ततः तपस्विनः द्वारपालं ऊचुः—“राज्ञे वयं निवेदयस्व।” ततः तं सभायां नृपतेः सन्निधौ उपनिन्युः। नागपुरवासिनः सहस्रशः तपस्विनां महर्षीणां आगमनं श्रुत्वा विस्मिताः अभवन्। सूर्यस्य अल्पकालोत्थाने सर्वे नगरवासिनः बालैः नीताः स्वपत्नीभिः सह तपस्विनान् द्रष्टुं निर्जग्मुः। स्त्रीसमूहाः, क्षत्रियाः, केचन यानैः आस्थिताः, ब्राह्मणाः च ब्राह्मणपत्नीभिः सह निर्गताः। एवं व्यापारीणां शूद्राणां च महान् जनसमूहः अभवत्; कोऽपि मत्सरः नासीत्, सर्वे धर्मं स्मरतः आसन्। तथा शान्तनवपुत्रः भीष्मः, सोमदत्तः, बाह्लिकः, राजर्षिः प्रज्ञचक्षुः, मन्त्री विदुरः च स्वयम् निर्गताः। राणी सत्यवती, दीप्तिमती कौशल्या, राजन्यस्त्रीभिः परिवृता, गान्धारी च अपि निर्गता। धृतराष्ट्रस्य पुत्राः दुर्योधनस्य नेतृत्वे, नानाविधानि भूषणानि धारयन्तः, शतशः निर्गताः। तान् महर्षीन् दृष्ट्वा सर्वे कौरवाः पुरोहितैः सह शीरोभिः नमस्कृत्य समीपे उपविविशुः। एवं नगरवासिनः ग्रामजनाः च भूमौ शीरोभिः नमस्कृत्य समीपे उपविविशुः। ततस्तं महान् जनसमूहं ज्ञात्वा, सर्वे जनाः तान् यथायोग्यं पाद्यं अर्घ्यं च दत्त्वा सत्कारम् अकुर्वन्। भीष्मः राज्यं राष्ट्रं च महर्षिभ्यः समर्पितवान्। ततो ज्येष्ठः तेषां मुनिः, जटिलः अजिनवसनः, ऋषीणां मतं ज्ञात्वा, वाक्यम् अब्रवीत्— “कौरवपुत्रः राजा पाण्डुः, कामान् परित्यज्य, शतशृङ्गात् निर्गतः। स राजा सुखानि त्यक्त्वा तपस्वी अभवत्; पत्रमूलफलैः जीवन् नियतं तपः अकरोत्। स्वपत्नीभिः सह धर्मात्मा कालं अलस्यं विना याययामास; तेन आचरणेन तपसा च तपस्विनः तुष्टाः। शतशृङ्गे वासिनः तपस्विनः तस्य तपसा तुष्टाः, तं दिव्यलोकं गन्तुम् इच्छन्तं निगृह्य, तस्य इच्छां अवरोधयन्। स पत्न्यः सह निर्गच्छन्तं ब्राह्मणाः उचुः—‘राजन्, अपुत्रस्य न शुभाः लोकाः।’ तस्मात् धर्मं, वायुम्, महेन्द्रं, अश्विनौ च पत्न्यः सह देवतारूपेण पूजय। तुष्टाः ते पुत्रान् दास्यन्ति, त्वं ऋणात् विमुक्तः भविष्यसि; तपसा दिव्यदृष्ट्या वयं तव पुत्रान् पश्यामः। तेषां वाक्यं श्रुत्वा स देवतान् पूजयामास; ब्रह्मचर्यं व्रतम् आस्थाय, दिव्यकारणात्— धर्मः तत्र तस्य पुत्रः अभवत्—युधिष्ठिरः। तस्मै महाक्रौरवाय, बलश्रेष्ठाय, मातरिश्वा भीमं महाबलम् पुत्रं दत्तवान्; पुरन्दरः कुन्त्यै सत्यवीर्ये पुत्रः अभवत्। महाबाणः जातः सति, इन्द्रः कुन्त्यै उवाच—‘मम प्रसादात् अयं पुत्रः जातः, हे कुन्ति सत्यवीर्ये!’ स अजेयांश्च शत्रून् देवांश्च विजेष्यति; तस्य धनुर्धरत्वं सर्वेषां अतिवर्तिष्यति। युधिष्ठिरः भ्रातृबलात् राजसूयम् प्राप्त्वा सर्वान् नरान् गन्धर्वान् राक्षसान् च विजयिष्यति। स दुर्योधनं कौरवान् च विजेष्यति; धर्मपुत्रस्य वीर्येण युधिष्ठिरः राजसूयादीन् यज्ञान् करिष्यति, धर्मनिष्ठः सदा। मद्र्याः पुत्रौ द्वौ महाबाणौ अश्विभ्यां जातौ—नकुलः सहदेवः च, अपरिमिततेजसौ नरसिंहौ। एवं धर्मनिष्ठः कीर्तिमान् वनवासे स्थितः, पाण्डुवंशः पुनः प्रतिष्ठितः। तेषां पाण्डुपुत्राणां जन्म, वृद्धिः, वेदाध्ययनं च दृष्ट्वा, त्वं सदा परमं सुखं प्राप्स्यसि। धर्मशीलः स पुत्रान् प्राप्तवान्; सप्तदशमे दिवसे पाण्डुः पितृलोकं गतः। तं वैश्वानरस्य मुखे अग्निसंस्कारं ज्ञात्वा, मद्री स्वजीवनं त्यक्त्वा अग्नौ प्रविष्टा। पतिसंयुक्ता सा पतिसंयुक्तं लोकं गता; तस्याः तस्य च यथाकर्तव्यं संस्कारं कुर्यात्। कुन्ती शरणं गता, पाण्डुपुत्राः च कीर्तिमन्तः, यथायोग्यं पूज्यन्तां; एष धर्मः सनातनः। एते तयोः शरीरद्वयं, एते पुत्राः वंशश्रेष्ठाः; तान् मातृसहितान् शत्रुनाम् दाहकान् यथायोग्यं संस्कारैः पूजयेत्। संस्कारसमाप्तौ पाण्डुः धर्मवित् कुरुवंशश्रेष्ठः पितृयज्ञं प्राप्नुयात्। एवम् कौरवेषु उक्त्वा, कौरवेषु पश्यत्सु, सर्वे तपस्विनः गुह्यकैः सह तस्मात् क्षणेन अन्तर्धानम् अगच्छन्। तान् मुनिसंघं सिद्धगणं च द्रष्ट्वा, यथा गन्धर्वनगरं प्रकटम्, पुनः अन्तर्धानम्, सर्वे महान् विस्मयं जग्मुः। विदुर, यथा राज्ञे, तथा पाण्डोः सिंहस्य, विशेषतः मद्र्याः, सर्वे संस्काराः कुरु। यः इच्छति, तस्मै यथेष्टं पाण्डोः मद्र्याः च गोः वस्त्राणि रत्नानि विविधं धनं च ददातु।