भारतवंशः एकदा विनष्टः सन् पाण्डुना पुनः स्थापितः। तस्य वनगमनात् राज्यं पुनः नष्टं, शासकविहीनं च अभवत्। क्षत्रियवर्गः अपि पुनः निष्कासितः, किन्तु पाण्डोः पञ्चपुत्रैः पुनः स्थापितः। एतत् श्रुत्वा अनुमोदितं च, शङ्करः त्वं इदानीं गन्तव्यः। वयं दीर्घं तपः कृत्वा त्वाम् अवाप्नवाम, हे भारतश्रेष्ठ। तथापि महान् सम्प्राप्तिफलः—सेवा आद्यः—न लब्धः; न च पूर्वं लब्धः, दशरथस्य यथा। एवं उक्त्वा दुःखिता यमद्वयम् विलपितुम् आरब्धे। अहं ज्येष्ठा धर्मपत्नी; धर्मस्य परमं फलम् मम; यद् विधिः, तद् निश्चितं भविष्यति—माद्रि, मां मा वारय। अत्र पतिं यमाधीनं गतं अहं अन्वेष्यामि; उत्तिष्ठ, एतत् त्यज, पुत्रान् रक्ष। पुत्रान् प्राप्त्वा, स्वार्थं सिद्ध्वा, वीरपत्नीभावम् अहं अन्वेष्यामि। अहं एव पतिं गतं अनुगच्छामि; कामैः न तुष्टा—हे ज्येष्ठे, अनुमतिः दीयताम्। भारतश्रेष्ठः मम समीपम् आगत्य, कामेन क्लान्तः; कथं तस्य कामं यमसदने छिन्द्याम्? राजा मम हतः, स्वर्गं गतः; न मम मनः तथा, न च बान्धवाः एवं प्रवृत्ताः। पतिं विना जीवितं धारयितुं न शक्नोमि; अतः वैवस्वतलोकं गच्छन्तं अनुगच्छामि। तव पुत्रेषु अहं तद्वत् जीवितुं न शक्नोमि; तद् यदि कुर्याम्, महान् अधर्मः मां स्पृशेत्। अतः हे राज्ञि, तव पुत्रेषु यथा स्वेषु तथा आचरिष्यामि; पतिं यमसदनं गच्छन्तं अन्वेष्यामि। राजा मां इच्छन् गतः; तेन सह तन्न शरीरम्, मम शरीरम् अपि—सुसंवृतं दह्यताम्, हे सुभगे, एतत् प्रियं कुरु। पुत्रेषु जागरूकत्वं कुरु, यथाऽहम् उपदिष्टवती; अतः तव उपदेशं न पश्यामि। ऋषयः सत्यव्रता वीर्यवन्तः पाण्डवान् सान्त्वयन्तः, कुन्तिं माद्रीं च तपस्विन्यौ समाश्वासयन्। हे सौभाग्यवती, बालपुत्रैः सह त्वं कदाचित् न मृत्युम् उपगच्छ; वयं पाण्डवान् कुरुभूमिं नयिष्यामः। लोभात् अधर्मः उत्पद्यते; धृतराष्ट्रः लोभी; स पाण्डवान् प्रति कदाचित् यथोचितं न आचरितुम् शक्नोति। कुन्त्याः रक्षकाः वृष्णयः, कुन्तिभोजः च; माद्र्याः बलिनां श्रेष्ठः शल्यः, भ्राता महारणयोधः। पतिसंयुक्तमरणं फलदं न संशयः; किन्तु द्विजश्रेष्ठाः इदं कर्तुम् कठिनम् इति वदन्ति। पतिनः मरणानन्तरं, धर्मपत्नी यदि पातिव्रत्ये स्थित्वा, संयमेन शुद्धा, शुद्धवाक्यचेतनकर्मणा—सा शुभा। पति स्मृत्वा, सा शुभा पतिं उद्धरति; पति, सा, पुत्रः च त्रयः उद्धृताः स्युः। अतः वयम् उभयोः जीवितं श्रेष्ठं मन्यामहे। पाण्डोः आज्ञा, ब्राह्मणसभा च, मम शिरसि विधेयम्; तदनुसारं आचरिष्यामि। आपत्तौ अपि, अहं एतत् श्रेष्ठं मन्ये—पतेः, पुत्राणां, स्वस्य च—न हि संशयः। कुन्तिः पुत्राणां हितरक्षायां समर्था; बुद्धौ तस्याः समानः नास्ति, अरुन्धत्याः अपि। वृष्णयः, कुन्तिभोजः कुन्तेः रक्षकाः; अहं तव यथैव बालान् रक्षितुं न शक्नोमि। अहं, कामैः न तुष्टा, पतिं अनुगच्छामि; पतिलोकस्य मुख्यपत्नी अनुमतिं ददातु। धर्मज्ञस्य, कृतज्ञस्य, सत्यस्य, बुद्धिमतः पादयोः सेवा करिष्यामि; सुभगे, अद्य अनुमतिः दीयताम्। एवं उक्त्वा, हे राजन्, मद्रराजकन्या शुभा माद्री कुन्त्यै शीरो नमयित्वा, यमौ तस्यै समर्पयत्। सा महर्षीन् प्रणम्य, पाण्डवान् आलिङ्ग्य, यमयोः शिरसि पुनः पुनः चुम्बित्वा। युधिष्ठिरं हस्तेन गृह्य, माद्री इदं वदति—'कुन्तिः तव माता, अहं तव धात्री, पिता मृतः।' युधिष्ठिरः ज्येष्ठः, धर्मतः चतुर्णां सदा पिता; वृद्धसेवायाम्, सत्ये, धर्मे च स्थिरः भव। एवं कृतवन्तः न नश्यन्ति, न च पराजयम् उपगच्छन्ति; अतः वृद्धसेवायाम् सर्वे यत्नं कुर्यात। माद्री दुःखिता, ऋषीन्, पृथां च पुनः पुनः प्रणम्य, पृथाम् अभ्यधावत्। ऋषिसंनिधौ, एते वचनानि उक्तानि, तद् मे स्वर्गदर्शनकामना व्यर्था न भवतु। धन्या त्वं वृष्णिकन्ये, तव तुल्या नारी नास्ति; तव बलम्, तेजः, तपः, महत्त्वं, यशः च अतुलम्। कुन्तिः, त्वं पञ्चपुत्रान् अनन्तवीर्यान् द्रक्ष्यसि; सा सुभगा, सर्वथा मया पूजिता, मानिता च। त्वं ज्येष्ठा, श्रेष्ठा, हे देवि, स्वगुणैः शोभिता; अनुमतिं इच्छामि, हे हर्षवती।