जनमेजयः महर्षिं तं श्रेष्ठं ब्राह्मणं सविनयं पप्रच्छ—“कथं दुःशला जाता इति? यथावत् मे तत्त्वतः आख्याहि, परमं हि मे कौतूहलम्।” तदा स ब्राह्मणश्रेष्ठः उत्तमं प्रश्नं श्रुत्वा प्रहृष्टः उवाच—“शृणु, पाण्डूनन्दन, यथावत् ते वक्ष्यामि। पुण्यात्मा महातपस्वी स्वयं तं मांसपिण्डं सम्यक् विभज्य, शीतलेन जलपिच्चेन तं समं कृत्वा, पृथक् पृथक् भागं चकार। प्रत्येकं भागं तत्र तत्र धात्र्यः प्राप्नुवन्, हे राजन्। ततः स तान् भागान् पृथक् पृथक् घृतपूर्णेषु कुम्भेषु स्थापयामास। एवं सति, धर्मनिष्ठा गान्धारी सदा व्रते स्थिता, स्वकन्यायाः स्नेहम् अनुदिनं चिन्तयन्ती, मुनिं प्रति आदरात् किंचिदपि न प्रोवाच। अन्तरात्मनि तु सा महाराज्ञी चिन्तयामास—‘शतं पुत्रान् मे स्यात्’ इति। न संशयः, मुनिः यथा वदति तथा एव स्यात्; परं तु मम परमानन्दः स्यात् यदि कन्या अपि स्यात्। एकैका कन्या शताधिकया भविष्यति; तस्या अपत्येन मम वंशः अनन्तं प्रवर्तिष्यते; स मम आत्मजायाः पतिः भविष्यति, न तु परजनः। स्त्रियाः स्निह्यति स्वजनाय, विशेषतः दुहितुः जामातरि; यदि एकैका कन्या शताधिकया मे स्यात्, अहं पूर्णा स्याम्। यदि मम तपः, दानं, होमः वा फलं दत्तवान्, अथवा यदि अहं वृद्धान् तुष्टवती, तर्हि कन्या मे अस्तु।’ एवमस्ति चिन्तयन्त्याः, कृष्णद्वैपायनः स महायशाः मुनिः तं मांसपिण्डं स्वयमेव शतधा विहृत्य, पूर्णशतानि कुम्भेषु स्थापयामास। ततो वामहस्ते एकः शेषः अंशः अवशिष्टः; पूर्णशतानि गण्य, स सुभलायाः दुहितुः प्रति उवाच—“शतं पुत्राः भविष्यन्ति ते; मम वाक्यं मिथ्या न स्यात्। दैवयोगात् एकः अंशः शेषः अस्ति, शताधिकः। एषा सुभगा कन्या तव भविष्यति, यथाऽभिलषितम्।” ततः स तपस्वी तं कन्याभागं अपि तत्रैव स्थापयामास; कालेन सा कन्या जाताऽभवत्, कनिष्ठा सर्वेषां। एवं, भारत, दुःशलायाः जन्म कथितम्। किं श्रोतुम् इच्छसि, राजन्? वदामि ते, पापरहित। ततः जनमेजयः पुनः पप्रच्छ—“धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां ज्येष्ठता च नामानि च क्रमशः आख्याहि।” स ब्राह्मणः उवाच—“दुर्योधनः, युयुत्सुः, दुःशासनः, दुःसहः, दुःशलः, जलसन्धः, समः, सहः, विंदानुविन्दौ, दुर्धर्षः, सुभाहुः, दुष्प्रधर्यः, दुर्मर्षणः, दुर्मुखः, दुष्कर्णः, कर्णः, विविंशतिः, विकर्णः, शलः, सत्त्वः, सुलोचनः, चित्रोपचित्रः, चित्राक्षः, चारुचित्रः, शरासनः, दुर्मदः, दुर्विगाहः, विवित्सुः, विकटाननः, ऊर्णनाभः, सुनाभः, नन्दः, उपनन्दः, चित्रबाणः, चित्रवर्मा, सुवर्मा, दुर्विमोचनः, अयोबाहुः, महाबाहुः, चित्राङ्गः, चित्रकुण्डलः, भीमवेगः, भीमबलः, बलाकी, बलवर्धनः, उग्रायुधः, सुसेणः, कुण्डधारः, महोदरः, चित्रायुधः, निषङ्गी, पाशी, वृन्दारकः, दृढवर्मा, दृढक्षत्रः, सोमकीर्तिः, अनूदरः। एते च अन्ये च पुत्राः, ये शूराः, महाबलिनः, रणकुशलाः, वेदविदः, सर्वास्त्रविदः। राजन्, प्रत्येकस्य योग्याः पत्न्यः धृतराष्ट्रेण समये सम्यग् विचित्य दत्ताः। यथाकालम् धृतराष्ट्रः दुःशलां दुहितरं जयद्रथाय विधिवत् प्रददौ, भारतश्रेष्ठ। एवं शतं पुत्राणां, युयुत्सुना सह शताधिकानां, दुःशला च कन्या, यथावत् मया कृत्स्नं उक्तम्। यदा तु महाबलः ज्येष्ठः पुत्रः जातः, पाण्डुः चिन्तायुक्तः अभवत्—‘कथं मम अन्यः अपि पुत्रः लोके श्रेष्ठतमः स्यात्?’ इत्येव स विचिन्त्य, ‘इदं जगत् भाग्येन च पुरुषकारेण च स्थितम्; भाग्यं तु केवलं कालक्रमेण लभ्यते। इन्द्रः हि सुरराजः, अनन्तबलपराक्रमः, तेजोविक्रमसम्पन्नः इति श्रुतम्। तं तपसा तुष्ट्वा, महाबलवंतं पुत्रं प्राप्स्यामि; तेन दत्तः सुतः वीर्यसम्पन्नः भविष्यति। स पुत्रः मम युद्धे अतिमानुषान् च मानुषान् च शत्रून् कर्मणा, मनसा, वाचा च हन्ता स्यात्; तस्मात् अहं घोरं तपः करिष्यामि।’ एवं स भारत, पाण्डुः महात्मा तपः कर्तुं निश्चित्य, पुत्रलाभाय मनः कृतवान्।