ततः, हे भारत, पाण्डुना प्राप्तं धनं सतीवतीं भीष्मं च कौशल्यां च तेन सम्यक् समर्पितं, ताः तेन सन्तुष्टाः। कौशल्या, पाण्डुं अप्रतिमवीर्यं पुत्रं समालिङ्ग्य, इन्द्रं विजयं प्राप्तं शचीव आलिङ्ग्य हर्षितवती। तस्य वीरस्य पाण्डोः महद् विजयैः, दानसमृद्ध्या, धृतराष्ट्रः अश्वमेधशतं महायज्ञं अकुर्वत्। ततः कुन्त्या मद्र्या च सह, हे भारतश्रेष्ठ, पाण्डुः अनिशम् श्रमपराङ्मुखः वनवासं अकरोत्। सः राजमहालयं सुखशय्यां च परित्यज्य, नित्यं वनवासं कृतवान्, शिकारनिष्ठः सन्। हिमालयस्य रम्यस्य दक्षिणपर्वतान् विचरन्, पर्वतशिखरेषु महासालेषु च निवसन्, पाण्डुः कुन्त्या मद्र्या च सह वनान्तरे दीप्तिमान् इन्द्रः द्वाभ्यां स्त्रीगजाभ्यामिव विराजितः। वनवासिनः तं राजानं खड्गधनुष्बाणधारिणं, दिव्यकवचधारिणं, श्रेष्ठास्त्रविदं पत्न्याभ्यां सह वनवासं कुर्वन्तं दृष्ट्वा, "एष देवः," इति मेनिरे। धृतराष्ट्रस्य आज्ञया, तत्प्रार्थितं सर्वं सुखं जनाः वनसीमायामपि तस्मै समर्पयामासुः। ततः, सः महावनं मृगव्याघ्रसंयुक्तं प्रविश्य, मृगगणाध्यक्षं मैथुनस्थं अपश्यत्। तत्र पाण्डुः सुवर्णपक्षैः तीक्ष्णैः पञ्चभिः बाणैः तं मृगं मृगीं च विदारितवान्। तत्र, हे राजन्, तपस्वी ऋषिपुत्रः, योग्यतपसा सम्पन्नः, मृगरूपेण पत्न्या सह मैथुनं कृतवान्। सः मृगीसहितः मानुषं वचनं उवाच; क्षणेन भूमौ पतितः, दुःखेन विलपन् मृगः। यः मनसा ज्ञातवानपि, कामक्रोधाविष्टः, तेनापि पापकर्मणि रममाणः, क्रूरकर्म न कुर्यात्। धर्मः न बुद्धिं जयति, किं तु धर्मः बुद्धिं जयति; विपर्ययात् दुःखं प्राज्ञः पश्यति। "हे भारत, तव चेतः कथं विचलितम्? धर्मनिष्ठ कुलोत्पन्नः, कामलोभवशः जातः। शत्रुवधः पशुवधसमानः; हे राजन्, मोहात् मां पशुवद् न दोषय। पशुवधः प्रत्यक्षं निष्कपटं च युक्तः; तद्राज्ञां धर्मः, तस्माद् किं मां दोषयसि? अगस्त्यः ऋषिः यज्ञकाले वनमृगान् हत्वा, सर्वदेवताभ्यः विधिवत् अभिषिक्तवान्। धर्मस्थानेन किं मां दोषयसि? अगस्त्यस्य विधिना तव मृगवधः धर्म्यः। मनुष्यः शत्रुषु हेत्वाभावे न बाणं सृजति; योग्यकाले शत्रुवधः प्रशंस्यः। सः सावधानः वा असावधानः वा, विवृतः वा, तीक्ष्णोपायैः हन्यते; तस्माद् किं दोषयसि? हे नरपते, तव स्वार्थाय पशुवधं न दोषये; किं तु मैथुनं समाप्तं प्रतीक्ष्य कर्तव्यं, क्रूरता अत्र कृतवती। सर्वेषां भूतानां हिते, सर्वे भूताः यदा कामयन्ते, तदा को बुद्धिमान् वनमध्ये मैथुनस्थं पशुं हन्यात्? हे राजन्, अहं हर्षेण मैथुनं कुर्वन्, मानुषार्थं फलमिच्छन्, त्वया निष्फलं कृतम्। हे महराज, निर्व्याजपौरववंशज, हे कौरव, तव कर्म न शोभनम्। एष क्रूरकर्म, सर्वजनैः निन्दितम्, स्वर्गवर्जितम्, अपकीर्तिकरम्, अधर्म्यं च। स्त्रीसंगमे भोगविभागं जानन्, धर्मार्थकामतत्त्वं शास्त्रतः विज्ञाय, त्वं न युक्तः स्वर्गवर्जितं कर्म कर्तुम्। हे राजश्रेष्ठ, क्रूरपापकर्मणः तव नियन्त्र्याः, त्रिवर्गवर्जिताः। हे पुरुषश्रेष्ठ, अहं किं कृतवान्? निर्दोषः मुनिः मूलफलाहारः, मृगवेषधारी, त्वया हतः। नित्यं वनवासं कृत्वा, शान्तिसंनिष्ठः, त्वया पीडितः; तस्मात् निर्दोषः अपि त्वां पीडयिष्यामि। यो काममोहवशः परेषां क्रूरता करोति, तस्य जीवितान्तः मैथुनकाले भविष्यति। अहं किंडमः ऋषिः, तपसा शुद्धः; मानुषेषु लज्जितः, मृगरूपेण मैथुनं कृतवान्। मृगत्वं प्राप्तः, अन्यैः मृगैः सह वनं विचरन्; ब्राह्मणवधपापं न ते, यतः त्वं न जानासि। मृगरूपेण कामाविष्टं मां हत्वा, त्वं मूढः, तद्रूपं फलम् प्राप्स्यसि। त्वं अपि प्रियया सह संगमं प्राप्य, कामाविष्टः, एष एव दशां प्राप्स्यसि, यमलोकं गमिष्यसि। जीवितान्ते, प्रियया सह प्रस्थितः, यमपुरीं प्राप्स्यसि, सर्वभूतैः दुस्तराम्; तथापि, हे प्राज्ञश्रेष्ठ, सा तव भक्त्या त्वां अनुगमिष्यति। यथा मां सुखानुग्रहं दुःखं कृतवान्, तथा त्वं सुखं प्राप्य दुःखं प्राप्स्यसि। एवं उक्त्वा, महादुःखाविष्टः, प्राणान् त्यक्तवान्; पाण्डुः शोकसम्पीडितः क्षणेन मृतः। ततः, मृतं तम् समीपम् आगत्य, राजा, स्वजनमिव, पत्न्या सह, शोकदुःखसमन्वितः, व्यथितः विललाप।