ततः कुरुपुत्रः सर्वं परित्यज्य भार्याभिः सह वनाय प्रस्थितवान्। तस्य अनुचराः अपि तं अनुव्रज्य, राज्ञः शोकपूर्णं वचनं श्रुत्वा, विधिवत् उक्तं, दुःखेन आर्तस्वरेण "हाहा" इति रुरुदुः। ते उष्णबाष्पं स्रवयन्तः, तं महात्मानं राजानं परित्यज्य, सर्वं धनं गृहीत्वा शीघ्रं नागपुरं जग्मुः। तत्र नगरे सम्प्राप्ताः, ते सर्वं यथावत् राज्ञे निवेदयामासुः, यत् किञ्चिद् घटितं तस्य महात्मनः, तथा च विविधं निधानं समर्पितवन्तः। तेषां तद्वन्यघटनं श्रुत्वा, पुरुषश्रेष्ठः धृतराष्ट्रः केवलं पाण्डुं प्रति शुचः। भ्रातृशोकाभिभूतः सः शय्यासनेषु वा भोगेषु वा न रतिं लेभे, तस्य मनः केवलं तस्मिन्नेव विषय उपरम्य स्थितम्। कौरव, पाण्डुपुत्रः मूलफलाशनः स्वभार्याभिः सह शतश्रृङ्गं पर्वतं प्रति प्रस्थितवान्। सः चित्ररथं प्राप्त्वा, कालकूटं अतिक्रम्य, हिमवत् पर्वतं लंघयित्वा, गन्धमादनं प्रति जगाम। तत्र सः महात्मभिः, सिद्धैः, ऋषिभिः च संरक्षितः, समप्रस्तरेषु विषमेषु च स्थलेषु न्यवसत्। इन्द्रद्युम्नसरोवरं सम्प्राप्य, हंसकूटं अतिक्रम्य, शतश्रृङ्गे, राजन्, तपश्चर्यां चकार। तत्र सः परमं तपः कुर्वन्, बलवान् सिद्धचारणगणान् तुष्टाव। सः एकाग्रचित्तः, विनीतः, जितेन्द्रियः, स्वबलप्रयत्नेन स्वर्गसाधनाय यत्नं चकार, हे भारत। कस्मिंश्चित् जनाय भ्राता, अन्यस्मै मित्रं, केचन ऋषयः तं पुत्रवत् पालयामासुः। कालान्तरेण, निरवद्यं तपः प्राप्य, पाण्डुः ब्रह्मर्षिसमानः अभवत्, भारतश्रेष्ठ। अमावास्यायां तु, व्रतस्थाः ऋषयः, ब्रह्मदर्शनकाम्यया, समागताः। तान् गच्छतः दृष्ट्वा पाण्डुः पप्रच्छ – "क्व गच्छथ, वदत श्रेष्ठवदिनः?" ते प्रोचुः – "ब्रह्मलोकस्य महती सभा, देवर्षिपितृसमाकीर्णा, तत्र गच्छामः, स्वयम्भूर्दर्शनकाम्यया।" ततः पाण्डुः आकस्मात् उत्तस्थौ, ऋषिभिः सह गन्तुम् इच्छन्, शतश्रृङ्गात् उत्तरदिशं प्रति स्वर्गसंध्यं प्राप्नोतीति मनसा। सः भार्याभिः सह प्रस्थितवान्। मुनयः तं ऊचुः – "वयं पर्वताधिरूढाः, उत्तरदिशं गच्छामः, पर्वतराजं अतिक्रम्य।" "तत्र रम्ये पर्वते, बहून् दुर्गमांश्च देशान् दृष्टवन्तः, शतशः विमानसंकीर्णान्, गीतवादित्रनिनादितान्। देवगन्धर्वाप्सरसां क्रीडावनानि, कुबेरस्य वनानि, समप्रविषमाणि च तत्र। तत्र महानद्यः गुहाश्च, नित्यहिमवद्विशेषाः, निर्लतापशुपक्षिणः। केषुचित् स्थलेषु विस्तीर्णमरुस्थलानि, केचन दुर्गमदुर्गाणि, यत्र पक्षिणोऽपि न याति, किं पुनरन्ये प्राणी। तत्र वायुः एव गच्छति, सिद्धमहर्षयश्च; कथं तव भार्याः, नृपते, एतं पर्वतराजं लङ्घयिष्यन्ति?" "धन्य, अपुत्रस्य न किञ्चिद् द्वारमस्ति। तस्मात् अहं स्वर्गे विषण्णः; अपुत्रत्वात् वदामि ते, अहं भार्यया सह घोरं तपः करिष्यामि, प्राणान् त्यक्तुम् उद्यतः। अपि च, अपुत्रः अपि, घोरकर्मणा स्वर्गं प्राप्नुयाम्। राजन्, दिव्यदृष्ट्या निर्दोषं पुत्रं पश्य, वंशस्य दैवसंनियतं, नरशार्दूल, तदर्थं कर्म कुरु।" "धीरः पुरुषः, अव्यग्रः, निष्कलुषं फलम् आप्नोति; तादृशं परिणामं दृष्ट्वा, राजन्, यत्नः कर्तव्यः।" तं मुनिवचनं श्रुत्वा, पाण्डुः चिन्तायाम् मग्नः अभवत्। स्वकृत्यं मृगशापेन बाधितं ज्ञात्वा, सः विचारयामास। एतेनैव काले, नदीपुत्रः पराशरस्य कन्यां, देवकस्य राज्ञः दुहितरं, रूपयौवनसमन्वितां, श्रुतवान्। तां च वृणुते स्म, भरतश्रेष्ठः, तां च विदुराय विवाहाय न्ययोजयत्। विदुरः, कुरुवंशस्य हर्षः, तस्यां सद्गुणसम्पन्नान् पुत्रान् उत्पादितवान्, यथा स्वयम्। जनमेजय, तदा गान्धार्याः शतं पुत्राः जाताः, ततोऽधिकः एकः पुत्रः धृतराष्ट्रस्य वैश्यायाम् अभवत्। पाण्डोः तु कुन्त्याम् मद्र्यां च, वंशवृद्धये, देवसमाः पञ्च पुत्राः अभवन्। "कथं गान्धार्याः शतं पुत्राः जाताः, द्विजोत्तम? कियद्वा कालयोजनं, कियद्वा तेषां परं आयुः? कथं चैकः पुत्रः धृतराष्ट्रस्य वैश्यायां जातः? कथं च गान्धारी धर्मपतिं सम्प्राप्तवती? कथं च धृतराष्ट्रः भक्त्या युक्तायै गान्धार्यै व्यवहारं चकार? कथं च महात्मा पाण्डुः शप्तः सन् अपि, देवैः पुत्रान् अलभत? कथं च देवसमाः पञ्च पुत्राः जाताः? एतानि सर्वाणि विस्तारतः वद, तपस्विन्।" इत्येवं तेषां महाभागानां चरितं महात्मनाम्, शोकानन्दसंपृक्तं, धर्मार्थसंयुक्तं, कौरवपाण्डवानां वंशवृद्ध्यर्थं, ऋषिमुखात् श्रुत्वा, सर्वं जनः श्रावयति।