कुन्ती तदा धर्मज्ञं पाण्डुं कुरुवृषभं पतिं वीर्यवन्तं समुपस्थितवती सान्त्वपूर्वकमिदमुवाच—"न त्वं मां एवं वक्तुमर्हसि, धर्मवित् सन्नपि, नाहं त्वत्तोऽन्यं पुरुषं मनसापि चिन्तयेयं; त्वमेव मे पतिः, त्वयैव सह स्वर्गमितुमिच्छामि, त्वमेव सुतोत्पत्तये मामुपयाहि, कुरुनन्दन। को हि त्वत्तः श्रेष्ठो मर्त्यलोके? अहं तु त्वत्तोऽन्यं न किञ्चिदिच्छेयमपि मनसा।" ततः कुन्ती धर्मपतिं पाण्डुमिदमुवाच—"श्रुणु मे धर्म्यां प्राचीनां कथां, या लोके प्रसिद्धा। पूर्वं हि व्युषिताश्वो नाम राजा बभूव, धर्मात्मा, पुरुवंशवर्धनः, यः महायज्ञं कुर्वन् देवानिन्द्रपुरोगमान् ऋषींश्च तत्र समाह्वयत्। तस्मिन्यज्ञे देवाः सोमेन सह प्रहृष्टाः, द्विजातयश्च दानैः सम्पन्नाः। तदा स्वयमेव देवाः ब्राह्मणैः सह कर्माणि कृतवन्तः, स राजा व्युषिताश्वो मर्त्येभ्यः श्रेयांसं तेजसा बभासे। स राजा ह्युत्तमः सर्वान्पृथिवीपतीन् दिग्विजये विजित्य, सूर्य इव हेमन्तान्ते सर्वभूतानि प्रभया अतिचक्राम। दशगजबलसम्पन्नः स राजा सर्वदिग्विजये कीर्तिमुपार्जयत्, तस्य प्राचीनकथाः विद्वांसः गायन्ति। पृथिव्यां सागरपर्यन्तां जयित्वा, स धर्मात्मा राजा सर्वान्वर्णान् पुत्रवत् पालयामास; विप्रेषु महादानानि चकार, महायज्ञैः कोषं च पूर्णमकरोत्, सोमपानानि बहूनि कृतवान्। तस्य भार्या कक्षिवती नाम भद्रा, मर्त्येषु रूपेण अनुपमा, सती पतिस्नेहेन युक्ता। तौ अन्योन्याभिलाषिणौ, स राजा तया सह सम्पूर्णकामः, अल्पेनैव काले व्याधिना पीडितः, आदित्य इवास्तमुपगतः। तस्य मृत्यौ भद्रा दुःखेन संतप्तमना, पतिलाभविहीना शोकार्ता बभूव। सा चिन्तयामास—'पतिहीना स्त्री धर्मज्ञापि न पूर्णा भवति; पतिवियोगे जीवितमपि दुःखरूपमेव। त्वयि विना क्षणमपि न जीवितुमुत्सहे; त्वं मां स्वस्मिन्पथे नय। मम दुःखं भाग्यवशात् जातम्; पूर्वजन्मकृतपापफलमिदम्। अद्यप्रभृति कुशशय्यायामेव शये, त्वद्वियोगदुःखेन संतप्ता।' एवं सा शोकार्ता पतिं समालिङ्ग्य पुनः पुनः विलपन्ती, कण्ठगद्गदया वाचा व्याहरत्—'उत्तिष्ठ सौम्य, गच्छ; वरं ददामि ते—त्वया सुतान्दास्यामि। स्वशयने चतुर्दश्यामष्टम्यां वा स्नात्वा मयैव सह संगच्छ।' सा पतिव्रता यथोक्तमाचरद्, पुत्रकामया। तेन मृतशरीरेण सा त्रयः शाल्वान्, चत्वारो मद्रांश्च पुत्रानजनयत्। एवं पाण्डोऽपि तपोयोगबलात् मयि सुतानुत्पादयितुमर्हसि, भारतश्रेष्ठ।" एवं कुन्त्याः श्रुत्वा पाण्डुः पुनः धर्मयुक्तमिदमुवाच— "एवं, कुन्ति, प्राचीनकाले व्युषिताश्वेन कृतमिदं यथात्थ; स हि देवसमानः आसीत्।