राजन्, तत्र शतं पुत्राणां तथा शताधिकश्चैकश्च पुत्रीणां चैकश्च, यथोक्तं नामानि जन्मक्रमं च ज्ञातव्यानि। सर्वे च महारथाः, सर्वे च शूराः, युद्धविशारदाः, वेदविदः, सर्वास्त्रेषु निपुणाः च आसन्। तेषां सर्वेषां यथायोग्यं विवाहान् धृतराष्ट्रः समये सम्यक् विचिन्त्य कृतवान्। तदा च धृतराष्ट्रराजा कालानुसारं दु:शलां कन्यां जयद्रथाय दत्तवान्, धर्मानुसारं, भारतश्रेष्ठ। एवं राजन्, शतं पुत्राणां तत्र युयुत्सुश्चैकाधिकः, दु:शला च कन्या, यथावृत्तं मया कीर्तिता। तस्मिन्नन्तरे, बलिनां श्रेष्ठः जातः सति, पाण्डुः चिन्तायामगात्, कथं पुनरपि तस्य पुत्रः लोके सर्वश्रेष्ठः स्यात् इति। अयं हि लोकः दैवपुरुषकाराभ्यां स्थितः, तत्रापि दैवं कालक्रमेणैव लभ्यते। श्रूयते च, इन्द्रः देवेषु राजा, सर्वोत्तमः, अनन्तबलपराक्रमतेजस्सम्पन्नः। तं तुष्ट्वा तपसा महाबलवान् पुत्रो मया लभ्येत, इति निश्चित्य, स पुत्रो वीर्यसम्पन्नः भविष्यति। स च मानवदैत्यशत्रून् युद्धे कर्मणा, मनसा, वाचा च हन्ता; तस्मात् महत्तपः आचरिष्यामि इति संकल्प्य। ततः स राजा पाण्डुः महर्षिभिः सह मन्त्रयित्वा कुन्त्याः संवत्सरव्रतम् आज्ञापयामास, हे कौर्वेय। स च स्वयम् एकपादस्थितः, घोरं तपः परं धारणया अकरोत्। स धर्मात्मा, तं देवराजं तर्पयितुम्, सूर्येण सह तपः अकरोत्, हे भारत। तदा इन्द्रः तस्य तुष्टः सन्, "त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं पुत्रं तुभ्यं दास्यामि," इत्युक्त्वा। "स ब्राह्मणगवाम् मित्राणां च हितं करिष्यति, दुष्टानां दुःखदः, स्वजनानां च प्रियं करिष्यति।" "सर्वशत्रुनाशकं पुत्रं तुभ्यं दास्यामि," इति महेन्द्रः कुन्तिपतये प्रतिजज्ञे। एवं देवराजवचनं स्मृत्वा, धर्मात्मा पाण्डुः कुन्त्यै प्रोवाच—"भगिनि, देवराजः त्वया तुष्टः।" "स तवाभिलषितं पुत्रं दातुमिच्छति, अतिमानुषकर्माणं, कीर्तिमन्तं, शत्रुभिरजय्यं।" "धर्मसम्पन्नं, महात्मानं, सूर्यसमानतेजसम्, दुष्प्रधर्षणं, कर्मणि निपुणं, अद्भुतदर्शनं पुत्रं त्वं प्रसूय," इति ताम् अवदत्। "इन्द्रस्य प्रसादात्, क्षत्रतेजःनिकेतनं पुत्रं जनय, स च तेनैव नाम्ना प्रसिद्धः स्यात्," इति तां पाण्डुः उवाच। एवं उक्ता सा कुन्ती महाभगा शक्रं आवाहयामास। ततः इन्द्रः, देवराजः, आगत्य अर्जुनं जनयामास। तदा, यदा उत्तराफल्गुनी च पूर्वाफल्गुनी च दिनद्वये संयोगे स्थिते, फाल्गुनमासे स पुत्रः जातः, तस्मात् फाल्गुन इति चाख्यातः। तस्मिन् क्षणे जातमात्रे बाले, गगने गम्भीरः, शरीररहितः, सुमधुरः शब्दः अभवत्, येन सर्वे प्राणी, कुन्ती च सुतिका, हृष्टाः अभवन्। स शब्दः, सर्वैः प्राणिभिः, तपोवनवासिभिः च, श्रुतः, सुस्पष्टं कुन्त्यै, शुद्धस्मितायै, अवदत्। "हे कुन्ति, अयम् अर्जुनः कार्तवीर्यसमः, शिवतेजःसम्पन्नः, शक्रसमः, तव कीर्तिं विस्तारयिष्यति।" "यथा अदित्या विष्णुना प्रमोदिताभवत्, तथा अर्जुनेन, विष्णुतुल्येन, त्वं प्रमोदिता भविष्यसि।" "मद्रान्, कुरून् सोमकैः सह, चेदीन्, काशीन्, करूषांश्च स नयिष्यति, कुरुवंशस्य कीर्तिं धारयिष्यति।" "काण्डवे तस्य बाहुबलात् अग्निः सर्वभूतमज्जेन तृप्तिं प्राप्स्यति।" "स एष वीरः, भ्रातृभिः सह, सर्वश्रेष्ठान् नृपतीन् जित्वा, त्रयः महायज्ञान् करिष्यति।" "जामदग्न्यसमः, विष्णुवीर्यसम्पन्नः, बलिनां श्रेष्ठः, महाकीर्तिम् आप्स्यति।" "सङ्करेण युद्धे तुष्टेन पाशुपतास्त्रं लप्स्यते।" "निवातकवचान् नाम दैत्यान्, देवद्विषः, तवायं महाबाहुः, इन्द्रस्याज्ञया, हन्ता।" "एवं स सर्वाणि दिव्यानि अस्त्राणि सम्पूर्णानि प्राप्स्यति, एष च पुरुषश्रेष्ठः, लुप्तं ऐश्वर्यं पुनरपि प्राप्स्यति।" एवं दिव्यं वचनं श्रुत्वा कुन्ती, प्रसवकाले, मुनिभिः उच्चैः उक्तं, विस्मयमवाप। शतशृङ्गवासिनः, देवाः, महर्षयः, सुराः, इन्द्रेण सह, परमानन्दं जग्मुः। दिवि दुन्दुभीनां निनादः अभवत्, पुष्पवृष्टिश्च भीषणी च समजनि। ततः देवगणाः समागत्य पार्थं पूजयामासुः; नागाः, सुपर्णाः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, भूताधिपाः, सप्तर्षयः च तत्र आगच्छन्। भरद्वाजः, कश्यपः, गौतमः, विश्वामित्रः, जमदग्निः, वसिष्ठः, सूर्यास्तमये जातः अत्रिः च तत्र आगतः। मरीचिः, अङ्गिराः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, प्रजापतिः दक्षः, गन्धर्वाप्सरसः च तत्र आसन्। दिव्यपुष्पमाल्यवस्त्रधारिणः, सर्वाभरणभूषिताः, ते भीमसेनस्य गीतानि गायन्तः, अप्सरसां गणाः नृत्यम् अकरोत्।