कामेन संव्यूढचेताः पाण्डुः, शापं विस्मृत्य, मद्रीं सह रमणीयकर्मणि समागतः, बलात्कृत इव। तेन रागाविष्टेन, शापस्य भीतिं न चिन्तयता, विधेः प्रेरितेन, आयुषः अन्तं प्रति सः प्रस्थितः, हे कौरेव्य। तस्य चेतः कामेन आक्रान्तं, विधिना मोहितं, विवेकं न प्राप, इन्द्रियबुद्धी अपि नष्टे। एवं धर्मात्मा पाण्डुः मद्र्याः सह संयोगमकरोत्, कालधर्मेण तेन गृहीते, हे कुरुनन्दन। तदा मद्री, पतीं संस्पृश्य, यस्य इन्द्रियाणि निर्गतानि, दुःखातिरिक्तेन स्वरेण पुनः पुनः रुरोद। अनन्तरं कुन्ती, पुत्रैः सह, मद्र्याः द्वाभ्यां पुत्राभ्यां च, तत्रागच्छन् यत्र नृपतिः एवं शयानः। तदा मद्री, शोकसन्तप्तां वाचं कुन्त्यै अब्रवीत्— "त्वमेवात्र गन्तुमर्हसि, बालाः तु अत्र स्थीयन्ताम्।" तस्या वचः श्रुत्वा, कुन्ती बालान् तत्रैव स्थाप्य, "नष्टास्मि" इति विलप्य, सहसा निर्गता। पाण्डुं मद्रीं च भूमौ शयानौ दृष्ट्वा, कुन्ती शोकाभिभूताङ्गी, महता दुःखेन विललाप। "त्वां सदा रक्षितवती अस्मि, स्थिरवीर, कथं त्वं शापं ज्ञात्वा अपि, वनवासे, अतिचक्रमः? नूनं मद्री, त्वया नृपतिः रक्षितव्यः आसित्; कथं त्वं एकाकिनी, प्रमादेन, नृपं मोहं नयितुम् अर्हसि? कथं वा, एकाकिनीं त्वां दृष्ट्वा, सः शापस्मरणेन सदा संतप्तः, प्रमुदितः अभवत्? धन्या त्वं, बाह्लीककन्ये, मत्तः श्रेयसी, यः प्रमुदितस्य नृपतेः मुखं दृष्टवती। अहं पुनः, हे सुभगे, पुनः पुनः तं निवारयन्ती, विलपन्तं, न सखी निवारयितुं शक्तवती, नूनं विधेः इच्छया।" एवं वचः शृत्वा, शोकाग्निना दग्धा कुन्ती, भूमौ सहसा पतिता, छिन्नमूलवृक्ष इव। सा भूमौ पतिता, मूर्च्छया निश्चेष्टा अभवत्; तस्मिन् काले, स्नात्वा महावासांसि धारयित्वा, मद्री पाण्डुं शोभनशय्यायाम् स्थाप्य, मूर्च्छितेन्द्रियां कुन्तीम् उत्तस्थापयत्। "सुभगे, आगच्छ" इति वदन्ती, मद्री कुन्तीम् दर्शयामास; सा पुनः उत्थाय, नृपतेः पादयोः पतिता। तस्याङ्गानि रक्तचन्दनलेपितानि, पीतवस्त्रपरिधानानि, वदनं स्मितयुक्तम्, वदन्निव दृष्टम्। तदा मोहवशात्, तं संस्पृश्य, मूढेन्द्रिया कुन्ती विललाप; मद्री अपि, नृपं परिष्वज्य, बाष्पपूर्णनेत्रा रुरोद। पाण्डवाः ऋषयः च, गन्धर्वैः सह, तत्रागच्छन् यत्र सः नृपः शयानः, सर्वे शोकवशेन अश्रूणि मुमुचुः। पाण्डुं पुरुषव्याघ्रं, अस्तमितार्कमिव, शुष्कसागरमिव दृष्ट्वा, महर्षयः शोकार्ताः अभवन्। ऋषयः पाण्डवाश्च तेनैव दुःखेन अभिभूताः, मुनिभिः सान्त्विताः, निष्पापयोः विलपन्तः। "हन्त, नृप, कस्यार्थं त्वं अस्मान् विहाय देवलोकं गच्छसि? हन्त, नृप, कथं मद्रीं दृष्ट्वा त्वम्—" इति विलपन्तः। "राजन्, मम पुण्यस्य क्षयात् पाण्डुः गतः, युधिष्ठिरं भीमसेनं अर्जुनं च, मद्र्याः द्वौ च पुत्रौ विहाय। कस्यार्थं, जननाथ, प्रियपुत्रान् परित्यज्य गच्छसि? नूनं देवाः त्वां स्वागतं कुर्वन्ति, भरतान्वय। यः त्वं, महाराज, ब्रह्मसदने तपः कृतवान्, अस्माभिः सह दिव्यं स्थानं प्राप्स्यसि। अजमीढैः कर्मणा प्राप्तः पन्थाः, स त्वया अस्माभिः सह गन्तव्यः इति उक्तम्। श्रेष्ठकुरु, वनं गतः सन् त्वं अस्माभिः सह गन्तासि इति शपथं कृतवान्; किंचित्कालं स्थातुमर्हसि, राजन्, यावद् तव मुखं पश्यामि।" एवं विलप्य, सा महतीं मूर्च्छां प्राप, मृग्या हता मृगीव। सर्वे पाण्डवाः, युधिष्ठिरप्रमुखाः, वेदविदः, पितुः समीपं गत्वा भूमौ मूर्च्छिताः पतिताः। पाण्डुपादौ परिष्वज्य, पाण्डवाः विललापुः—"हन्त, विनष्टाः स्मः पितः! हन्त, अनाथाः स्मः!" त्वया वियुक्ताः, महाबुद्धे, वयं बालाः कथं जीवामः? यद्यपि जगन्नाथस्य पुत्राः स्मः, अधुना अनाथाः अभवाम। एकक्षणे, महाराज, पश्य जगतः विचित्रतां—न कश्चन राजपुत्रः अस्मद्वत् दारिद्र्यम् अनुभवति, भरतान्वय। तव निधनात्, राजन्, राज्यनाशाच्च, वयं सर्वे महतीं आपदं प्राप्ताः। किं कुर्मः, राजन्? किं कर्तव्यम्? त्वं नोऽनुग्रहम् कुरु। तपसा त्वया, राजन्, वयं प्राप्ताः; गर्वं त्यक्त्वा, त्वं वनं गतः, स्वयम् अन्नं संग्रहीतवान्। मूलफलैः कन्दैश्च अस्मान् पोषितवान्; ये पितरः श्रियम् इच्छन्ति, तादृशान् पुत्रान् कामयन्ते। धर्मार्थकामफलस्य समयः प्राप्तः; त्वं न गन्तुमर्हसि, राजन्, तदफलम् अनुपभुज्य।" एवं पितरं प्रति उक्त्वा, भीमः अपि विललाप।