श्वेतकेतु नाम्ना विख्यातः ऋषिः उद्दालकस्य पुत्रः अभवत्। स एव धर्मस्य नियमं स्थापनं कृतवान्। तस्य किमर्थं कुपितः स धर्मः स्थापितः इति कारणं त्वं मम वचनेन शृणु, पद्मनयनि। उद्दालकः, तस्य पिता, तपस्यां अतिशयेन प्रवृत्तः आसीत्। ग्रीष्मे पंचाग्निव्रतं आचरन्, वर्षासु आकाशे एव स्थित्वा, शीतकाले पत्नीसहितः उदके तिष्ठन्, स महान् तपस्वी, नियमेन, एकाग्रचित्तेन तपः अकरोत्। तस्य पुत्रः श्वेतकेतुः तं सेवाम् अकरोत्। तत्र एकः वृद्धः, श्वेतकेशः ब्राह्मणः आगतः। स आगतः ऋषिः तं दृष्ट्वा तुष्टः अभवत्, शास्त्रानुसारं सत्कारं तस्य अकरोत्—स्वागतवचनैः, पाद्येन, स्निग्धवाक्यैः। वन्यशाकैः, मूलैः, फलैः, अन्यैः च वन्यभक्ष्यैः तं सत्कृत्य, अतिश्रमात्, क्षुधया, तृष्णया क्लान्तः अतिथिः तेन महर्षिणा सत्कृतः। विश्राम्य तस्मात्, ब्राह्मणः ऋषिं समीपं गत्वा अपृच्छत्—“महर्षे उद्दालक, सत्यम् ब्रूहि, मिथ्या न वद।” “एष बालः, ऋषिपुत्रः, विशेषतः सुन्दरः; तव पुत्रः इति मे मन्ये—किम् तव अर्थः सिद्धः?” उद्दालकः प्रत्युवाच—“मे पत्नी, कुशिकस्य कन्या, केवलं मम प्रति समर्पिता, नित्यम् पतिसंनिष्ठा। अरुन्धती यथा पत्निषु, तपसा कृशस्तन्या, तस्याः श्वेतकेतुः मम पुत्रः, महान् तपस्वी, जातः। स वेदवेदाङ्गेषु पारंगतः, मम शिक्षायाम् समर्पितः, लोकविषये बुद्धिमान्, सर्वेषु प्रसिद्धः, सत्यवादी, दयालुः च।” ब्राह्मणः पुनः अब्रवीत्—“अहं वृद्धः, दुर्बलदृष्टिः, पत्नीसहितः धनार्थी, पुत्ररहितः; पितृऋणात् न मुक्तः, नापि द्वितीयां पत्नीं गृहीतः। तव पत्नी, उत्तमाचारयुक्ता, कुलीन्या, पुत्रोत्पत्त्यर्थम् योग्याः; तां गृहीतुम् इच्छामि—क्षमस्व।” एवं उक्त्वा, बुद्धिमान्, दुर्बलदृष्टिः वृद्धः, शिथिलाङ्गः, दण्डनिषण्णः, मृगनयनीं, वल्कलाजिनवस्त्रां स्त्रीं, समीपं गत्वा, तां श्रेष्ठां मन्यन्, तस्याः मनः अन्यत्र स्थितम् अपि, तस्य पुत्रस्य, मातुः, पितुः च सन्निधौ, तद् अभवत्। ब्राह्मणः तां स्त्रीं हस्तेन गृहीत्वा, “गच्छामि,” इति उक्तवान्; तस्मिन्नेव काले श्वेतकेतुः कुपितः, रोषितः अभवत्। मातरं बलात् नीयमानां दृष्ट्वा, श्वेतकेतुः, तपसा दीप्तः, तद् सहनं न शशाक। स मातरं हस्तेन गृहीत्वा अब्रवीत्—“दुष्ट ब्राह्मण, मम मातरं, पतिसंनिष्ठां, विसृज।” “मम पिता ब्रह्मर्षिः, धैर्यवान्, वेदविद्, शापानुग्रहयोः समर्थः, महाव्रतात् न विचलितः, तु मौनं आस्थितः। तस्य पत्नी, मम माता, विशेषतः संयमेन युक्ता, पतिसंनिष्ठा, तपसा दृढा, सदाचारवती। ब्राह्मण, सावधानीं कुरु, मम मातरं विसृज, या तव अपि जननी।” श्वेतकेतुः पुनः पुनः “विसृज” इति याचमानः, ब्राह्मणः, हे राजन्, निम्नवाक्यैः प्रत्युवाच—“श्वेतकेतु, अहं वृद्धः, दुर्बलदृष्टिः, पुत्रार्थी; तव पिता तव पुत्रत्वेन ऋणात् मुक्तः, हे काश्यप। अहं तु ऋणात् न मुक्तः, वृद्धः, कामरहितः; कः मे कन्यां, युवतीं दास्यति?” “तव पत्नी, पुत्रोत्पत्त्यर्थम् योग्याः, विसृज, महातपस्विन्; एकेन पुत्रेण तुष्टः भविष्यामि, ततः तव मातरं प्रत्यर्पयिष्यामि।” एतत् श्रुत्वा, श्वेतकेतुः लज्जया क्रोधं निगृह्य, तस्य पुत्रस्य कोपम् दृष्ट्वा, पिता श्वेतकेतुं अब्रवीत्—“मा क्रुध्य, पुत्र; एष सनातनः धर्मः। सर्वेषु जातिषु स्त्रियः असंयता आसन्।” “यथा गोः पालनं, तथा स्त्रियों अपि स्वजातिषु तिष्ठन्ति; कुलेषु अपि ताः असावधानाः न वर्तन्ते। तु ऋतुकाले, पतिं न त्यजन्ति।” तथापि श्वेतकेतुः स धर्मं न अङ्गीकर्तुम् अशक्नोत्। स भूमौ, नरस्त्रियोर् मध्ये, सीमां स्थापयामास, हे विभाव्ये, मानवेषु, अन्येषु प्राणिषु न। तस्मात् कालात्, एषा सीमा स्थितीति श्रूयते—अद्य यदि पत्नी पतिं त्यजति, पापं भवति। एतत् भ्रूणहतपापसमानं, दुःखकरं च; अद्यापि, रागक्रोधरहिताः जनाः एतत् नियमं पालयन्ति। उत्तरदेशेषु, हे कुरुप्रसिद्धे, एषः प्राचीनः धर्मः ऋषिभिः पालितः, पूजितः च। यदि पुरुषः पत्नीं, या कन्या, पतिसंनिष्ठां, उपगच्छति, तद् एव पापं भूमौ भवति। यदि पत्नी, पुत्रोत्पत्त्यर्थम् पतिना नियुक्ता, न तद् आचरति, हे भीरु, सा महद् दोषं प्राप्नोति; अतः, हे भीरु, एषा सीमा प्राचीनकाले बलात् स्थापितः। उद्दालकपुत्रेण धर्मात्मना श्वेतकेतुना, सौदासेन च, हे सुशोणि, एषः नियमः पुत्रोत्पत्त्यर्थम् स्थापितः। श्रूयते मदयन्ती वसिष्ठं गत्वा, तस्मात्, हे दीप्ते, अश्मकः नाम पुत्रः प्राप्तः। सापि, पतिं प्रीत्यर्थम् तत् अकरोत्; हे पद्मनयनि, तव जन्म अपि एवं ज्ञातव्यम्। कृष्णद्वैपायनात्, हे भीरु, कुरुवंशवृद्ध्यर्थम्; अतः, सर्वं विचार्य— एवं तेषां वंशानां धर्मस्य, सीमायाः, पुत्रोत्पत्त्यर्थम्, श्वेतकेतुना, सौदासेन, अन्यैः च, नियमः स्थापितः।