अथ कथानकं संतानधर्मस्य महाभारतस्य प्रथमपर्वणि उक्तं यथाक्रमं वर्णयामि। कदाचित् कर्णप्रभवः ब्राह्मणः दुर्वासाः नाम्ना, धर्मनिष्ठः, गूढचेतनः, मया सर्वैः प्रयत्नैः तुष्टः अभवत्, स तु व्रतानुष्ठाने दृढः आसीत्। ततः स भगवाँस्मै यज्ञसंबद्धं वरं दत्तवान्, मन्त्रं च प्रदाय एवं उक्तवान्—"यं देवम् अस्य मन्त्रस्य प्रयोगे त्वं आह्वयिष्यसि, कामेन वा अकामेन वा, स देवः तव वशं आगच्छेत्।" तस्य देवस्य प्रसादेन, हे राजन्, पुत्रं प्राप्स्यसि—इति स मम पितृगृहे तदा उक्तवान्, हे भारत। ब्राह्मणस्य वचनं सत्यम्, कालः च सम्प्राप्तः; तव अनुमत्याऽहम् देवम् आह्वयिष्यामि। स महात्मा मम तं विज्ञानं दत्तवान्, तेन देवः आह्वितः पुत्रं देवसमानं दास्यति, च तव अपुत्रत्वदुःखं निवारयिष्यति, हे वीर। ततः श्रोतारः पृष्टवन्तः—"धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां शतं तव कथितम्, ऋषेः प्रसादेन, परंतु कन्या न उktा। युयुत्सुः वैश्यपुत्रः, एक कन्या च, शताधिकं जातम्; गान्धारराजस्य कन्या, 'शतपुत्रमाता' इति प्रसिद्धा। एतत् व्यासेन महर्षिणा अपरिमिततेजसा उक्तम्; किं तु त्वं कन्यां कथयसि—कथं एषा जाताऽभवत्? यदि महर्षिः शतं भागान् मांसपिण्डात् अकुरुत्, अन्यो न जन्मिष्यति, कथं सौबल्याः कन्या जाता?" एवं पृष्ट्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठः उत्तरं दत्तवान्—"हे पाण्डुपुत्र, तव प्रश्नः उत्तमः। तं मांसपिण्डं स्वयं महातपस्वी व्यासः विभज्य शीतजलस्य अभिषेकेन समभागान् अकुरुत्। प्रत्येकं भागं धात्रीभ्यः प्रदत्तवान्, ताः घृतपूर्णकुम्भेषु स्थापयामास। तस्मिन्नेव समये, धर्मनिष्ठा गान्धारी, स्वनिष्ठा, कन्यायाः स्नेहं चिन्तयन्ती, ऋषिं प्रति मौनं धृत्वा, मनसा चिन्तयामास—'शतं पुत्रान् मे स्युः।' नूनं तद् भविष्यति, ऋषिः मिथ्या न वदति; परंतु यदि कन्या मे स्यात्, तद् मे परमं तुष्टिं दास्येत्। कन्या शतपुत्रात् कनिष्ठा स्याद्, तस्याः पुत्रेण वंशः प्रवर्तेत; स बाह्यः न स्यात्, अपि तु स्वकन्यायाः पति। स्त्रियाः स्नेहः कन्यायाः जामातरि अधिकः इति प्रसिद्धम्; यदि एकं कन्यां शतपुत्रात् कनिष्ठां प्राप्नुयाम्, तदा सन्तुष्टा स्याम्। पुत्रैः पौत्रैः परिवृता स्यात्, यदि तपः, दानं, यज्ञः फलितः। यदि वृद्धान् तुष्टवान्, तदा कन्यां मे स्यात्।" तस्मिन्नेव क्षणे, कृष्णद्वैपायनः महर्षिः तं मांसपिण्डं शतं पूर्णभागान् कुम्भेषु स्थापयामास। तस्य दक्षिणे हस्ते शतं गणयित्वा, एकः भागः अवशिष्टः अभवत्; ततः स सौबल्याः कन्यां संबोध्य उक्तवान्—"शतं पुत्राणां तव भविष्यति, एष वचनं न मिथ्या। देवयोगेन शतानन्तरं एकः भागः अवशिष्टः। एषा कन्या तव इच्छानुसारं भविष्यति।" तदनन्तरं स तपस्वी तं कन्याभागं तत्र स्थापयामास; समये काले, सा कन्या, शतपुत्रात् कनिष्ठा, जाता। एवं, हे भारत, दुःशलायाः जन्म कथितम्। किंचित् अन्यं श्रोतुम् इच्छसि चेत्, वद; अहम् एवम् कथयिष्यामि, हे निष्पाप। ततः धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां ज्येष्ठत्वं नामानि च एकैकशः वर्णनीयानि। तत्र ज्येष्ठः दुर्योधनः, युयुत्सुः, दुःशासनः, दुःसहः, दुःशलः, जलसन्धः, समः, सहः; विंदानुविन्दः, दुर्धर्षः, शुभाहुः, दुष्प्रधर्षणः, दुर्मर्षणः, दुर्मुखः, दुष्कर्णः, कर्णः; विविंशति, विकर्णः, शलः, सत्त्वः, सुलोचनः, चित्रोपचित्रः, चित्राक्षः, चारुचित्रः, शरासनः; दुर्मदः, दुर्विगाहः, विवित्सुः, विकटननः, ऊर्णनाभः, सुनाभः, नन्दः, उपनन्दः; चित्रबाणः, चित्रवर्मा, सुवर्मा, दुर्विमोचनः, अयोबाहुः, महाबाहुः, चित्राङ्गः, चित्रकुण्डलः; भीमवेगः, भीमबलः, बालाकी, बलवर्धनः, उग्रायुधः, सुसेनः, कुण्डधारः, महोदरः; चित्रायुधः, निषङ्गी, पाशी, वृन्दारकः, दृढवर्मा, दृढक्षत्रः, सोमकीर्तिः, अनूदरः। एतेषां मध्ये जरासन्धः, सन्धिषु दृढः, सत्यवचनः, सभायाम् वाग्मी, उग्रकीर्तिः, बलसेनायाम् प्रसिद्धः, युद्धे दुर्जयः। अजेयः, शूलशय्यायां स्थितः, विस्तीर्णनेत्रः, दुर्जेयः, दृढबाहुः, कौशलवान्, वातसमानतेजस्वी। सूर्यध्वजः, सर्पप्रदः, पूज्येषु श्रेष्ठः, कवचधारी, मर्दनः, कुण्डलभूषितः, कुण्डलधारी, धनुष्मान्। रथस्थः, उग्रः, भीषणः, वीरः, दृढबाहुः, अतृप्तः, निर्भयः, भयानककर्मा, रथस्थः। अजेयः, कुण्डलभेदी, घोषवाचः, दीप्तकुण्डलधारी, संयमी, विनाशकः, दीर्घकेशः, तेजस्वी। दीर्घबाहुः, महाबाहुः, विस्तीर्णवक्षाः, सुवर्णध्वजः, कुण्डलभक्षः, दीप्तमान्, दुःशला च, या शतं पुत्रान् अतीत्य श्रेष्ठा अभवत्। एवं धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां कन्यायाः च जन्म, नामानि, गुणाः च, महर्षेः वचनानुसारं, यथाक्रमं वर्णितानि।