काम्या च शारद्वती चापि मेनका सहजान्या कर्णिका पुण्जिकस्थला च, एता देवकन्याः समूहमध्ये नृत्यन्त्यः तत्र विराजन्त। ऋतुःस्थला, घृताची, विश्वाची, पूर्वचित्तिः, प्रसिद्धे उर्वशी च प्रम्लोचे च—एता दश अप्सरसः तत्र सन्निहिताः। उर्वशी तु एकादशी तासां मध्ये, तस्याः विशाललोचना गीतं गायन्ति स्म। तत्र धाता, अर्यमन्, मित्रः, वरुणः, अंशः, भगश्च विराजन्त; इन्द्रः, विवस्वान्, पूषा, पर्जन्यश्च—दशमः स्मृतः; ततो त्वष्टा, विष्णुश्च, सः कनिष्ठः च सर्वान्तरतमः। एवं द्वादश आदित्याः सूर्यतेजसा दीप्तिमन्तः तत्र दृश्यन्ते स्म। मृगव्याधः, सर्पः, महायशाः निरृति, अजैकपादः, अहिर्बुध्न्यः, पिनाकी, शत्रुनाशन, दहनः, ईश्वरः, कपाली, जननाथः, स्थाणुः, भगः, पुण्यश्च रुद्राः तत्र स्थिताः। अश्विनौ, अष्टौ वसवः, बलीयांसः मरुतः, विश्वेदेवाः, साध्याश्च समन्तात् तिष्ठन्ति स्म। कर्कोटकः, वासुकिः, कच्छपः, कुण्डः, तक्षकः, महासर्पः—एते चान्ये च बहवः नागाः, तपसा कोपेन च महाबलाः, तत्र समागताः। तार्क्ष्यः, अरिष्टनेमिः, कृष्णध्वजः गरुडः, अरुणः, आरुणिः, विनतायाः पुत्राश्च तत्र उपस्थिताः। सर्वे देवगणाः, तपसा सिद्धाः, महर्षयः च गिरिशृंगात् तान् दृष्टवन्तः; अन्ये तु न अपश्यन्। तं महदाश्चर्यं दृष्ट्वा, श्रेष्ठाः मुनयः विस्मिताः, ततः ते पाण्डुम् अधिकतया अवलोकयन्ति स्म। हृष्टचित्तः पाण्डुः देवताः चान्यांश्च पूजयामास; देवाः तेन संपूजिताः पाण्डुम् उवाचुः—"एष धर्मः देवतानुग्रहात् प्रकटितः; मातरिश्वा भीमः, बलवान् रिपुनाशनः। इन्द्रः स्वयमेव शतक्रतुप्रसादात् जातः; देवेषु त्वत्तः पितृत्वे कोऽपि न अधिकः। पितृऋणात् विमुक्तः स्वर्गं गमिष्यसि, पुण्यभाग्यं च प्राप्स्यसि।" इति उक्त्वा सर्वे देवाः यथागतं निर्जग्मुः। पाण्डुः तु नरश्रेष्ठः, पुनः पुत्राभिलाषेण ताम् उपगम्य, कुन्तीम् अपृच्छत्। कुन्ती तदा तम् उवाच—"नारी चतुर्थं सन्तानं न प्राप्नुयात्; ततः परं प्रमदा भवति, पञ्चमे तु वेश्या इति स्मृतिः। अतः त्वं धर्मवित् इमं नियमं जानन्, कथं मां पुत्रार्थं अनुचितं वक्तुम् अर्हसि?" कुन्त्याः पुत्रेषु जातेषु, धृतराष्ट्रस्यापि पुत्रेषु जातेषु, मद्रराजकन्या माद्री पाण्डुं रहसि उवाच—"अमित्रदमन, त्वयि गुणाभावेऽपि मम दुःखं नास्ति; नापि कदाचन विचलिता अस्मि, यद्यपि श्रेष्ठं पतिं लभेय, पापरहित। कुरुनन्दन, यदा गान्धारी शतपुत्रा इति श्रुतवती, तदा न तावद् दुःखं मे जातम्। किन्तु मम महद्दुःखं—समानेषु पुत्रहीनता; सौभाग्येन तु कुन्त्या पतिसम्पदः। यदि कुन्ती पुत्रं दद्यात्, मम अनुग्रहः स्यात्, तव च हितं। सहधर्मिण्योः स्पर्धया वाक्ये क्षोभः, किन्तु यदि त्वं मयि प्रसन्नः, स्वयम् एतत् तां प्रार्थय।" एवं माद्रीवचनं श्रुत्वा पाण्डुः उवाच—"एष मेऽपि हृदये सदा वर्तते, किन्तु न शक्नोमि त्वां प्रति उक्तुम्। तव मतं विचिन्त्य, अद्य यत्नं करिष्यामि; नूनं यदि वदामि, सा मम वचनं गृह्णीयात्।" ततः पाण्डुः कुन्तीमपि रहसि उवाच—"भाग्यवती, मद्रराजकन्यायाः अपि अनुग्रहं कुरु; वंशस्य च लोकस्य च हितार्थं यत् प्रियं तत् कुरु। पितृश्राद्धहान्निवृत्त्यर्थं, पूर्वेषां महात्मनाम् अर्थं, स्वसुखाय च, एतत् परमं शुभं कुरु। कीर्त्यर्थं च, इन्द्र इव यशः प्रार्थयन् यज्ञैः ईश्वर्यं प्राप्तवान्। एवं ब्राह्मणाः अपि मन्त्रविदः तपसा गुरुं प्रार्थयन्ति कीर्त्यर्थम्। राजर्षयः ब्राह्मणाश्च विविधं कष्टं कर्म कीर्त्यर्थं कृतवन्तः। अतः निर्मलाभ्याम्, एतेन उपायेन माद्रीं पारय; पुत्रदानेन परमं कीर्तिं प्राप्नुहि।" कुन्ती तदा उवाच—"यथा त्वया उक्तं, धर्मशास्त्रसम्मतम्; अतः कुरुनन्दन, तस्यै अनुग्रहं दास्यामि।" इति उक्त्वा ताम् उवाच—"माद्रि, एकवारं देवतायाः मनः संधारय; ततः योग्यं पुत्रं प्राप्स्यसि, न संशयः।" ततः विधिपूर्वकं कर्म कृत्वा, स्नात्वा सा राजकन्या शयानगृहं प्रविवेश। माद्री तु एकाकिनी चिन्तयन्ती, अश्विनौ मनसा आहूय, ते तत्र आगत्य तस्यां द्वौ पुत्रौ उत्पादयामासतुः—नकुलं सहदेवं च, यौ रूपेण पृथिव्यां तुल्यौ नास्ति। तथा तयोः जुडयोः देवान्तरिक्षवाणी व्याजहार—"धर्मे भक्तौ शुचौ दान्त्यां च—त्वं द्वौ शीघ्रता रूपसौभाग्यैः अश्विभ्यः अपि अधिकं गमिष्यथः; तेजसा, रूपेण, धनसम्पदया च अतिशयेन विराजिष्यथः।