कुन्त्याः पुत्रेषु जातेषु धृतराष्ट्रस्य च पुत्रेषु, मद्रराजकन्या पाण्डुं रहसि समुपेत्य प्राह। सा सस्नेहम् उवाच—"आर्य, यदि त्वयि गुणाभावोऽपि स्यात्, मम तत्र दुःखं नास्ति; न च कदापि मन्येऽहं स्वाम्यं परं पतिं लभेयमिति, हे पापवर्जिन्। कुरुपुङ्गव, यदा गान्धार्याः शतेन पुत्राणां जन्म श्रुतं मया, न तदा मम दुःखमभूत्। किन्तु, समानपत्नीषु पुत्राभाव एव मम महद् दुःखं जातम्; सौभाग्ययोगात् अद्य तु कुन्त्या पतिसन्तानमवाप्तम्। यदि कुन्ती राजकन्या मम अपि सुतदायिनी स्यात्, मम हितं स्यात्, तव च प्रियं भवेत्। पत्नीस्पर्धया कुन्तिपुत्रसन्देशे सन्त्रासो विद्यते; यदि त्वं मयि तुष्टोऽसि, त्वमेव तां प्रेरय।" पाण्डुः सान्त्वयन् उवाच—"मद्रि, एषा मेऽपि सदा हृदि स्थितेच्छा, किन्तु त्वां प्रति वदितुं न शक्नोमि, शुभाय वा अशुभाय वा। त्वद्भावं चिन्तयन्, अद्य यत्नं करिष्यामि; यदि वदामि, सा नूनं वचनं मम गृह्णीयात्।" ततोऽथ पाण्डुः कुन्तिं रहसि प्रार्थयामास—"भद्रे, मद्रराजकन्यायाः अपि प्रसादं कुरु; वंशस्य रक्षार्थं, लोकस्य च हिताय, यत् प्रियं तत् कुरु। पितृयज्ञविनाशाद् आत्मनः उद्धरणाय, पूर्वपितॄणां च सुखाय, मम च प्रीत्यर्थं, एतत् परमं कल्याणं कुरु। यशसः कृतेऽपि, इन्द्र इव यशः कामयमानः यज्ञैः ईश्वरत्वमवाप्तवान्। तथैव, ब्राह्मणाः मन्त्रविदः तपसा गुरून् यशः प्रार्थयन्ति। राजर्षयश्च ब्राह्मणाश्च तपसा यशः प्रार्थयन्ति। अतः निष्कलङ्के, एतया विध्या मद्रिं सन्ततिम् आपाद्य पारय, एवं च परं यशः प्राप्स्यसि।" कुन्ती सस्मितम् उवाच—"यद् उक्तं त्वया, धर्मशास्त्रसम्मतम् एव; अतः कुरुप्रवीर, अहम् अस्यै प्रसादं दास्यामि।" पाण्डुः ततो मद्रिं उवाच—"एकवारं देवतायाः मनः समाहितं कुरु; तदा त्वं नूनं तदनुकूलं पुत्रमवाप्स्यसि।" ततः विधिपूर्वकं स्नात्वा मद्री शयनगृहं प्रविवेश। सा एकान्ते स्थित्वा अश्विनौ मन्त्रेण आहूतवती; तौ चागत्य तस्यां द्वौ पुत्रौ जनयामासतुः—नकुलं सहदेवं च, येनौ रूपेण भूमौ अनुत्तमौ। तयोः तदा अशरीरी वाणी अभवत्—"धर्मे भक्तौ सदाचार्यौ विनयी च, त्वं द्वौ अश्विनौ अपि रूपेण, वेगेन, गुणेन च अतिशयिष्यथः; महिमा रूपं श्रीश्च भविष्याताम्।" शतशृङ्गवासी जनाः तान् नामानि चक्रुः, युधिष्ठिर इति ज्येष्ठं, भीमसेनमध्यमं, तृतीयं अर्जुनमिति कुन्तीपुत्रान्; मद्रीपुत्रयोः ज्येष्ठं नकुलं, कनिष्ठं सहदेवमिति ब्राह्मणाः हर्षेण उक्तवन्तः। एकवर्षे जाताः सन्तः पाण्डुपुत्राः पञ्च, पञ्चवर्षवयस्का इव दीप्तिमन्तः बभूवुः। आत्मबलवीर्यसम्पन्नाः पाण्डुः दिव्यांश्च पुत्रान् दृष्ट्वा परमं हर्षमवाप्तवान्; स ऋषीणां सर्वेषां प्रियः अभवत्। ऋषिपत्न्यः अपि तेषु स्निग्धाः आसन्। पाण्डुः पुनः कुन्तिं मद्रीहिताय प्रेरयामास। प्रथा तं रहसि उवाच—"मया श्रुतं, एकस्मिन्नेव देवतेयं मन्त्रः कार्य इति; द्वयोः प्रयोगे मया प्रमादात् द्वौ पुत्रौ जातौ, स्त्रीणां निन्दां भीता अस्मि। अतः पुनर्मां मा प्रेरय; एष मे वरः।" एवं पञ्च पाण्डुपुत्राः देवदत्ताः अजायन्त। ते ख्यातयशसः, कुरुवंशवर्धनाः, शुभलक्षणसम्पन्नाः, चन्द्रसमप्रभाः बभूवुः। सिंहविक्रमाः, धनुर्धराः, सिंहगामिनः, सिंहग्रीवाश्च, तेजसा देवानिव वर्धमानाः। हिमालये पुण्ये तत्र वर्धमानाः, महर्षिषु विस्मयं जनयन्तः, शतशृङ्गे वसन्तः तपस्विनोऽपि तान् आत्मसुतानिव पश्यन्ति स्म। तदा वृष्णयः सर्वे वसुदेवमुख्याः, पाण्डोः पुत्रजननं श्रुत्वा, परस्परं सन्ददृशुः। पाण्डुः तु शापभीतः शतशृङ्गं गतः, तत्र मुनिभिः सह तपस्वी तपस्विभिः सह वर्तते स्म। मूलफलाशनः, तपोनिष्ठः, योगयुक्तः, ध्याननिष्ठश्च बभूव। एवं श्रुत्वा बहवः दुःखिताः, पाण्डौ स्नेहवशात्, "कदा नु तेषां वार्ता श्राव्यते?" इति वदन्ति स्म। वृष्णयः स्वजनैः सह संवादं कुर्वन्तः, पाण्डुपुत्रागमनं श्रुत्वा, नन्दिताः अभवन्। वसुदेवं प्रति ऊचुः—"पाण्डुपुत्राणां बलिनां यज्ञादिकर्म कदापि न लुप्येत" इति।