पाण्डवैः वीरतस्य गोः स्वातन्त्र्यं सम्यक् कृतम्। ततः शीघ्रं कौरवाः अपि गो-हरणाय प्रयत्नं कृतवन्तः। तत्र अर्जुनेन सर्वे कौरवाः संग्रामे पराजिताः, चूडामणिधरः अर्जुनः वीर्येण गोः पुनः प्राप्तवान्। ततो वीरतः स्वकन्यां उत्तराम् चूडामणिधरस्य अभिमन्यवे, सुभद्रापुत्राय शत्रुनिग्रहाय, स्नुषारूपेण दत्तवान्। एवं चतुर्थः महा-विराटपर्वः वर्णितः, तत्रापि अध्यायानां गणना परमर्षिणा कृताः। सप्तषष्टिः पूर्णाध्यायाः, श्लोकानां द्विसहस्रपञ्चाशत् संख्यायाः श्रूयन्ते। वेदविदा मुनिना एते विराटपर्वे कथिताः; ततः पञ्चमं उdyोगपर्वं शृणु। उपप्लव्ये स्थितेषु पाण्डवेषु विजयं इच्छन्तः, दुर्योधनः अर्जुनः च वासुदेवम् उपगतवन्तः। "युद्धे अस्माकं साहाय्यं दातव्यं," इति उक्ते, कृष्णः तत्र प्राज्ञः वचनम् उवाच। "एकस्मिन पक्षे अहं स्वयं निरायुधः, न युद्धं करिष्यामि, केवलं मन्त्रदाताः; अपरपक्षे सम्पूर्णा अक्षौहिणी सेनायाः—कः किम् इच्छति?" ततः दुर्योधनः मूढधीः सेनां ववृते; धनञ्जयः तु कृष्णं, युद्धं न करिष्यन्तम्, मन्त्रदातारूपेण ववृते। मद्रराजः पाण्डवान् प्रति आगच्छन्, सुयोधनः मार्गे तं दानैः मोहितवान्। वरदः तस्मात् वरं याचितः—"मम साहाय्यं दीयताम्"—इति; शल्यः प्रतिज्ञाय तदनन्तरं पाण्डवान् प्रति गतः। तत्र शान्तिम् इच्छन् राजा इन्द्रविजयं कथितवान्, तथा पाण्डवैः पुरोहितः कौरवान् प्रति प्रेषितः। तत्र विचित्रवीर्यस्य पुरोहितस्य वचनम् अंगीकृत्य, इन्द्रविजयः पुरोहितस्य गमनम् च वर्णितम्। पाण्डवैः सह शान्तिम् इच्छन् बलवान् राजा धृतराष्ट्रः संजयम् दूतत्वेन प्रेषितवान्। पाण्डवान् वासुदेवपुरस्कृतान् श्रुत्वा, धृतराष्ट्रः मनसि व्याकुलः, निशाम् चिन्तायाम् व्यतीतवान्। तत्र विदुरः बहून् विविधान् हितवचनान् धृतराष्ट्राय प्राज्ञराजाय उक्तवान्। तथैव सनत्सुजातः आत्मविद्यायाः परमं उपदेशं शोकाकुलस्य राज्ञः मनःशान्त्यर्थम् दत्तवान्। प्रभाते राजसभायाम् संजयः वासुदेव-अर्जुनयोः ऐक्यम् उवाच। तत्र कृष्णः करुणया महाबुद्ध्या युक्तः, शान्तिम् इच्छन्, स्वयम् नागसाह्वयाख्यां नगरीम् गत्वा संधिं कर्तुम् आगतः। तत्र दुर्योधनराज्ञा कृष्णस्य शान्तियाचनम् अस्वीकारितम्, यद्यपि सः उभयोः पक्षयोः हितम् इच्छन् आसीत्। तत्र दम्भोद्भवस्य कथा, महात्मनः मातलिना वरयाचनम्, गालवमुनिकथा, विदुलायाः पुत्राय उपदेशः अपि वर्णितः। कर्ण-दुर्योधनादीनां दुष्टमन्त्रं दृष्ट्वा, योगेश्वरः कृष्णः तत् सर्वेषु राजसु प्रकाशयामास। तत्र कृष्णः कर्णं रथमारोप्य, विविधान् उपायान् उक्तवान्, किन्तु कर्णः स्वनिष्ठया तं प्रतिज्ञाय न स्वीकारितवान्। हस्तिनपुरात् उपप्लव्यं आगत्य, शत्रुनिग्रहः हरिः पाण्डवेषु यद्वृत्तं तत् सर्वं निवेदितवान्। तस्य वचनं श्रुत्वा, हितं विचिन्त्य, शत्रुनाशिनः सर्वे युद्धाय सर्वाणि उपायान् कृतवन्तः। ततः हस्तिनपुरात् नराः, अश्वाः, रथाः, गजाः युद्धाय निर्गताः, तेषां संख्याः अपि वर्णिताः। तत्र राजा उलूकं दूतत्वेन पाण्डवान् प्रति प्रेषितवान्, युद्धपूर्वे तस्य वचनम् उक्तम्। रथियों महाबलिनां गणना, अम्बायाः कथा च अपि तत्र वर्णिताः; एवं पञ्चमं भारतस्य पर्व, नानावृत्तान्तयुक्तम्, वर्णितम्। उdyोगपर्वे संधिविग्रहयोः वर्णनम् अस्ति; तस्य अध्यायाः शताष्टकं षड्विंशतिः इति महर्षिणा निर्दिष्टम्। तत्र श्लोकाः षट्सहस्राणि अष्टनवतिः च, तथा नवत्यष्टिः अधिकाः, इति साधुवृत्तेन मुनिना कथितम्। व्यासेन महाबुद्धिना तद् रचितम्, तपस्विनः; ततः भीष्मपर्व विविधवृत्तान्तयुक्तम् आरभ्यते। तत्र जम्बूद्वीपस्य रचना संजयेन वर्णिता, यत्र युधिष्ठिरस्य सेना विषादेन अभिभूता। तत्र दशदिनानि घोरं भीषणं युद्धम् अभवत्, यत्र महात्मा वासुदेवः अर्जुनस्य मोहं निवारितवान्। सः अविद्याजं भ्रमं मुक्तिविदां उपदेशैः, युधिष्ठिरस्य हितम् विचिन्त्य, कारणैः नाशितवान्। ततः कृष्णः उत्तमधीः शीघ्रं रथात् उत्थाय, कशं गृहीत्वा, निर्भयः भीष्मवधाय धावितवान्। तत्र कृष्णस्य वचनैः कशसदृशैः ताडितः अर्जुनः, गाण्डीवधन्वी सर्वेषु शूरेषु श्रेष्ठः, संग्रामे स्थितः। तत्र अर्जुनः महाबाहुः शिखण्डिनम् पुरस्कृत्य, तीक्ष्णैः बाणैः भीष्मं रथात् अपातयत्। तत्र भीष्मः शरशय्यायाम् शयानः अभवत्; एवं षष्ठं पर्व भारतस्य विस्तारपूर्वकं वर्णितम्।