कैलास पर्वतस्य चढ़ाई वर्ण्यते, यत्र महाक्रूरः युद्धं जातं यक्षाणां, मनिमानस्य नेतृत्वे। तत्र पाण्डवाः वैश्रवणं सह भवानां मिलन्ति, अर्जुनस्य च भ्रातृणां पुनर्मिलनं तत्र दृश्यते। सव्यसाचिनः, स्वगुरोः कृते दिव्यशस्त्राणि प्राप्य, निवातकवचाः च हिरण्यपुरवासिनः च सह संग्रामं करोति। तत्र मणिधरः, देवदूतानां शत्रुः, निवातकवचदानवाः, पौलोमाः च कालकेयाः च सह संग्रामं करोति। तेषां विनाशं ज्ञानी राज्ञा वर्ण्यते, धर्मराजस्य समक्षे शस्त्राणां प्रदर्शनस्य आरम्भः। तत्र पार्थस्य, दिव्यसाधु नारदेन, संयमः वर्ण्यते, यथा पाण्डवाः पुनः गन्धमादनात् अवतारन्ति। अत्र भीमस्य, कश्यपस्यान्तर्गच्छता, शक्तिशाली नागराजेन बन्धनं वर्ण्यते, यः पर्वतस्य वक्रतामिव सन्निविष्टः। युद्धिष्ठिरः तं प्रश्नैः मुक्तिं ददाति; तथा महात्मा जनाः काम्यकवनं आगच्छन्ति। अत्र वासुदेवः पुनः पाण्डवपुत्रान्, यः भारतकुलस्य बलवान् वृषभाः, द्रष्टुं आगच्छति। मार्कण्डेयस्य सर्वाणि कथाः अत्र वर्ण्यन्ते, तस्य पृथि, वेनस्य पुत्रस्य कथा च यथा उच्चसाधुः वर्णयति। तत्र सरस्वती च महात्मनः तर्क्यस्य संवादः वर्ण्यते, ततः मीनकथा पुनः कथ्यते। मार्कण्डेयेन उच्यते पुराणं, इन्द्रद्युम्नस्य कथा च अंगिरसः च यथा स्मृतम्। भक्तवत्सलस्य पतिव्रता कथा च अंगिरसस्य स्मृतिः, तथा द्रौपदी च सत्यभामायाः संवादः अपि अत्र वर्ण्यते। पाण्डवाः पुनः द्वैता वनं आगच्छन्ति, यत्र गोधनलूटः वर्ण्यते, यत्र सुथानः गन्धर्वैः बन्धनं प्राप्यते। किन्तु मूढः, अर्जुनेन मुक्तः, धर्मराजस्य स्वप्ने मृगदर्शनस्य कथा अपि अत्र दृश्यते। उत्तमं काम्यकवनं प्रति प्रत्यागमनं अत्र वर्ण्यते, तथा वृहिद्रौनिकस्य कथा विस्तृतं वर्ण्यते। अत्र दुरवासस्य कथा च, द्रौपदीं जयद्रथेन आश्रमात् अपहरणं वर्ण्यते। तत्र भीमः, वायुवत् शीघ्रः, तं पृष्ठतः अनुयाति, चक्रवर्तिनः भीमस्य तं पञ्चकुण्डलितं कर्तुम्। अत्र रामायणस्य विस्तृत कथा अपि वर्ण्यते, यत्र रामः स्ववीर्यं प्रदर्श्य रावणं युद्धे नाशयति। सावित्री कथा च अत्र वर्ण्यते, इन्द्रस्य कर्णस्य कर्णकर्णिका विमोचनं च। तत्र तुष्टः, तं एककृते शूलं ददाति; तथा धर्मः स्वपुत्रं अन्वेषणं कर्तुं अरण्यं गच्छति। तत्र, वरदानानि प्राप्य, पाण्डवः पश्चिमदिशां गच्छन्ति; एषः तृतीयः पुस्तकः, अरण्यकपर्वः, इति उच्यते। अत्र द्विशतं अध्यायाः गणिताः, चषष्टिः नव च अध्यायाः अपि स्मृताः। अत्र एकादश सहस्रं षट्शतम् चतुर्दश श्लोकाः उच्यन्ते। इदानीं, विस्तृतं श्रुत्वा वीरातपर्वं: यथा पाण्डवाः वीरातनगरं गत्वा, तेषां महान् अस्त्राणि एकं शमीवृक्षे छद्मं कर्तुं समुपविष्टाः। तत्र स्थले दृष्ट्वा, पाण्डवाः तेषां अस्त्राणि छद्मं कुर्वन्ति; ततः नगरं प्रतिवेश्य, तत्र निवसन्ति। तत्र कीचकः, इच्छायुक्तः, द्रौपदीं याचते; यत्र दुष्टः कीचकः भीमेन हतः। तथैव, पाण्डवाः यथा खोजं कर्तुं, दुर्योधनः सर्वदिशां कुशलान् गुप्तान् प्रेषयति। किन्तु ते गुप्ताः महात्मा पाण्डवाः विषये किञ्चित् अपि न ज्ञातवन्तः; तथा त्रिगर्तैः वीरातनगरं प्रति प्रथमा गोधनलूटः कृतः। तत्र महाक्रूरः युद्धं जातं; गोधूलि यथा गच्छन्ति, भीमसेनः तान् रक्षितवान्। एषः वीरातस्य गोधूलि पाण्डवैः मुक्तः; ततः कौरवाः अपि गोधनलूटं कर्तुं प्रयासं कुर्वन्ति। तत्र सर्वे कौरवाः अर्जुनेन युद्धे पराजिताः; चन्द्रकान्तेन, गोधूलि वीरातस्य पुनः प्राप्यते। ततः वीरातः तं चन्द्रकान्तं, अभिमन्युः पुत्रं सुभद्रायाः, स्वपत्न्याः उपपतिं ददाति। एषः चतुर्थः, महा वीरातपर्वः, यथा वर्णितम्; अत्र च अध्यायाः महर्षिना गणिताः। अत्र चषष्टिः सप्त अध्यायाः; श्लोकाः च द्विसहस्रपञ्चाशत्। एषः सर्वे वेदेषु ज्ञानेन श्रुतः; तदनन्तरं उद्योगपर्वं, पञ्चमः, श्रुत्वा। पाण्डवाः उपप्लव्ये स्थिता, विजयस्य कामनया, दुर्योधनः अर्जुनः च वासुदेवं गच्छतः। "युद्धे अस्माकं साह्यं ददातु" इति उक्त्वा, कृष्णः, ज्ञानी, तत्र भाषते। "एकस्मिन् पक्षे अहं, अयुद्धं, परामर्शकः; अन्यस्मिन् पक्षे सम्पूर्णं अक्षौहिणी सैन्यं—कः कः एषां मध्ये?" ततः दुर्योधनः, मूढबुद्धिः, सेना चयनं करोति; अर्जुनः कृष्णं, यः न युद्धं करोति, तं परामर्शकं गच्छति।