तस्य कृपया ते धनुर्वेदे निष्णाताः अभवन्। भीमसेनः गदायाम्, युधिष्ठिरः शूलविद्याम् अपि सम्यग् अधीतवान्। मद्रीपुत्रौ वीर्यशालिनौ खड्गकवचयोः प्रवीणौ जातौ। सव्यसाची अर्जुनः शत्रुतापनः धनुर्वेदस्य परमं शिखरं प्राप्तवान्। तदा शुक्रेण अनुमतेन—"एष मम समः" इति उक्त्वा—राजा तस्मै शूलं, खड्गं, शरांश्च दत्तवान्। आत्मसंयमिनां श्रेष्ठः तस्मै तालवृक्षसमानं दिव्यं धनुः, शरांश्च, कर्षणांश्च, श्येनपक्षैः भूषितान् आयसान् शरांश्च दत्तवान्। स तैः तेजस्विभिः शस्त्रैः, महोरगसदृशप्रभैः, पार्थाय दत्वा हृष्टः अभवत्। सर्वाणि दिव्यास्त्राणि प्राप्य वासवपुत्रः परमं हर्षं लेभे। स एव सर्वान् पृथिव्याः राज्ञः स्वतेजसः पुरतः अल्पान् मन्यते स्म। एवं प्रतिवर्षं पार्थाः मद्रीपुत्राश्च, शत्रुनाशनाः, अनुक्रम्य तं मार्गं अन्वगच्छन्। पञ्चैते च शतं च कुरुवंशवर्धनाः, अल्पेन कालेन जलस्थपद्मवत् शीघ्रमेव ववृधुः। कदा पाण्डवाः कियद्वयस्काः हस्तिनपुरं प्राप्तवन्तः? देवैः निर्दिष्टः तेषां आयुः कियत्? इति पृष्टे, कुरुनन्दन, शृणु। युधिष्ठिरः षोडशवर्षः हस्तिनपुरं गतः। भीमसेनः पञ्चदशवर्षः, विभत्सुः चतुर्दशवर्षः, तौ जुडौ त्रयोदशवर्षौ हस्तिनपुरं गतवन्तौ। तत्र तैः त्रयोदशवर्षाणि धृतराष्ट्रपुत्रैः सह निवासः कृतः। षण्मासान् लाक्षागृहे स्थित्वा, ततः घटोत्कचः जातः। षण्मासान् एकचक्रायाम्, संवत्सरं पाञ्चालगृहे, पञ्चवर्षाणि धृतराष्ट्रपुत्रैः सह, ततः त्रयोविंशतिवर्षाणि इन्द्रप्रस्थे निवासः। पश्चात् द्यूते पराजिताः द्वादशवर्षाणि एकं च संवत्सरं व्यतीतानि। समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं षट्त्रिंशद्वर्षाणि भोक्त्वा, ते सर्वे महात्मानः कृष्णनिष्ठाः षण्मासान् स्थित्वा, परीक्षितं राज्ये स्थाप्य, नियतां गतिं प्राप्तवन्तः। एवं युधिष्ठिरस्य आयुः षडुत्तरशताधिकशतम् (१०८) वर्षाणि अभवत्। केशवः अर्जुनात् त्रिमासपूर्वजः; सङ्कर्षणः कृष्णात् त्रिमासपूर्वजः। पाण्डुः पञ्चमः, तेजस्वी, द्वाभ्यां पत्निभ्यां सहितः, काश्यपमुनिना सह, पर्वते पुत्रान् दृष्ट्वा परमं हर्षं लेभे। वसन्ते माधवमधुकाले, पूर्णे वने, पाण्डोः निर्वासस्य चतुर्दशवर्षे समाप्ते, तस्मिन्नेव नक्षत्रे यत्र पार्थः जातः, शुभे उत्तरफाल्गुन्यां, कुन्ती ब्राह्मणान् कुटुम्बपुरोहितेन सह भोज्यं ददती, सावधानता विस्मृतवती। तस्मिन् समये पाण्डुः स्वबलं आश्रित्य, रम्ये पर्वतवने, पञ्च पुत्रान् विरूप्य, हृष्टः दृष्टवान्। पुनः वसन्तकाले, राजा भार्यया सह वने विचरन्, सर्वभूतमनःहरणं स्थानं प्राप्तवान्। पल्लव, तिलक, आम्र, चम्पक, पारिभद्रादिभिः वृक्षैः फलपुष्पसमृद्धैः, विविधसरोवरैः उत्पलवतीभिः शोभितं तद्वनं दृष्ट्वा, तस्य हृदि रतिरुत्पन्ना। तत्र देववत् विहरन्, माधवी एकाकिनी, सुशोभनवस्त्रधारिणी, तमन्वगच्छत्। तां युवा, लघुवस्त्रधारिणीं, एकान्ते दृष्ट्वा, तस्मिन्नेव रहसि, राजा कामाग्निना पीडितः। स तां एकाकिनीं दृष्ट्वा, पद्मलोचनः, कामवशं गतः, आत्मनः निग्रहं न शशाक। अष्टादशे वर्षे, ऋतुकाले, पाण्डुः, मनसा आकृष्टः, शोभनवसना माधवीं संगमाय आहूतवान्। तत्र स राजा तां बलात् गृहीत्वा, सा च विरोधयन्ती यथाशक्ति प्रयत्नं कृत्वा, तत्र तेन संगतः। कामवशात् शापं विस्मृत्य, माधव्याः सह संगतम्, बलात्कारेण इव। तस्मिन्नेव क्षणे, कामवशात्, शापभीतिं परित्यज्य, दैवेन प्रेरितः, जीवितस्य अन्तं प्रति गतः। तस्य मनः कामेन ग्रस्तं, दैवमोहितं, बुद्धिं चन्द्रिकां च हृतं, इन्द्रियाणि ज्ञानं च तेन आच्छादितः। एवं पाण्डुः धर्मात्मा, माधव्याः सह संगतः, कालधर्मेण गृहीतः। तदा माधवी, तस्य मृतस्य राज्ञः अङ्के पतित्वा, पुनः पुनः विषण्णा विललाप। ततः कुन्ती, पुत्रैः सह, च मद्रीपुत्राभ्यां, तत्र यत्र राजा तिष्ठति, आगता। तदा माधवी, दुःखिता, कुन्त्यै उक्तवती—"त्वमेव गच्छ; पुत्राः अत्रैव सन्तु।" तस्याः वचः श्रुत्वा, सा पुत्रान् तत्रैव स्थाप्य, "नष्टास्मि!" इति विलप्य, तत्क्षणं गता। पाण्डुं माधवीं च भूमौ शयानौ दृष्ट्वा, कुन्ती शोकग्रस्तशरीरा, महता दुःखेन विललाप। "त्वां सदा रक्षितवती अहम्, स्थिरवीर, कथं त्वं शापज्ञः अपि, वने वसन्, तं शापं अतिक्रामः?" इति सा शुचिता विव्यथे।