स एव पुरुषस्त्रीणां मध्ये पृथिव्यां सीमां प्रतिष्ठापयत्, न तु अन्येषां प्राणिनां मध्ये, हे महाभाग। तदा प्रभृति एषा सीमा मनुष्येषु प्रवर्ततेति श्रूयते; अद्य प्रभृति यदि पत्नी पतिं परित्यजति, तदा तदपि पापं भवति। तदपि गर्भवधपापवत् भीषणं दुःखकरं च स्यात्; इदानीमपि रागद्वेषवर्जिताः धर्मनियमं पालयन्ति। उत्तरदेशेषु, कुरुवंशश्रेष्ठ, एषः सनातनः धर्मः महर्षिभिः सत्कृतः पाल्यते च। यदि कश्चित् पुरुषः कन्यां पतिव्रतां पत्नीं संस्पृशति, तदेव पापं पृथिव्याम् अभवत्। यदि पतिं प्रार्थयमाना पत्नी सुतार्थं नियोजिता न यथाविधि आचरति, सा महद् दोषं प्राप्नोति; एवं सा सीमा प्राचीनकाले बलात् स्थापिता। उद्दालकस्य सुतः धर्मात्मा श्वेतकेतुः सौदासश्च, हे सुभगे, एषः नियमः सुतोत्पत्त्यर्थं स्थापितः। श्रूयते च, मदयन्ती वसिष्ठमृषिं उपगम्य, तस्मात् अश्मकं नाम पुत्रं प्राप। सा पतिं तुष्टुमिच्छन्ती तथा अचरत्; त्वं च जानासि, तव जन्मापि एवं जातम्। कृष्णद्वैपायनस्य कृते, कुरुवंशवृद्ध्यर्थं, एवं सर्वं चिन्तयित्वा—मम धर्म्यम् उक्तं त्वया अनुष्ठेयम्, हे निष्पापे; ऋतुकाले पतिः पतिव्रतायाः स्वामी भवति। एष धर्मः धर्मविद्भिः कथ्यते, न अतिवर्तनीयः; अन्येषु कालेषु स्त्रिया स्वातन्त्र्यं स्यात् इति। एवं जनाः पुरातनं धर्मं कथयन्ति; धर्मो वा अधर्मो वा, हे राजकुमारी, पत्नी पतिसंज्ञप्तं कर्तव्यम्। वेदविदः अपि एवमाहुः—यत् पतिः वदति, तत् कर्तव्यम्; विशेषतः सुतकामस्य, स्वयम् अपुत्रस्य। यथा अहम् अपि, हे कल्याणि, पुत्रदर्शनं कामये; एषः, रक्तनखः, पङ्कजपत्रकरः, हे सुशोभने—तव प्रीत्यर्थं, हे सुमध्यमे, अहम् अञ्जलिं शिरसि स्थापयामि; मम आज्ञया, ब्राह्मणस्य तपसा, त्वं गुणयुक्तान् पुत्रान् उत्पादय; तव कृते, हे विशालनितम्बे, अहम् अपि पुत्रवतां गतिं प्राप्नुयाम्। एवं उक्ते, कुन्ती धर्मपतिप्रिया, सुशोभना, पाण्डुं रिपुनगरजितं प्रत्युवाच। हे भारतश्रेष्ठ, स्त्रीषु एषः महान् अन्यायः—पतिः एकवारं तुष्टः, पुनः तुष्टव्यः; शृणु, महाबाहो, यत् तव प्रियं भविष्यति। कन्यायाः अवस्थायाम् एव, पितृगृहे, अतिथिसत्काराय नियोजिता अहम्; तत्र अहम् एकं क्रूरव्रतम् ब्राह्मणम् उपचचारे। स ब्राह्मणः, दुर्वासा नाम, धर्मे गूढचेताः, मया सर्वशक्त्या तर्पितः, व्रते स्थिरः सः। तदा सः भगवाञ् मम यज्ञसम्बद्धं वरं दत्तवान्, मन्त्रं च दत्त्वा इदं वचनम् अवदत्—यं देवम् एतेन मन्त्रेण आह्वयिष्यसि, स कामेन वा अकामेन वा वशं आगमिष्यति। तेन भगवता, हे राजन्, पुत्रलाभः स्यात्; एवं तदा मया पित्र्गृहे तेन उक्तम्। ब्राह्मणस्य वचनं सत्यं; अद्य समयः प्राप्तः; तव अनुमत्याः, हे राजन्, अहम् एकं देवम् आह्वयिष्यामि। स महात्मा मम तद् विज्ञानं दत्तवान्; तेन, देव आहूयमानः, देवसमं पुत्रं दास्यति, तव अपुत्रतायाः दुःखं च निवारयिष्यति। एवं धर्म्यं संवादं समाप्त्य, अन्यत्र कथायाः प्रवृत्तिः भवति। तव पूर्वं धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां शतं मुनिप्रसादेन जातम् इति श्रुतं, कन्याया न तु उल्लेखः कृतः। युयुत्सुः वैश्यपुत्रः, एकैव कन्या, शताधिकाः; गान्धारराजस्य कन्या, 'शतपुत्रमाता' इति प्रसिद्धा। एषा व्यासेन महात्मना उक्ता, किन्तु त्वं कन्यायाः कथाम् अधुना वर्णयसि—कथं एषा सम्भूता? यदि महर्षिः मांसपिण्डं शतधा अकुरुत्, अन्यः न जातः, कथं सौबलीपुत्री जाता? कथय, कथं दुःशला जाता? यथार्थं वद, ब्राह्मणश्रेष्ठ, अत्यन्तं जिज्ञासामि। एवं पृष्टः, सञ्जयः उवाच—पाण्डुपुत्र, तव प्रश्नः सम्यक् कृतः; शृणु। सः महातपाः स्वयम् एव तं मांसपिण्डं अविभजत्। शीतलेन जलेन सिञ्चित्वा, समं समं विभागं कृतवान्; प्रतिपिण्डं धात्रीभ्यः दत्तम्। तानि पिण्डानि पृथक् पृथक् तैलघृतपूर्णेषु कुम्भेषु स्थापयामास। एतस्मिन्नेव काले, सती गान्धारी, व्रते स्थिता, निरन्तरं कन्यायाः स्नेहम् चिन्तयन्ती, मुनिं न किंचित् उक्तवती; मनसा तु चिन्तयामास—'शतं पुत्रान् मे स्युः।' न हि सन्देहः—ऋषिः अन्यथा न वदति; मम तु परं तृप्तिः स्यात् यदि एकैव कन्या स्यात्। शतानां कन्यानां कनिष्ठा एकैव कन्या भविष्यति; तस्याः पुत्रेण वंशः प्रवर्तिष्यते, स च न परकीयः, किंतु आत्मकन्यायाः पतिः भविष्यति। स्त्रियाः स्नेहः कन्यायाः स्नुषायाम् अधिकः स्यात् इति श्रूयते; यदि एकैव कन्या शतानां कनिष्ठा स्यात्, तदा अहम् अपि तृप्तिम् अनुभवामि। सुतैः पौत्रैश्च परिवृता, तपसा दत्तैः हव्यकव्यम् वा यदि फलम् आप्तम्, तदा कन्या मम स्यात्। वा यदि पितरः तुष्टाः, तदा एवमस्तु—मम कन्या भवतु।