पाण्डवश्रेष्ठ पाण्डुना स्वधर्मनिष्ठया कुन्त्याः प्रति इदं धर्म्यम् उपदेशं कृतम्— “मम वाक्यानि धर्मयुक्तानि त्वया, कल्याणिनि, अनुतिष्ठनीयानि। यथा धर्मज्ञाः वदन्ति, पतिः पतिव्रतायाः भार्यायाः ऋतुकाले स्वामी भवति; अन्येषु कालेषु, स्त्री स्वातन्त्र्यं प्राप्नोति, इति धर्मविदाः प्राहुः। एष धर्मः सनातनः, स एव लोके प्रसिद्धः—धर्मो वा अधर्मो वा, पतिसंयुक्तं स्त्री कर्तव्यम्। विशेषतः पुत्रकामेन पत्युः, स्वयम् अपुत्रेण, या भार्या, सा तस्य वचः कर्तव्या, इति वेदवित् ब्राह्मणाः वदन्ति। अहम् अपि, अनघे, पुत्रदर्शनकाङ्क्षया तव समीपे प्रार्थये—एषा कन्या, रक्तनखाङ्गुली, पद्मपत्रकरा, शोभना च। तव प्रीत्यर्थं, सुश्रोणि, अहम् अञ्जलिं शिरसि स्थापयामि; मम आज्ञया, तपोधनस्य ब्राह्मणस्य तेजसा, त्वं गुणैः सम्पन्नान् पुत्रान् जनय। तव कृते, विशालनितम्बे, अहम् अपि पुत्रवतां गतिं प्राप्नुयाम्।” एवं पाण्डुना उक्ता कुन्ती, सदा पत्युः कल्याणे रता, तं विजयीं प्रत्युवाच— “भरतश्रेष्ठ, स्त्रीषु एषा महती न्यायहीनता यत् पतिः एकदा तुष्टः सन् पुनः तुष्येत, इति। महाबाहो, त्वं यद् श्रुतुम् इच्छसि, तत् शृणु। अहम् अपि कन्या सन् पितुः गृहे अतिथिसत्काराय नियोजिता आसम्। तत्र अहम् एकं दृढव्रतम्, क्रोधेन प्रसिद्धं ब्राह्मणं सेवितवती। स ब्राह्मणः दुर्वासा नाम, धर्मे गूढचेताः, मया सर्वैः उपायैः तुष्टः कृतः। ततः स महात्मा मम यज्ञसंबन्धिनं वरं दत्त्वा, एकं मन्त्रं प्रदाय, एवं वचनम् अवदत्—‘येन मन्त्रेण यं देवम् आह्वयिष्यसि, स त्वया वशे स्थाप्यः; स च देवः तव पुत्रं दास्यति।’ एवं स ब्राह्मणः मम पितृगृहे उक्तवान्। स ब्राह्मणवाक्यं सत्यं; अधुना कालः प्राप्तः; तव अनुमत्याऽहम् एकं देवम् आह्वयिष्यामि। स महात्मा मम तं मन्त्रं दत्तवान्; तेन मन्त्रेण यं देवम् आह्वयेयम्, स देवः देवसमं पुत्रं दास्यति, च तव अपुत्रत्वदुःखं निवारयिष्यति।” एवं कुन्त्या उपदिष्टे मन्त्रे पाण्डुस्तस्याः अनुमतिम् अदात्। इदम् अन्तरे, जनमेजयः सूतम् ऊवाच— “त्वया, ब्रह्मन्, धृतराष्ट्रस्य शतपुत्राः, मुनिवरेण प्रसादिताः, पूर्वमेव कथिताः; किन्तु कन्यायाः नाम न श्रुतम्। युयुत्सुः वैश्य्यायां जातः, एकैव च कन्या—एवं शताधिकाः सन्ति; सा गान्धारराजस्य कन्या, ‘शतपुत्रमाता’ इति ख्याता, अनघ। महर्षिणा व्यासेन एषा कथा उक्ता, किन्तु त्वं पुनः कन्यायाः वदसि—कथं एषा सम्भूता? यदि महर्षिणा मांसपिण्डः शतधा विभागितः, तदा कथं सौबल्याः कन्या जाता? दुःशलायाः जन्म कथं जातम्? यथार्थं मे आख्याहि, ब्रह्मर्षे, एतद् ज्ञातुम् अत्युत्सुकः अस्मि।” सूतः प्रत्युवाच— “पाण्डुपुत्र, उत्तमं प्रश्नं त्वया कृतम्। अहम् आख्यास्यामि। स महायशाः महातपाः व्यासः मांसपिण्डं शीतलेन जलेन सिक्त्वा, समं विभाग्य, प्रत्येकं भागं धात्र्यः प्रति न्यवेदयत्। प्रत्येकं भागं पृथक् पृथक् तैलद्रोण्यां स्थापयामास। तस्मिन्नेव काले, धर्मनिष्ठा गान्धारी, सदा कन्यायाः स्नेहेन चिन्तयन्ती, मुनिं न किमपि अवदत्, केवलं मनसा चिन्तयामास—‘मम शतं पुत्राः स्युः।’ नूनम् ऋषिवाक्यं मिथ्या न भवति; किन्तु मम परमा तृप्तिः तदा स्यात् यदि एकैव कन्या स्यात्। शतं पुत्राः, कन्या च, तदा मम वंशः स्थास्यति, सुताम्भस्य पतिः अपि स्वजन एव भविष्यति। श्रुतम् अस्ति—स्त्रियाः स्नेहः स्वदुहितुः श्वश्रुषु अधिकः; यदि एकैव कन्या मम शतपुत्राणाम् अनन्तरं जायेत, अहम् परितुष्टा स्याम्। यदि मम तपः, दानं, होमः, वा वृद्धजनसेवा, फलं ददाति, तर्हि कन्याप्राप्तिः मम स्यात्। एवं तस्याः मनसि चिन्तयन्त्याः, महायशाः कृष्णद्वैपायनः स मांसपिण्डं शतधा विभाग्य, शतं पूर्णभागान् घटेषु स्थापयामास। तस्य वामहस्ते एकः भागः अवशिष्टः; शतं भागान् गणयित्वा, सः सौबल्यै अवदत्—‘पूर्णं शतं पुत्राः तव भविष्यन्ति, मम वाक्यं न मिथ्या। दैवयोगात् एकः भागः शतातिरिक्तः अवशिष्टः। एषा भाग्यवती कन्या तव भविष्यति, यथा त्वं कामयसे।’ ततः स तपोधनः कन्याभागं अपि तत्रैव स्थापयामास। कालेन सा कन्या, शतपुत्राणां कनिष्ठा, जाताभूत्। एवं, भरत, दुःशलायाः जन्मकथा मया कथिता। किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि, राजन्, तत् ते वक्ष्यामि। अथ, राज्ञः पृष्टः, सूतः धृतराष्ट्रपुत्राणां ज्येष्ठतां च नामानि च क्रमशः निवेदयामास— “दुर्योधनः, युयुत्सुः, दुःशासनः, दुःसहः, दुःशलः, जलसन्धः, समः, सहः; विन्दानुविन्दौ, दुर्धर्षः, सुबाहुः, दुष्प्रधर्षणः, दुर्मर्षणः, दुर्मुखः, दुष्कर्णः, कर्णः च; विविंशतिः, विकर्णः, शलः, सत्त्वः, सुलोचनः, चित्रोपचित्रः, चित्राक्षः, चारुचित्रः, शरासनः च।” एवं सूतेन धर्म्यया कथया, पाण्डवाः, राज्ञः च, महाभारतस्य पुण्यकथां श्रुत्वा, धर्मार्थकाममोक्षाणां तत्त्वं ज्ञातुम् आरब्धाः।