भीमसेनः पञ्चदशवर्षीयः, विभत्सुः चतुर्दशवर्षीयः, यमौ त्रयोदशवर्षीयौ च, हस्तिनपुरं गतवन्तः। तत्र ते धृतराष्ट्रपुत्रैः सह त्रयोदशवर्षाणि वसन्ति स्म। षण्मासान् लाक्षागृहे निवस्यानन्तरं घटोत्कचः जातः। एकचक्रायाम् अपि षण्मासान्, पाञ्चालगृहे च संवत्सरं, धृतराष्ट्रपुत्रैः सह पञ्चवर्षाणि निवसित्वा, भरतश्रेष्ठ, इन्द्रप्रस्थे त्रयस्त्रिंशद्वर्षाणि वसन्ति स्म। ततः, द्यूते पराजिताः, द्वादशवर्षाणि एकं च अधिकं वनवासं कृतवन्तः। समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं षट्त्रिंशद्वर्षाणि भुञ्जानाः, सर्वे महात्मानः कृष्णनिष्ठाः, षण्मासान् मध्ये, परीक्षितं राज्ये स्थाप्य, नियतां गतिं प्राप्तवन्तः। एवं युधिष्ठिरस्य आयुः शताष्टवर्षपरिमितम् आसीत्। केशवः अर्जुनात् त्रिमासपूर्वजः आसीत्, महाभाग, संकर्षणः कृष्णात् त्रिमासपूर्वजः इति श्रूयते। पाण्डुः पञ्चमः तेजस्वी, स्वद्वाभ्यां भार्याभ्यां सहितः, कश्यपमुनिना सह, पर्वते स्वपुत्रान् दृष्ट्वा महता हर्षेण तुष्टः। वसन्तकाले मधुमाधवयोः, पाण्डोः प्रव्रजनस्य चतुर्दशवर्षे सम्पूर्णे, तस्मिन्नेव नक्षत्रे यत्र पार्थः जातः, शुभे उत्तरफाल्गुन्यां, कुन्ती ब्राह्मणान् सपरिचारकैः सह भोजनं ददती, स्वकर्तव्यं विस्मृतवती। तदा पाण्डुः स्वबलमाश्रित्य, रम्ये पर्वतकानने, पञ्च पुत्रान् सुदर्शनीयान् अपश्यत्। एकदा मधुमाधवयोः पुष्पितकाले, राजा स्वभार्यया सह कानने विचरन्, सर्वजनमनोहरं देशं प्राप्तवान्। तत्र पलाशतिलकमाङ्गचम्पकपारिभद्रादिभिः वृक्षैः, फलपुष्पसमृद्धैः, विविधैः सरःसि, पुष्पितैः पद्मैः च, तद्वनं पाण्डोः हृदयमाकर्षयत्। स तत्र, देववत् प्रमुदितः, माध्रीं केवलां सुभगवस्त्रधारिणीं अन्वगच्छत्। ताम् एकाकिनीं, अल्पवस्त्रां, युवतीं दृष्ट्वा, पाण्डोः कामः उत्पन्नः, यथा अग्निः सहसा प्रज्वलति। तां रहसि दृष्ट्वा, राज्ञः पद्मलोचनस्य, कामेच्छा निग्रहीतुं नाशक्नोत्। अथ अष्टादशमे वर्षे, ऋतुकाले, पाण्डुः कामाभिभूतः, भूषितां माध्रीं सहवासाय आहूतवान्। तत्र, स राजा तां बलात् गृहीत्वा, सा च यथाशक्ति प्रतिरोधं कुर्वन्ती, तस्मिन् एकान्ते। कामेन अभिभूतः, शापं न स्मरन्, माध्र्या सह बलात् संयोगं कृतवान्। तेन, कामवशात्, शापभीतिम् अपि न चिन्तयन्, दैवेन प्रेरितः, आयुषः अन्तं प्रति गतः, कौरेव। तस्य मनः कामेन आक्रान्तं, दैवेन मोहितं, विवेकं न प्राप, इन्द्रियबुद्धी अपि आच्छन्ने। एवं धर्मात्मा पाण्डुः माध्र्या सह संयोगं कृत्वा, कालधर्मेण गृहीतः, कुरुवंशज। तदा माध्री, मृतसंवितं पतिं आलिङ्ग्य, बहुशः विलपन्ती, दुःखार्ता बभूव। अनन्तरं कुन्ती, पुत्रैः सह, माध्र्याः अपि द्वौ पुत्रौ, ये च तत्र, तं मृतं पाण्डुं यत्र, तत्र आगच्छन्। तदा, राजन्, माध्री शोकात् कुन्त्यै इदं वचनम् अब्रवीत्—'त्वमेव इतः गन्तव्या; बालाः अत्रैव स्थाप्यन्ताम्।' तस्याः वचनं श्रुत्वा, सा बालान् तत्रैव स्थाप्य, 'नष्टास्मि!' इति क्रोशन्ती, सहसा जगाम। पाण्डुं माध्रीं च भूमौ शयानौ दृष्ट्वा, कुन्ती, शोकग्रस्ताङ्गी, गाढदुःखेन विललाप। 'त्वां सदा रक्षितवती, स्थिरवीर, कथं शापं विज्ञायापि, वनवासे, अतिक्रान्तवान्?' 'नूनं माध्री, त्वया राजानं रक्षितव्यम् आसीत्; कथं त्वं एकाकिनी, मोहितवती, राजानं संमोहितवती?' 'कथं त्वां एकां दृष्ट्वा, सः सदा क्लिश्यमानः, शापं चिन्तयन्, हृष्टः अभवत्?' 'धन्या त्वं, बाह्लिककन्ये, मत्तः श्रेयसी च, यतः तुष्टस्य राज्ञः मुखं दृष्टवती।' 'अहं त्वां पुनः पुनः निग्रहीतुं प्रयता, स विलपन्, आत्मानं न निगृहीतवान्, नूनं दैवेनैव।' एवं वदन्तीं कुन्तीम्, शोकाग्निना दग्धां, सा सहसा भूमौ पतिता, छिन्नमूलवृक्षवत्। सा भूमौ पतिता, अचेतना, न चलिता, मूर्छया आक्रान्ता; तस्मिन् काले, स्नात्वा, उत्तमवस्त्राणि धारयित्वा, माध्री पाण्डुं शोभनशय्यायाम् उपवेश्य, मूर्छितां कुन्तीम् उत्थापयामास। 'साध्वी, आगच्छ' इति वदन्ती, माध्री कुन्त्यै दर्शयामास; कुन्ती, पुनरुत्थाय, राज्ञः पादयोः पतिता। तस्य अङ्गानि रक्तचन्दनलेपितानि, पीतवस्त्रपरिधानानि, हसितमुखं, वदन् इव शोभमानम्। तदा मोहात्, तं आलिङ्ग्य, विमूढेन्द्रियाः, सा विललाप; माध्री अपि, राजानं आलिङ्ग्य, बाष्पपूरितलोचना, रुरोद।