तदा पाण्डुः, वेगेन सुवर्णपट्टलाङ्कृतैः तीक्ष्णैः पञ्चभिः बाणैः, हरिणं च हरिणीं च विव्याध। तत्र, राजन्, तपसा समृद्धः महातेजाः ऋषिपुत्रः, मृगयोरूपं धारयन्, भार्यया सह संयोगमकरोत्। तस्य मृगीसंयुक्तस्य, क्षणेन भूमौ पतितस्य, स मृगः मानुषं वाक्यम् उच्चारयन्, दुःखेन विललाप। कामक्रोधाभिभूताः अपि ये मनसा ज्ञेयाः, ते पापेषु रममाणाः, क्रूरकर्माणि न कुर्वन्ति। धर्मः न प्रज्ञां जयति, पुनः धर्मः प्रज्ञां जयति; विपरीते धर्मे सम्प्राप्तं दुःखं पण्डितः पश्यति। हे भरत, त्वं धर्मनिष्ठकुले जातः, कामलोभाभिभूतः, कथं मनः सन्दिग्धं कृतवान्? शत्रुवधः पशुवधसमः इति श्रूयते; राजन्, मां पशुवन्मोहात् मा निन्द। पशूनां वधः प्रकाशेन, न कपटेन, धर्मतः अनुमतः; स एव धर्मः राज्ञः अपि – किमर्थं मां निन्दसि? अगस्त्य ऋषिः यज्ञकर्मणि, महावने मृगान् हत्वा, सर्वदेवताभ्यः विधिपूर्वकं प्रोक्षयामास। सिद्धधर्मेण, किमर्थं मां निन्दसि? अगस्त्यस्य विधिना, त्वया कृतं मृगवधं धर्मः अनुमन्यते। मनुष्याः, हेत्वाभावे, शत्रुषु बाणं न मुञ्चन्ति; समये प्रमादे च, तेषां हननं प्रशस्यते। प्रमत्तेषु अप्रमत्तेषु वा, प्रकाशेषु, विविधैः तीक्ष्णैः उपायैः, ते हन्यन्ते – तस्मात्, राजन्, मां निन्दसि किमर्थं? नराधिप, त्वदर्थं पशूनां वधं न निन्दामि; किन्तु, संयोगे पूर्णे प्रतीक्षां कर्तव्यम् आसीत् – अत्र त्वया क्रूरता कृता। सर्वभूतहिते, सर्वेभ्यः काम्ये, कः पण्डितः मृगयामध्ये संयोगरतं पशुं हन्यात्? राजन्, अस्मिन मृगयाव्यापारे, मया मानवधर्मफलार्थिना, संयोगकाले, त्वया फलरहितः कृतः। महाबाहो, निष्पापपौरववंशसम्भूत, कौरेव, एषा तव क्रिया न शोभते। एषा क्रूरा, सर्वजनैः निन्दिता, स्वर्ग्यं न, अपकीर्त्या, अधार्मिक च, हे भरत। त्वं स्त्रीरतिसुखविभागविद्, धर्मार्थकामतत्त्वज्ञः, शास्त्रविद्, अमानुषं कर्म कर्तुं न योग्यः। ये क्रूराणि पापानि कुर्वन्ति, नरश्रेष्ठ, तान् त्वया निग्रहीतव्यान्, ये त्रिवर्गविहीनाः। नरश्रेष्ठ, किं पापं मया कृतं, यत् त्वं मां इह निर्दोषं, मूलफलाशिनं, मृगरूपधरं, हन्ति, राजन्? वनवासिनं, शमपरायणं, त्वया पीडितं माम्, तस्मात्, निर्दोषं अपि, अहम् अपि त्वां हनिष्यामि। यो काममोहाभिभूतः, अन्ये क्रूर्यं करोति, तस्य च जीवनान्ते, संयोगकाले, मृत्युः आगच्छति। अहं तपसा शुद्धः किंडम ऋषिः; मानवेषु लज्जया, मृगरूपेण मैथुनं चरितवान्। मृगत्वं गत्वा, अन्यैः मृगैः सह घने वने विचरामि; परन्तु, ब्रह्महत्यापापं न ते, यतो न वेत्थ। कामाभिभूतं मृगरूपिणं मां हत्वा, त्वं मूढ, एषमेव फलं प्राप्स्यसि। प्रियतमा संप्राप्य, काममोहाभिभूतः, त्वमपि तद्वद् स्थितिं गमिष्यसि, यमलोकं च प्राप्स्यसि। जीवनान्ते, प्रियतमा सह गच्छन्, यमपुरीं गमिष्यसि, या सर्वभूतैः दुष्प्राप्या; किन्तु, सापि तव भक्त्या तत्र त्वां अनुगमिष्यति। यथा मां सुखभोगिनं दुःखाय नीतवान्, तथा त्वं सुखमाप्य दुःखं प्राप्स्यसि। एवं उक्त्वा, स महाशोकेन पीडितः, प्राणांस्त्यक्तवान्; पाण्डुः अपि शोकाभिभूतः, क्षणेन मृत्युम् अवाप। तं मृतवत् समुपेत्य, राजा, स्वबन्धुवत्, भार्यया सह, शोकदुःखाभिभूतः, विलपन् अवस्थितः। धिगस्तु, कुलोत्पन्नाः अपि, अकृतबुद्धयः, कामजालेन मोहिता, कर्मणा दुःखं प्राप्नुवन्ति। मम पिता, बाल्यात् धर्मनिष्ठः, आयुषः अन्तं प्राप; श्रुतमेतत्, स कामेन। यस्मिन्नृपक्षेत्रे, यस्य मनः कामवशं गतं, तस्मिन् क्षेत्रे, व्यासः संयमी, मां प्रत्यक्षं जनयामास। इदानीं, अस्मिन विपत्तौ, मम मनः नीचं जातम्, देवैः परित्यक्तम्, मृगं धावतः। मुक्तिं प्रार्थये, बन्धनं हि महाक्लेशः; पितुः उत्तमं मार्गं अनुवर्तिष्ये, यः अक्षयः। नूनं तपश्चर्याम् आचरिष्यामि; तस्मात्, एकैकस्मिन् दिने, एकैकस्मिन् वृक्षे वत्स्यामि। मुनिरिव, मुण्डितशिराः, वनेषु भिक्षां चरन्, रजसा आवृतः, रिक्तकुटीषु वत्स्यामि। वृक्षमूले निवसन्, प्रियाप्रियं त्यक्त्वा, न शोचन् न हृष्यन्, निन्दास्तुतिसमः सदा। निराशः, नमस्काररहितः, द्वन्द्वातीतः, निरामिषः; न कञ्चित् उपहसन्, न कदाचित् कुप्यन्। सदा प्रसन्नवदनः, सर्वभूतहिते रतः, न हिंस्यां कञ्चन प्राणिनं, चलं स्थावरं वा, चतुर्विधम्। एवं स्रुत्या, शोकदुःखसंयुतः, धर्ममार्गे स्थित्वा, स तपश्चर्याम् आचरितुम् आरब्धवान्।