य तां सज्जीकृतवन्तः। माल्यैः उत्तमवस्त्रैः महद्भिः धनैः च तं भूषयित्वा मन्त्रिणः बान्धवाः मित्राणि च तत्र समागताः। स सिंहसङ्ख्यः नरः, शोभायुक्तः, पुरुषैः वाह्यमाने शोभनयानके सम्यग् आसीनः, मद्र्या सह यथावत् संवृतः आनीयत। श्वेतच्छत्रेण च चामरैः च, सर्वनादैः वाद्यनिनादैः च, तत्र तं पूजयामासुः। जना अनन्तरत्नानि यच्छन्तः तेषां कामानुसारं पाण्डोः प्रेतकार्याय दत्तवन्तः। ततः कौरेवस्य कृते श्वेतच्छत्राणि, विशालचामराणि, रम्यवस्त्राणि च समानीय। याज्ञिकाग्नयः श्वेतवस्त्रधारिभिः ऋत्विजः आहूता, तस्य पुरतः दीप्तिमन्तः शोभमानाः अग्रे गताः। सहस्रशः ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च दुःखशोकपीडिताः, राजानं अनुसृत्य रुदन्तः अगच्छन्। “सः अस्मान् परित्यज्य दुःखमग्नान् अनाथान् कृत्वा, क्व गच्छति राजा इति?” इति सर्वे विलपन्तः। पाण्डवाः, भीष्मः, विदुरः, बह्लीकः, सोमदत्तः, भूरिश्रवः च सम्यक् रुदन्तः। परस्परं आलिङ्ग्य, सहस्रशः जना रम्ये समभूम्नि शुभे गङ्गातटे काननप्रदेशे अगच्छन्। तत्र सत्यव्रताः सिंहसङ्ख्यस्य पाण्डोः शय्यां तस्य भार्यया सह सम्यक् स्थापयामासुः। तस्य शरीरम् सर्वगन्धैः सुगन्धितं, निर्मलेन कालिकातैलेन अभ्यक्तं, दिव्यचन्दनेन अनुलेपितम्। सुवर्णपात्रैः शीघ्रं जलं सिञ्चित्वा, श्वेतचन्दनपङ्केन सम्यक् आच्छादितम्। कृष्णागुरुना सुगन्धितेन तुङ्गरसैश्च, तं देशीयैः श्वेतवस्त्रैः सम्यक् वस्त्रयित्वा। तैः वस्त्रैः आच्छन्नः राजा जीवन्निव बभासे, इव नूतनव्याघ्रः सुखशय्यासक्तः। सर्व ऋत्विजः, होतारः, पुरोहिताश्च, अश्वमेधाग्नौ वेदविहितानि कर्माणि मन्त्रैः सम्यक् अकुर्वन्। ऋत्विग्भिः अनुमोदिते कर्मणि, राजा शोभायुक्तः मद्र्या सह घृतेन अभ्यक्तः। सुगन्धचन्दनैः उत्पलैः, सरलैः देवदारुभिः, गुग्गुलुना, लाक्षया च सह तं सम्यक् जज्वालुः। हरिचन्दनैः, हरिबेरैः, उशीरेण, अन्यैः च सुगन्धद्रव्यैः सम्यक् दग्धवन्तः। ततः तयोः शरीरयोः दर्शनात् कौसल्या मोहिता, सहसा भूमौ पतित्वा “हा पुत्र!” इति विलपन्ती। तस्याः पतितायाः दुःखार्तायाः, नगरवासिनः ग्राम्याश्च, राज्ञः प्रति भक्त्या, दयया च, शोकपीडिताः रुरुदुः। कुन्त्याः करुणनादेन, सर्वे प्राणी जन्तुजातयः अपि रुरुदुः। भीष्मः शान्तनवः, विदुरः, सर्वे कौरेवाश्च, गाढशोकान्विताः, स्वांसु दुःखं विसृज्य विलपन्तः। ततः भीष्मः, विदुरः, राजा, पाण्डवाः, सर्वाः कुरुनारीणि च तस्योदकेन तर्पणं चक्रुः। पाण्डवाः रुदन्तः, भीष्मः शान्तनवः, विदुरः, बान्धवाश्च, तर्पणं चक्रुः। तर्पणानन्तरम्, सर्वे जना पाण्डवान् दुःखेन क्षीणान् दृष्ट्वा, तान् शमयन्तः स्थिताः। पाण्डवाः बान्धवैः सह भूमौ शय्यां कुर्वन्तः, तथा नगरवासिनः, ब्राह्मणाः, अन्ये च अपि शय्यां कुर्वन्तः। द्वादशरात्रं नगरं पाण्डवैः सह शून्यवत्, दुःखपूर्णं, राजपुत्रविहीनमिव, अभवत्। ततः विदुरः, भीष्मः, व्यासः, राजा च बान्धवैः सह पाण्डोः पिण्डदानं दिव्यं पितृभ्योऽमृतसदृशं न्यवेदयन्। पुरोहितेन सह नियमेन संस्काराः कृताः, ततः सहस्रशः कुरून्, ब्राह्मणश्रेष्ठांश्च भोजयित्वा, रत्नधाराः, ग्रामांश्च द्विजश्रेष्ठेभ्यः दत्तवन्तः। संस्कारसमाप्तौ, पाण्डवान्, भरतश्रेष्ठान्, नगरं वाराणवतं सर्वे प्रविश्य उपविशत्। तम् उत्तमं भरतवंशजम् अनुस्मरन्तः, नगरवासिनः ग्राम्याश्च स्वबान्धवमिव शोकमग्नाः अभवन्। श्राद्धकर्म समाप्ते, जनान् दुःखपीडितान्, मोहग्रस्तान्, शोकविह्वलान् दृष्ट्वा, व्यासः मातरं प्रति उवाच— “सुखकालः गतः, घोरः कालः आगतः; प्रतिदिनं अधिकम् अनिष्टं आगच्छति, पृथिवी च यौवनं त्यजति। दुःसहः कालः आगमिष्यति, दोषैः परिपूर्णः, धर्मकर्मनाशकः, भीषणयुगः भविष्यति।