ततः पाण्डुः कोषं बहुविधयानि वाहनानि च गृहीत्वा मिथिलां प्रति जगाम, तत्र युद्धेन विदेहान् विजित्य जयमवाप्तवान्। तथैव काश्यां, सुह्मायां, पुण्ड्रदेशे च, नरश्रेष्ठ, स्वबलपराक्रमैः कुरुवंशस्य कीर्तिं वृद्धिं चकार। राजानः तं पाण्डुं शरशस्त्रसमूहवद् दीप्तमानं शत्रुहन्तारं दृष्ट्वा प्रत्युद्यन्तुं न शक्ताः, तस्मात् निवृत्ताः। येषां सेनाः पाण्डुना भग्नाः, ते राजानः तस्य वशे कृताः, कुरुकृत्येषु नियोजिताश्च। स पाण्डुः पृथिव्याः सर्वान् नृपतीन् विजित्य, इन्द्रवत् एको वीर इति सर्वैः समन्यते। ते सर्वे भूमिपालाः ससंयताञ्जलयः, शिरसावनताः, नानाविधरत्नानि समर्प्य तं प्रणेमुः। रत्नानि, मुक्ताफलानि, प्रवालानि, सुवर्णरौप्यं च बहु, गवाश्वरत्नानि, रथगजसमृद्धयः च तेन समुपनयन्ति। ऊष्ट्रमहिषादीन् पशून्, कमलच्छविचर्माणि, रङ्कातः कंबलांश्च, सर्वं च नृपतिना नागपुरपतिना स्वीकृतम्। सर्वमिदं गृहीत्वा पाण्डुः पुनः शोभनैः वाहनैः स्वदेशं गजसह्वयानामकं पुरीं हर्षयितुम् प्रययौ। शान्तनोर्यशः, सिंहस्य राजर्षेः, बुद्धिमतः भरतस्य च, यत् नष्टं तद् पाण्डुना पुनः प्रतिष्ठापितम्। ये पूर्वं कुरुराज्यं धनं च जिगृहुः, तान् पाण्डुः नागपुरसिंहः करदायान् चकार। एवं राजानः मन्त्रिणश्च, हृष्टचित्ताः, पुरजनपदैः सह, सन्तुष्टाः सन्ददृशुः। भीष्मपुरोगमाः सर्वे तस्य आगमनकाले प्रत्युद्ययुः, नागपुरवासी जनाः चिरमार्गं गत्वा तं स्वागतवन्तः। तत्र तैः विविधधनसमृद्धं देशं दृष्टम्, नानावाहनैः समुपहृतं, उच्चावचनानाम् रत्नानां च समावेशः। हस्त्यश्वरथगवां, ऊष्ट्रअजविकानां च विभवैः कौरेयाः भीष्मसहिताः अपरिमितं धनं दृष्टवन्तः। कौशल्यायाः हर्षवृद्धिं कृत्वा, स पाण्डुः पितुः पादौ प्रणम्य, नगरजनपदांश्च यथार्हं सन्मान्य पूजयामास। शत्रुराज्यं जित्वा कार्यसिद्धिं कृत्वा भीष्मः पुनरागतः, पुत्रम् आलिङ्ग्य, हर्षाश्रूणि मुमोच। शतशः तुर्याणां शङ्खदुन्दुभीनां महाशब्दैः सर्वजनान् हर्षयन् स पाण्डुः हस्तिनापुरं प्रविवेश। ततः धृतराष्ट्रानुज्ञया पाण्डुः स्वबलविजितं धनं भीष्माय, सत्यवत्यै, जनन्यै च समर्पयत्। विदुराय च तद् धनं प्रेषयामास, बन्धूंश्च धनैः तर्पयामास। सत्यवतीं, भीष्मं, कौशल्यां च, तेन जितरत्नैः सन्तुष्टवान्। जननी कौशल्या अतुलतेजसः पुत्रं समालिङ्ग्य, विजिगीषुं इन्द्रमिव शची, हर्षमवाप्तवती। पाण्डोः महाविजयैः दानसमृद्धिभिः, धृतराष्ट्रः शतशो अश्वमेधयज्ञान् अकारयत्। ततः कुन्तीमद्रीसहितः, भरतश्रेष्ठ, पाण्डुः अनिशम् वनवासं कर्तुम् आरब्धवान्। राजभवनं सुखशय्यान् च परित्यज्य, सदा वने विहरन्, मृगयायां नित्यरतः अभवत्। हिमालयस्य रमणीयदक्षिणपार्श्वेषु, पर्वतशृङ्गेषु, महाशालवनान्तरेषु च स वसन् विचचार। स पाण्डुः कुन्तीमद्रीसहितः वने इन्द्र इव द्वाभ्यां करिभ्याम् शोभते स्म। राजानं खड्गधनुष्काणि धारयन्तं, दिव्यकवचसंवृतम्, महास्त्रविद्यायुक्तम्, भार्याभ्यां सह वने वसन्तम् दृष्ट्वा, वनवासिनः 'एष देवः' इति मेनिरे। धृतराष्ट्राज्ञया पुरुषाः सततं तं वनान्तेऽपि सर्वकामान् उपनिन्यु:। ततः स महद्वनं प्राप्य, यत्र मृगव्याघ्रादयः निवसन्ति, हरिणयूथपं मैथुनस्थितं ददर्श। तत्र पाण्डुः पञ्च सुवेगशीतगौरवर्णबाणैः तं मृगदम्पती आर्जुनयत्। स तु महातपस्वी ब्राह्मणर्षिसुतः, मृगरूपेण भार्यया सह मैथुनस्थितः, तेन विपन्नः। तदा स मृगः भार्यया सहितः, मानुषवाक्यं उच्चारयन्, भूमौ पतितः, दुःखार्तः विललाप। ये ज्ञाने स्थिताः अपि, कामक्रोधाभिभूताः, हिंसां नाचरन्ति धर्मनिष्ठाः, यद्यपि पापे रताः। धर्मो न विजेष्टि बुद्धिं, धर्मो हि विजेष्टि बुद्धिं; विपर्ययात् धर्मस्य दुःखानि पश्यति पण्डितः। हे भरत, कथं ते मनः च्युतम्? त्वं हि कुलीनः, धर्मपरायणः, कामलोभाभिभूतः। शत्रुवधः पशुवधसमः इति श्रूयते, हे राजन्, मा माम् मोहात् पशुवद् गर्हय। पशूनां वधः प्रकाशः, कपटवर्जितः, धर्म्यः इति; नृपाणां च स एव नियमः, तस्मात् किमर्थं मां विगर्हसे? अगस्त्य ऋषिः महायज्ञे मृगान् अन्वधावन्, तान् सर्वान् देवतानां विधिना प्रोक्ष्य। स्थापितधर्मेण कथं मां विगर्हसे? अगस्त्यकृत्येन अस्माकं वधः अनुमतः। एवं पाण्डुः धर्मज्ञानं विचारयन्, महर्षिपुत्रस्य शापं शृण्वन्, दुःखार्तः शोकसन्तप्तः अभवत्।