कुन्ति! षड् एते पुत्राः, यथाशास्त्रम् बान्धवाः अपि च दायादाः इति मन्यन्ते; षड् अन्ये अपि सन्ति, ये न बान्धवाः न दायादाः—तान् त्वं मम वचः शृणु। स्वयंजातः, नियुक्तः, क्रीतः, पुनर्भूव्या जातः, कुमारीजातः, स्वेच्छया स्त्रिया जातः—एते पुत्राः निर्दिष्टाः। दत्तः, क्रीतः, कृत्रिमः, स्वयमेव आगतः, सहोपचालितः, बान्धवः, अपसद्गर्भजातः—एते अपि पुत्राः विज्ञायन्ते। यदा पूर्वस्य वा उत्तमस्य पुत्रस्य अभावः ज्ञायते, तदा पुत्रार्थं प्रयासः क्रियते; आपदि भ्रातृष्वसुरतः, अथवा श्रेष्ठात् पुरुषात् पुत्रम् इच्छन्ति। स्वस्य बीजस्यैव उत्तमान् पुत्रान् धर्मसम्पन्नान् प्राप्नुवन्ति जनाः, इति मनुः स्वयंभुवस्य पुत्रः उक्तवान्। तस्मात् अहम् अपि अद्य त्वां याचिष्ये, यतः मम सन्तानोत्पत्तिः न शक्या। सुतेन तुल्यस्य वा श्रेष्ठस्य वा पुत्रस्य उत्पत्तिः अभिलष्या, इति विद्धि, कुन्ति! एतत् शारदण्डायिन्याः चरितं शृणु। त्वदीया भगिनी श्रुतसेना नाम, पुण्यश्लोका, कैकेयेन महात्मना शारदाण्डायनेन विवाहिता आसीत्। सा वीरपत्नी, पुत्रोत्पत्त्यर्थं ज्येष्ठया उपदिष्टा, रात्रौ चतुष्पथे भक्त्या स्नात्वा, किञ्चित् कालं तत्र स्थित्वा, विदुषम् ऋत्विजम् अवरुणोत्। पुत्रकामेष्टिं कृत्वा, यदा कर्म समप्तम्, तदा तेन सह अवसत्। तत्रैव सा त्रीन् वीर्यवन्तः पुत्रान्, दुर्जयादीन्, अजनि। एवं त्वम् अपि, शुभे, मम वचनेन, तपोबलसम्पन्नात् ब्राह्मणात् शीघ्रं सन्तानम् उत्पादय। एवं उक्ते, महाबाहो कुरुनन्दन पाण्डोः वीरपत्नी कुन्ती प्रत्युवाच। धर्मज्ञ! त्वं मां एवमुपदिशितुं न अर्हसि, अहम् तव पतिव्रता दासी, कमललोचन! त्वमेव धर्मेण मयि वीर्यवन्तः पुत्रान् जनयिष्यसि। पुरुषर्षभ! तव सह स्वर्गगमनम् इच्छामि; सन्तानार्थं त्वमेव माम् उपगच्छ, कुरुवर्धन! त्वत्तः अन्यं न कञ्चन चिन्तयेऽपि; त्वत्तः श्रेष्ठः कः अन्यः पृथिव्याम्? अधुना, धर्मज्ञ! पुरातनं धर्म्यं चरितं शृणु, विस्तीर्णनेत्रे! तद् अहम् आख्यास्यामि। कश्चित् आसीत् राजा व्युषिताश्वः नाम, धर्मात्मा, पुरुवंशवृद्धिः। स धर्मवाँ यज्ञं कुर्वन्, तत्र देवा इन्द्रसहिताः, दिव्यर्षयश्च आगच्छन्। तत्र इन्द्रः सोमेन सह, द्विजातयः च दानानि प्राप्नुवन्, महात्मनः व्युषिताश्वस्य यज्ञे। तत्रैव देवा ब्राह्मणर्षयश्च स्वयम् यज्ञान् अकुर्वन्; स राजा व्युषिताश्वः मर्त्यान् अतिशयन् प्रभया बभासे। यथा सूर्यः शिशिरान्ते सर्वान् भूतान् अतिवर्तते, एवं स राजा सर्वान् नृपतीन् विजित्य ज्यायान् अभवत्। व्युषिताश्वः, महातेजाः, अश्वमेधयागे पूर्वदिगादीन् राज्ञः विजित्य, सर्वत्र कीर्तिम् अलभत। स दशाश्वबलसम्पन्नः राजा प्रसिद्धः अभवत्; पुराणविदः तस्य यशः गायन्ति। व्युषिताश्वस्य कीर्तिः यदा पृथिव्याम् व्याप्ता, स समुद्रपर्यन्तां भूमिं विजित्य अधितिष्ठत्। स सर्ववर्णान् स्वपुत्रवत् पालयामास; स यज्वा ब्राह्मणेभ्यः महादानानि दत्तवान्। स अनन्तान् निधीन् प्राप्य, महायज्ञान् अकुरुत; स बहु सोमम् अपिपत्, अनेके सोमयागाः तेन स्थापिताः। तस्य भार्या कक्षिवती, अत्यन्तमान्या, भद्रा नाम, मर्त्येषु अनुपमा रूपेण। श्रूयते, तयोः परस्परं कामः आसीत्; स तया सह संपूर्तकामः, व्याधिना आहतः। किञ्चित् काले, स सूर्यस्य अस्तमिव, दिवंगतः; तस्य मृत्यौ, भार्या शोकेन अभिभूता। पुत्ररहितया सा भद्रा, नरशार्दूल, अतिविष्टप्तः शोचति—शृणु, नृपते! स्त्री, धर्मिष्ठा अपि, पतिसंयोगवर्जिता अपूर्णा; या पतिहीना वसति, सा न जीवति, दुःखमात्रम् अनुभवति। पतिहीनायाः जीवनेन मृत्युः श्रेयः, क्षत्रश्रेष्ठ; अहम् अपि तव मार्गम् अनुसर्तुम् इच्छामि, अनुगृह्य मां स्वयम् नय। अपि क्षणमात्रम् अहम् त्वया विना जीवितुम् अशक्नोमि; तव अनुग्रहं दत्त्वा, शीघ्रं मां नय। त्वया यत्र यत्र गच्छसि, मृदु वा कठिनं मार्गम्, अहम् पृष्ठतः अनुवर्तिष्ये; पुरुषसिंह, त्वां विना न निवर्तिष्ये। छायावद् अहम् सदा तव अनुगता भविष्यामि; पुरुषसिंह, सदा तव प्रीत्यै, हिताय च, प्रवृत्ता। अद्य प्रभृति, नृपते, त्वयि वियुक्तायाम्, हृदयदाहकारिणः दुःखाः मां व्याप्स्यन्ति, कमललोचन। नूनम्, मम दुर्भाग्येन, सख्यः मम मया वियुक्ताः; एवं त्वत्तः अपि मम वियोगः प्राप्तः। या स्त्री पतिसंयोगवियुक्ता क्षणमपि जीवति, सा नराधिप, दुःखेन जीवन्ती, यथा नरके स्थिता। पतिसंयोगवियोगाः मया पूर्वजन्मसु कृताः; एतत् दुःखम् अधुनैव, पूर्वकृतपापफलम्। एवं कुन्ती धर्मनिष्ठया, पतिस्नेहसम्बद्धया, पाण्डुं प्रत्युवाच, धर्मस्य च पतिव्रत्यस्य च महत्त्वं प्रतिपाद्य।