सः सदा सर्वभूतेषु स्वसुतवत् समदर्शी, एकस्मिन्नेव काले दशसु वा पञ्चदशु वा गृहेषु भिक्षां याचमानः विहरत्। यदा भिक्षा न लभ्येत, तदा सः अन्नं विना अपि तिष्ठेत्, अल्पं प्राप्य अल्पमेव भुञ्जानः, प्रागलभ्धस्य समाप्तिं प्रतीक्ष्य, ततोऽन्यत् न याचेत। यदा तु तृष्णया अन्येषु गृहेषु याचितुं प्रवर्तेत, तदा सप्तसु अन्येषु पूर्णत्वाय याचेत; लाभेऽपि अलाभेऽपि महातपस्वी समचित्त एव आसीत्। यदि कश्चित् तस्य एकं बाहुं तक्षकः छिन्द्यात्, अन्यं चन्दनलेपेन अलङ्कुर्यात्, तयोः दुःखसुखयोः न किंचित् चिन्तयेत्। न स जीवितकामः, न मरणद्वेषी; न जीविते रागः, न मृत्यौ द्वेषः। यानि सर्वाणि कर्माणि जीविते सम्पत्त्यर्थं कर्तुं शक्यन्ते, तानि सर्वाणि सः परित्यज्य, निमेषवत् स्थिरचित्तः अभवत्। तेषु च अनित्येषु भावेषु, सर्वेन्द्रियकृत्यानि परित्यज्य, धर्मार्थौ परित्यज्य, तस्यात्मा सर्वमलं परिशुद्धः अभवत्। सर्वपापात् विमुक्तः, सर्वबन्धनात् परं गतः, अन्यस्याधीनः न सन्, स्वभाववत् वायुवत् अभवत्। एवं सदैव आचरन्, एवं मार्गे स्थित्वा, अहम् अपि निर्भयः, अस्मिन्नेव पन्थानि प्रवृत्तः, शरीरं धारयिष्यामि इति निश्चितवान्। न अहम् शोच्यपथं गमिष्यामि, न स्वबलहानौ दुःखितः स्यां, न च स्वधर्मात् च्यविष्ये, निर्बलः सन्। यः कश्चित्, पूजितो वा अपूजितो वा, कामासक्तचित्तः जीविकाम् अन्विच्छन्, अन्येषां प्रति श्वग्लानम् इव दृष्ट्वा, श्वपथं एव सः गच्छति। एवं उक्त्वा, दुःखेन संतप्तः, दीर्घं निश्वस्य, राजा कुन्तीमद्री च दृष्ट्वा ताः उवाच। कौसल्या, मन्त्रिणं विदुरं, स्वबान्धवैः सहितं राजानं, सतीं सत्यवतीं, भीष्मं, राजपुरोहितांश्च—महात्मानः ब्राह्मणान्, सोमपान्, व्रतानिष्ठान्, नगरस्य वृद्धांश्च, ये अस्माकं संरक्षणे तिष्ठन्ति—एतेषां सर्वेषां निवेद्यं यत् पाण्डुः वनं गतः इति। पतिसंन्यासनिष्ठस्य वचः श्रुत्वा, कुन्तीमद्र्यौ तदनुज्ञात्यैव वाक्यमूचतुः। अन्ये अपि आश्रमाः सन्ति, हे भरतश्रेष्ठ, यत्र वयं वसुमः शक्नुमः; कथं वयं तव धर्मपत्नी द्वे सह तपः चरिष्याव इति विचिन्त्यताम्। धर्मस्य महाफलम् आप्नुवन्, देहत्यागपर्यन्तम् अपि, त्वमेव अस्माकं नाथः भविष्यसि, स्वर्गे अपि न संशयः। इन्द्रियसंयमं कृत्वा, पतिलोकनिष्ठे, सर्वकामा भोगान् परित्यज्य, वयं द्वे महत्तपः चरिष्यावः। यदि त्वं अस्मान् परित्यजसि, तर्हि अद्यैव वयं द्वे प्राणान् त्यक्ष्यावः—नात्र संशयः। यदि एषा एव ते निश्चला बुद्धिः धर्मानुसारिणी, तर्हि अहम् अपि पितुः पन्थानं अनुवर्तिष्ये, न विचलिष्ये। विषयान् भोज्यान् च परित्यज्य, महत्तपः सहनं कृत्वा, वल्कलाम्बरधारिणी, मूलफलभोजिनी, महावने वत्स्यामि। यथाकालं वह्नौ होमं कृत्वा, यथाकालं स्नानं च, क्षीणदेहा, अल्पभोजिनी, जीर्णवल्कलाजिनधारिणी, जटिला च भविष्यामि। शीतातपवातसहनं कृत्वा, क्षुधातृष्णयोः अवज्ञानं च, महत्तपसा इदं शरीरं क्षपयिष्यामि। एकाकिनी, चिन्तयन्ती, पक्वापक्ववन्याशनानि भुञ्जाना, पितॄन् देवांश्च वन्यजलैः वाचा च तर्पयिष्यामि। वनवासिनां प्रति अपि अहं किञ्चित् अप्रियम् न करिष्यामि—किं पुनः ग्रामवासिनां प्रति। एवं वननिष्ठतपः कामयन्ती, यावत् शरीरस्य अन्तः, तावत् तदनुष्ठास्यामि। एवं पत्नीभ्यां उक्त्वा, कुरुनन्दनः राजा तदा केशान्तं मणिं, सुवर्णहारं, कङ्कणं, कुण्डले च अपाकरोत्। सः मह्यं वस्त्राणि, स्त्रीभूषणानि, मुख्ययानानि, शस्त्राणि, कवचानि च दत्तवान्। सुवर्णपात्राणि, दिव्यशय्यासनानि, सर्वरत्नानि—मणीन् मुक्ताफलानि, प्रवालान् च दत्तवान्। सर्वं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, पाण्डुः स्वपुरुषान् उवाच—"नागपुरं गच्छत, निवेदयत च—पाण्डुः धनं, कामं, सुखं, आत्मसुखं च परित्यज्य वनं गतः" इति। ततः सर्वं परित्यज्य, कुरुपुत्रः पत्न्यौ सह निर्गतः, तस्य अनुचराः तं अनुव्रजन्। राज्ञः दुःखपूर्णं वचनं श्रुत्वा, अनुचराः "हा" इति उच्चैः क्रन्दन्तः, शोकात् विललापुः। अश्रूणि स्रवयन्तः, महान्तं राजानं परित्यज्य, शीघ्रं नागपुरं गताः, सर्वं धनं गृहीत्वा। तत्र गत्वा, ते नगरे राज्ञे सर्वं यथावत् निवेदयन्, महात्मनः पाण्डोः वृत्तान्तं, सर्वं च द्रव्यं प्रददुः। तैः वनमध्यवृत्तं सर्वं श्रुत्वा, पुरुषश्रेष्ठः धृतराष्ट्रः केवलं पाण्डोः दुःखं अभूत्। सः शय्यासनभोगेषु न रतिम् अलभत, भ्रातृशोकाभिभूतः, तस्मिन्नेव विषये मनः न्यवेशयत्। कौरव, पाण्डुः राजकुमारः, मूलफलाशनः, भार्याभ्यां सह शतशृङ्गगिरिं प्रति जगाम। चित्ररथं प्राप्त्वा, कालकूटं अतीत्य, हिमवन्तं परिक्रम्य, गन्धमादनं जगाम। तत्र महात्मभिः, सिद्धैः, ऋषिभिः च रक्षितः, समभूमिषु विषमेषु च वसन्, महाबाहुः राजा स्थितवान्। इन्द्रद्युम्नसरोवरं प्राप्त्वा, हंसकूटं अतीत्य, शतशृङ्गे, राजन्, स तपस्वी तपः अकरोत्।