तत्र तस्मिन् काले तक्षकः, अरिष्टनेमिः, कृष्णध्वजः गरुडः, अरुणः, आरुणिः, विनतायाः पुत्राश्च समुपस्थिताः। तान् सर्वान् देवगणाः, तपसा सम्पन्नाः सिद्धाः, महर्षयः च गिरिशिखरेभ्यः पश्यन्तः, अपरैः दृष्टुमशक्याः। तं महोदयम् अद्भुतम् आलोक्य, तेषां ऋषीणां प्रमुख्याः विस्मयं जग्मुः; ततः पाण्डवे अधिकं चित्तं समाहितवन्तः। पाण्डुः अपि हृष्टचित्तः, देवान् चान्यान् च सम्यक् पूजयामास। तदा देवगणाः, तेन पूजिताः, पाण्डुं पुरुषश्रेष्ठम् इदं वचः ऊचुः— "एष धर्मः देवप्रसादात् अभूत्; मातरिश्वा नाम भीमः, बलवान् रिपुघातकः। इन्द्रः स्वयम् एव शक्रकृपया जातः; त्वत्तः पितृत्वे देवेषु कोऽपि न अधिकभाग्यवान्। त्वं पितृऋणात् विमुक्तः, स्वर्गं गमिष्यसि पुण्यभागश्च भविष्यसि।" इत्युक्त्वा सर्वे देवाः स्वमार्गेण जग्मुः। पाण्डुः तु नरश्रेष्ठः, पुनः पुत्रकामनया तां दृष्टुम् इच्छन् कुन्तीं समुपसृत्य अब्रवीत्। कुन्ती तदा तम् इदं वचनम् उक्तवती— "चतुर्थं जन्म स्त्रियाः न विधीयते; ततः परं सा प्रमदा स्यात्, पञ्चमे तु वेश्या इति स्मृतम्। अतः त्वं धर्मज्ञः, एतद् नियमं विदित्वा, कथं माम् अयुक्तवत् पुत्रार्थे प्रवदसि?" एवं च कुन्त्याः पुत्रेषु जातेषु, धृतराष्ट्रस्य अपि पुत्रेषु, मद्रराजकन्या पाण्डुं रहसि सम्बोधितवती। सा उवाच— "अहं त्वयि गुणहीनेऽपि दुःखं न अनुभवामि; न च कदापि विचलिता, यद्यपि श्रेष्ठतरं पतिं अर्हामि। कुरुनन्दन, यदा गांधारी शतपुत्रा इति श्रुतवती, तदा न मे शोकः जातः। किन्तु मम दुःखम् एतदेव— समकक्षेषु पुत्राभावः; सौभाग्येन तु अधुना मम पतिः कुन्त्याः द्वारा संततिं प्राप्तवान्। यदि कुन्ती मां पुत्रदायिनी कुर्यात्, स एव मम उपकारः, तव च हिताय। पत्नीषु प्रतिद्वन्द्वात्, कुन्तीसुतम् उपगम्य वक्तुम् उद्वेगः; यदि त्वं मयि प्रीतः, त्वमेव ताम् प्रवर्तय।" पाण्डुः उवाच— "एषा इच्छा मम अपि हृदि नित्यं परिवर्तते; न तु तव प्रति वक्तुं शक्तः। त्वदीयं मतम् आलोक्य, अधुना प्रयत्नं करिष्यामि; यदि वदामि, सा नूनं मम वचनं गृह्णीयात्।" एवमुक्त्वा पाण्डुः पुनरपि कुन्तीम् रहसि संबोधितवान्— "भाग्याय मद्रराजकन्यायाः अपि अनुग्रहं कुरु; वंशस्य रक्षणार्थं, जगतः च हिताय, यत् प्रियं तत् कुरु। पितृयज्ञनाशात् मोक्षाय, पूर्वजानां च सुखाय, मम च सुखाय, एतत् श्रेष्ठं कुरु। कीर्त्यर्थं च, यथा इन्द्रः यशः इच्छन् यज्ञैः ईश्वर्यं प्राप, तथा। एवं ब्राह्मणाः अपि, मन्त्रज्ञाः, तपसा समृद्धाः, कीर्त्यर्थं गुरून् उपगच्छन्ति। तथा राजर्षयः, तपोधनाः ब्राह्मणाश्च, यशः हेतोः विविधानि दुष्कराणि कर्माणि अकुर्वन्। अतः कल्याणि, एतेन विधिना मद्रीं पारय; तस्याः पुत्रप्रदानेन परमं यशः प्राप्स्यसि।" कुन्ती प्रत्युवाच— "यत् त्वया उक्तं, तद् शास्त्रसमन्वितं धर्म्यम्; अतः कुरुनन्दन, अहम् अस्यै अनुग्रहं करिष्यामि।" एवमुक्तः, स पाण्डुः मद्रीम् इदम् अवदत्— "एकवारम् एव देवतायाः मनः संनिधाय, नूनं तव योग्यः पुत्रः भविष्यति।" ततः विधिपूर्वकं स्नात्वा, राजकन्या मद्री शयनकक्षं प्रविवेश। सा एकाकिनी चिन्तयन्ती, अश्विनौ मन्त्रोपस्थितौ आह्वयत्। तौ आगत्य, तस्यां द्वौ पुत्रौ उत्पादयामासतुः— नकुलः सहदेवश्च, पृथिव्यां सौन्दर्ये अप्रतिमौ। तद्वत्, देहवर्जितः स्वरः ताभ्यां भ्रातरौ प्रति अब्रवीत्— "धर्मे, भक्तौ, सदाचार्ये, विनये च, त्वं द्वौ अश्विभ्यः अपि श्रेयांसौ भविष्यथः; तेजसा, रूपेण, वित्तेन च अतिवर्तिष्यथः।" शतशृङ्गवासी जनाः, भक्त्या, कर्मणा, आशीर्वादेन च, तेषां नामानि विधायन्। ज्येष्ठः युधिष्ठिरः, मध्ये भीमसेनः, तृतीयः अर्जुनः— एवं कुन्त्याः पुत्रान् नामानि दत्तानि। मद्रीपुत्रयोः ज्येष्ठः नकुलः, कनिष्ठः सहदेवः— इति ब्राह्मणाः हृष्टाः तेषां नामानि विव्युः। एकवर्षे जाताः अपि, पाण्डुपुत्राः पञ्च, कुरुषु श्रेष्ठाः, पञ्चवर्षव्यतिक्रमेण इव विराजन्ते स्म। महात्मानः, महाबलपराक्रमाः, तेजस्विनः, पाण्डुः तान् स्वपुत्रान् देवोपमांश्च दृष्ट्वा परमं हर्षं प्राप। राजा प्रमोदं लेभे; ते शतशृङ्गे वसतां ऋषीणां सर्वेषां प्रिया अभवन्। ऋषिपत्नीनां च तेषु स्नेहः अभवत्। पुनः पाण्डुः मद्रीकारणात् कुन्तीम् प्रवर्तयामास। पृथा तदा राजन्, रहसि तम् अब्रवीत्— "मन्त्रः एकस्य देवतायाः एकवारं एव प्रयुज्यते इति मया श्रुतम्; अतः अहं विपलिता अस्मि। स्त्रीणां निन्दां भीता अस्मि, तादृशं हि तासां भाग्यं; न च जानामि, द्वयं देवतयोः आह्वाने फलं भविष्यति इति। अतः पुनः मां न प्रवर्तय; एष मे वरः।" एवमेतानि पञ्च पाण्डुपुत्राः, देवदत्ताः, समुत्पन्नाः। इति।