द्वैपायनः महर्षिः किल श्रान्तः क्षुधार्तश्च गान्धार्याः गृहम् आगतः। तस्य आगमनात् सन्तुष्टा गान्धारी साश्रद्धं तं महात्मानं पूजयामास। तदा व्यासः तस्याः तुष्ट्या वरं दातुम् इच्छन् उक्तवान्। सा धर्मज्ञा पतिसमाः शतं पुत्रान् इच्छन्ती वरमयाचत। ततः कालान्तरात् गान्धारी दिव्यदृष्ट्या युक्तं गर्भं धारयितुम् आरब्धवती। यदा गान्धारी गर्भिणी आसीत्, तदा पाण्डोः अम्बालिकायाः च पुत्रः शत्रुनाशनः सुतसन्तानलम्पटया महतीं व्यथाम् अजनयत्। गान्धार्याः गर्भधारणकाले एव पाण्डुः शोकात्ययेन सर्वकर्माणि सन्न्यस्य स्वयमेव मृगशापस्य कारणेन दुःखितः आत्मनं विललाप। स धर्मनिष्ठः पाण्डुः भूमौ विश्वामित्रवत् तपसा सिद्धिं प्राप्य देहत्यागे चित्तं निश्चय्य इदं वचनम् अब्रवीत्— “मानुषः जीवः चत्वारः ऋणान् इह लोके जन्मनैव प्राप्नोति—पितृभ्यः, देवेभ्यः, मनुष्येभ्यः, ऋषिभ्यश्च। यः धर्मवित् स्वकाले एतेभ्यः ऋणात् न मुच्यते, स न केचन लोकान् आप्नोति—इति लोकविदः वदन्ति। यज्ञेन देवाः तुष्यन्ति, अध्ययनतपसा ऋषयः, पुत्रैः पितरः, दयया च मनुष्याः। अहम् ऋषिदेवमनुष्याणां ऋणात् धर्मेण मुक्तोऽस्मि, पितृऋणात् तु न मुक्तः, यः परमः स्मृतः। देहविनाशे पितृऋणस्य नाशः निश्चितः, अन्येषां तु नाशे आत्मैव विनश्यति। अतः द्विजश्रेष्ठाः पुत्रार्थं प्रयत्नं कुर्वन्ति, यथा अहम् अपि पितुः क्षेत्रे महात्मना उत्पादितः। तस्मात् अस्मिन्नेव मम क्षेत्रे कथं सुतः स्यात् इति चिन्तयामि।” एवं स वाक्यं ब्रुवन् पुत्रप्राप्तेः परमं महत्वमूचिवान्—सर्वेषां धर्माणां पुत्रलाभः श्रेयान्, दुःखकाले नराः पुत्रं कामयन्ते। धर्मात्मानः उत्तमं सुतं इच्छन्ति, स धर्मफलदः स्यात्; सः पाण्डुः ब्राह्मणानां सभायाम् उचितं निवेद्य, धर्मज्ञः सत्त्वसम्पन्नं ब्राह्मणं चिन्तयामास। तदा स्वपत्नीं कुन्तीमेकान्ते समुपविश्य उवाच—“स्मर, अस्मिन्काले सुतप्राप्त्यर्थं यत्नं कुरु। धर्मयुक्तः पुत्रः लोकेषु मूलम् इत्येव शाश्वतधर्मविदः वदन्ति। यज्ञदानतपः संयमाः अपत्यवतः शुद्ध्यर्थं न कथ्यन्ते। तस्मात् त्वं पुत्राभावे शुभान् लोकान् न प्राप्स्यसि इति मम मतिः। निसन्तानः सन् मृत्युम् इच्छामि, जीवितं न; त्वमेव मृगशापस्य रहस्यं जानासि, यथा च पापेन कर्मणा अहं सम्पूर्णतः क्षतः। षड् एते पुत्राः बान्धवाः उत्तरिणश्च धर्मशास्त्रे; षडन्ये अपि न बान्धवाः न उत्तरिणः—तान् शृणु। स्वयंजातः, नियुक्तः, क्रीतः, पुनर्भूः, कानीनः, स्वयंदत्ता—एते पुत्राः। दत्तः, क्रीतः, कृत्रिमः, स्वयंदत्तः, सहोढः, गोत्रजः, अपरकुलजा—एते अपि पुत्राः। पूर्वसुताभावे, अथवा श्रेष्ठसुताभावे, विपत्तौ भ्रातृपतिं वा श्रेष्ठं पुरुषं वा पुत्रार्थं इच्छन्ति। स्वयम्भुवस्य मनोः वचनं—स्वक्षेत्रे उत्तमं धर्मफलदं पुत्रं प्राप्नुवन्ति। अतः अद्य त्वां प्रेरयिष्यामि, यतः अहं सन्तानविहीनः। तुल्यस्य वा श्रेष्ठस्य वा सुतः प्रार्थनीयः, शारदण्डायिनीकथां शृणु। तव भगिन्याः श्रुतसेनायाः, या कीर्तिमती, सती, तं महात्मानं कैकेयं शारदण्डायनं पतिं प्राप। सा वीरपत्नी, पुत्रार्थे ज्येष्ठया उपदिष्टा, रात्रौ चत्वर्यां सुस्नाता, तपसा युक्तं विप्रं च चयन्य, पुत्रेष्टिं कृत्वा तेन सह समभवत्। तत्र सा दुर्जयादीन् त्रीन् वीरपुत्रान् अलभत। तथा त्वं अपि, भद्रे, मम वचनेन, तपस्विनं ब्राह्मणम् आश्रित्य शीघ्रं सुतप्राप्त्यर्थं यत्नं कुरु।” एवं पाण्डुना उक्ता कुन्ती, कुरुवृषभं पतिं वीरं पाण्डुं विनयपूर्वकं प्रत्युवाच—“धर्मज्ञ, त्वं मां एवं वदितुं न अर्हसि, अहं तव पतिव्रता; त्वमेव धर्मतः महाबाहो पुत्रान् मयि जनयिष्यसि। त्वया सहैव स्वर्गं गन्तुम् इच्छामि, सुतार्थं त्वमेव मामुपैहि। अन्यं पुरुषं न कदापि चिन्तया अपि न गच्छेयम्; त्वत्तः श्रेष्ठः कः अन्यः पृथिव्याम्। शृणु, धर्मज्ञ, पुरातनां धर्मकथां वदामि। कश्चित् राजा व्युषिताश्वः नाम, धर्मात्मा, पुरुवंशवृद्धिकरः आसीत्। स धर्मात्मा यज्ञं कुर्वन्, तत्र देवाः इन्द्रेण ऋषिभिः सहिताः आगच्छन्। तत्र इन्द्रः सोमेन सह हृष्टः, द्विजातयः च दानानि प्राप्नुवन्, तस्य महात्मनः व्युषिताश्वस्य यज्ञे।” एवं कुन्ती धर्मकथां प्रवृणोति, पाण्डुः च तस्याः वचनेन धर्मार्थं चिन्तयन् तिष्ठति।