यः कश्चन, सम्मानितः वा अपमानितः वा, जीविकाम् अन्विष्यति, कामे मनः समर्प्य, अन्यान् श्वदृष्ट्या पश्यति, स श्वपथं चरति। एवं उक्त्वा, दुःखेन सन्तप्तः, गम्भीरं श्वसन्, राजा कुन्तीमाद्रीं च वीक्ष्य तयोः अभिप्रायं पप्रच्छ। कौसल्या, मन्त्रधारः विदुरः, राजा बन्धुभिः सहितः, सती सत्यवती, भीष्मः, राजपुरोहिताश्च—महात्मानः ब्राह्मणाः, सोमपाः, व्रते स्थिता, नगरस्य वृद्धाः, ये अस्माकं रक्षणे तिष्ठन्ति—सर्वेऽपि सन्मान्याः, पाण्डोः वनगमनं ज्ञापयितव्यम्। पत्न्यौ कुन्तीमाद्री, तस्य त्यागनिष्ठस्य पतिस्य वचः श्रुत्वा, तद्वाक्यं समनुज्ञाय ऊचतुश्च। अन्यानि आश्रमाणि सन्ति, भारतश्रेष्ठ, यत्र वयं वसुमः। तव संगिन्यौ धर्मपत्नी, तव सह तपः चरितुं युक्तमिति विचार्यताम्। धर्मफलम् प्राप्य, शरीरस्य विमोचनपर्यन्तम्, त्वमेव नः स्वामी भविष्यसि, स्वर्गेऽपि न संशयः। इन्द्रियाणि निगृह्य, पतिसंसारे निष्ठे, सर्वकामसुखं त्यक्त्वा, उभे महत् तपः चरिष्यावः। राजन्, यदि त्वया त्यक्ते, अद्यैव जीवितं त्यजावः—नात्र संशयः। यदि तव निश्चयः धर्मानुगतः, तदा अहम् अपि पितृमार्गं अनुगमिष्यामि, न विचलिष्ये। लोकसुखानि, भोजनानि त्यक्त्वा, महत् तपः सहनं कृत्वा, वल्कलवस्त्रधारी, फलमूलोपजीवी, महावने वत्स्यामि। यथाकालं अग्नौ हविः ददामि, यथाकालं स्नानं करिष्यामि, कृशः, अल्पभोजी, जर्जरवल्कलचर्मधारी, जटिलः च। शीतं, वातं, उष्णं च सहिष्ये, क्षुधात्रृष्णे च अवमन्ये, घोरं तपः कृत्वा, शरीरं क्षीणं करिष्ये। एकान्ते वसन्, चिन्तनं कुर्वन्, पक्वापक्ववन्येन जीवन्, पितृदेवतान् वन्यजलवाक्याभ्यां तर्पयिष्ये। वनवासिनामपि किञ्चिद् अप्रियं न करिष्ये—किम् पुनः ग्रामवासिनाम्। अत एव, घोरं वनव्रतं इच्छन्, शरीरान्तपर्यन्तं तदनुष्ठास्यामि। एवं पत्न्यौ प्रति उक्त्वा, कुरुपुत्रः राजा, केशरमणिं, सुवर्णमालां, कङ्कणानि, कुण्डलानि च अपाकरोत्। बहुमूल्यवस्त्राणि, स्त्रीभूषणानि, मुख्ययानानि, आयुधानि, कवचानि च दत्तवान्। सुवर्णपात्राणि, दिव्यशय्यासनानि, विविधरत्नानि—मौक्तिकानि, मणयः, प्रवालानि च—सर्वं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, पाण्डुः स्वसेवकान् उवाच—"नागपुरं गच्छत; पाण्डुः वनं गतः, वित्तं, कामं, सुखं, परमं स्वानन्दं च त्यक्तवान्" इति घोषयन्तु। सर्वं त्यक्त्वा, कुरुपुत्रः पत्न्यौ सहितः निर्गतः, सेवकाः तं अनुवर्तन्त। राज्ञः दुःखयुक्तं वाक्यं श्रुत्वा, सेवकाः "हाहा" इति विलपन्तः, व्यथिताः अभवत्। उष्णाश्रूणि मुमुचुः, महराजं विसृज्य, शीघ्रं नागपुरं जग्मुः, सर्वं वित्तं गृहीत्वा। नगरे आगत्य, राज्ञे सर्वं वृत्तान्तं निवेदयामासुः, विविधं धनं च समर्पयामासुः। तेषां वचनात्, वनवृत्तं श्रुत्वा, धृतराष्ट्रः, नरश्रेष्ठः, केवलं पाण्डोः दुःखेन संतप्तः। शय्यासनसुखे, भोगे च, किञ्चित् सुखं न प्राप, भ्रातृदुःखेन अभिभूतः, तस्यैव चिन्तया मग्नः। कौरव, पाण्डुपुत्रः, फलमूलोपजीवी, पत्न्यौ सहितः, शतश्रृङ्गगिरिं प्रति प्रस्थितः। चित्ररथं प्राप्तवान्, कालकूटं अतीत्य, हिमवत् उल्लङ्घ्य, गन्धमादनं अगच्छत्। महानुभावैः, सिद्धैः, ऋषिभिः च संरक्षितः, सम व विषम स्थले, महराज, निवसति। इन्द्रद्युम्नसरोवरं प्राप्त्वा, हंसकूटं अतीत्य, शतश्रृङ्गे तपश्चर्यां अकरोत्। तत्र, अतितीव्रं तपः कुर्वन्, वीरः सिद्धचरनसभायाः प्रियः अभवत्। सज्जनः, विनीतः, आत्मसंयमी, इन्द्रियनिग्रही, स्वबलात् स्वर्गलाभाय प्रयत्नं अकरोत्। कस्मिंश्चित् भ्राता, कस्मिंश्चित् मित्रं अभवत्; ऋषयः केचन पुत्रवत् तं पालयामासुः। कालक्रमेण, निष्कलंकं तपः प्राप्य, पाण्डुः ब्रह्मर्षिसदृशः अभवत्। अमावास्यायां, व्रते स्थिता ऋषयः, ब्रह्मदर्शनं इच्छन्तः, समवेताः। तेषां गमनं दृष्ट्वा, पाण्डुः पप्रच्छ—"क्व गच्छथ, वदत?" "ब्रह्मलोकस्य महा-सभा, देवाः, ऋषयः, पितरः च, तत्र साक्षात्कारेण गच्छामः, स्वयम्भू-दर्शनं इच्छन्तः।" पाण्डुः, आकस्मात् उत्थाय, ऋषिभिः सह गन्तुम् इच्छन्, स्वर्गलोकं प्राप्तुं उत्सुकः, शतश्रृङ्गात् उत्तरदिशं प्रस्थितः। पत्न्यौ सहितः प्रस्थितवान्, तपस्विनः ऊचुः—"उत्तरोत्तरं गच्छामः, हिमवत् राजा अतीत्य।" "सुन्दरगिरौ, बहूनि दुर्गाणि दृष्टानि, शतशः विमानानि, गीतवाद्यनिनादितानि" इति।