धर्मनिष्ठा वेदविदः पाण्डवाः सर्वे युधिष्ठिरप्रमुखाः पितरं पाण्डुं समीपमुपेत्य भूमौ मूर्च्छिताः पतिताः। ते पितुः पादौ परिष्वज्य विलपन्तः शोकाकुलाः प्राहुः—"हन्त नष्टाः स्म वयम्, पितः! हन्त, अनाथाः स्म!" पाण्डोः वियोगेन, महाबुद्धे, कथं वयं बालकाः जीविष्यामः? यद्यपि वयं लोकनाथस्य पुत्राः, अधुना तु अनाथाः जाताः स्म। एकक्षणे, महाबाहो, पश्य लोकस्य विचित्रताम्—न हि कश्चन अस्मद्वत् दुःखी राजपुत्रः अस्ति, हे भारतकुलभूषण। त्वद्वियोगात्, राजन्, राज्यनाशाच च, वयं सर्वे पाण्डवाः महतीं विपत्तिं प्राप्ताः। किं कुर्मः, राजन्? किमत्र करणीयम्? अस्मान् अनुगृहाण। त्वया महत्तपसा वयं लब्धाः; त्वं दर्पं परित्यज्य अरण्यं गतः, स्वयं च अस्मभ्यं मृगया-फलानि संप्राप्तवान्। औषधैः कन्दमूलैः फलैश्च अस्मान् पालयन्, त्वं यथा महान् पिता पुत्रान् इच्छेत्, तथा कृतवान्। धर्मार्थकामफलस्य इच्छया, इदानीं स कालः प्राप्तः; राजन्, त्वं तद्फलं भुक्त्वा एव गन्तुमर्हसि, न तु तदनुपभुज्य, भारतकुलसम्भव। एवं पितरं प्रति उक्त्वा, भीमः अपि शोकमकरोत्। भारतवंशः पूर्वं विनष्टः पाण्डुना पुनः संस्थापितः; स यदा अरण्यं गतः, तदा राज्यं नष्टम्, अनाथं च जातम्। पुनः क्षत्रियवर्गो निष्कासितः, पाण्डुपुत्रैः पुनः प्रतिष्ठितः; इदं श्रुत्वा, अनुमन्य, त्वं गन्तुमर्हसि, शंकर। दीर्घतपसा वयं त्वां प्राप्नोम; भारतश्रेष्ठ, तथापि महानुग्रहार्थं यत्फलं लभ्यते, तद् न प्राप्यते; न च पूर्वं, दशरथस्य इव, किञ्चन लब्धम्। एवं यमौ द्वौ अपि शोकाकुलौ विलपितुम् आरब्धवन्तौ। अहं ज्येष्ठा धर्मपत्नी; उत्तमः धर्मफलः मम; यत् नियतं, तत् निश्चितम्—माद्रि, मां मा निवारय। अहं पतिं यमपुरीगतं अत्रैव अन्विष्यामि; उत्तिष्ठ, एतत् परित्यज्य, एतान् पुत्रान् पालय। पुत्रान् प्राप्य, स्वकार्यं सम्पाद्य, वीरपत्नीभावमवलम्बे। अहमेव पतिं अनुगमिष्यामि; कामैः तृप्तिः नास्ति—वरिष्ठे, मां अनुमन्यस्व। मयि आगत्य, एष भारतश्रेष्ठः कामेन क्षीणः; कथं तस्य कामं यमगृहे छेत्तुम् शक्यते? मम पतिः हतः, राजर्षिश्रेष्ठ, स्वर्गं गतः; न मम मनः तथा, न च बान्धवाः तत्सम्बद्धाः। पतिवियोगे जीवितुं न शक्नोमि; तेन साकं वैवस्वतपुरीं गमिष्यामि। तव पुत्रेषु मम यथावत् वासो न शक्यः; तत्र वसता महानधर्मः स्यात्। अतः, राज्ञि, अहं तव पुत्रेषु आत्मपुत्रेष्विव आचरिष्यामि; पतिं यमपुरीं गच्छन्तं अन्विष्यामि। एष राजा मां इच्छन् प्रेत्यगतः; तस्मात् राजशरीरसमम् ममापि शरीरं—सुसंवृतं दग्धव्यं, आर्ये, एष मम प्रियतमा क्रिया; पुत्रेषु सततं जागरूकत्वेन आचार्य, यथोक्तं मया; अतः अन्यद् उपदेशं न पश्यामि। तदा मुनयः सत्यव्रतान् शूरान् पाण्डवान् सान्त्वयन्तः, कुंतीमपि माद्रीं च, तपस्विन्यौ, सान्त्वनां वाक्यैः आश्वासयन्। "भाग्यवती, बालपुत्रवत्सला, त्वं न कदापि मरणं कुर्याः; वयं पाण्डवान् शत्रुघ्नान् कुरुजनपदं नेष्यामः। लोभात् अधर्मः जायते, धृतराष्ट्रः लोभेन पीड्यते; कदाचित् पाण्डवेषु न्यायेन न आचरिष्यति। कुन्त्याः रक्षका वृष्णयः, कुन्तिभोजः च; माद्र्याः तु बलिनां श्रेष्ठः, शल्यः भ्राता, महारथः। न संशयः, पतिसह मृत्युर्निष्फलः न भवति; तथापि, युवानः, द्विजश्रेष्ठाः इदं कठिनं मन्यन्ते। पतिव्रता पतिप्रयाणे शौचसंयमैः शुद्धा, वचसां, मनसां, कर्मणां च शुद्ध्या, सौम्या स्यात्। पतिं चिन्तयन्ती सा सौम्या पतिं त्रायते; पतिश्च, सा च, पुत्रश्च, त्रायन्ते। अतः, वयं मन्ये, भवत्योः जीवितमेव श्रेष्ठम्। पाण्डोः आदेशः, ब्राह्मणसंघस्य च, मम शिरसि स्थाप्यः; तेनैव आचरिष्यामि। आपदि अपि, अहं मन्ये, एष एव श्रेष्ठः—मम पतये, पुत्रेभ्यः, आत्मनश्च—असंदिग्धम्। कुंती पुत्ररक्षायाम् समर्था, बुद्धौ च, अरुन्धत्याः अपि न तुल्या। वृष्णयः, कुंतीभोजः च, कुंतीरक्षके; अहं तु, त्वद्वत्, बालपालने समर्था नास्मि। अहम्, अनवाप्तसुखा, पतिं अनुगमिष्यामि; जगतां पतिसंघस्य मुख्यपत्नी, मां अनुमन्यताम्। धर्मज्ञस्य, कृतज्ञस्य, सत्यस्य, बुद्धिमतः पादयोः सेवां करिष्यामि; आर्ये, अद्यैव मां अनुमन्यस्व।