मुनिवरः कश्चन पापस्य फलं पश्यन् धर्मराजं पप्रच्छ—"त्वया कीटपुच्छेषु तृणशल्यः निवेशितः, तस्य कर्मणः फलं इदं प्राप्तम्, हे तपस्विन्।" धर्मः तु प्रत्युवाच—"यथा लघुदत्तं बहुगुणं फलं प्रयच्छति, तथा अधर्मः अपि, हे महर्षे, बहुविधं दुःखरूपं फलं जनयति।" तदा स मुनिः पुनः पृच्छति—"कदा मया तत्कर्म कृतम्? सत्यम् आख्याहि।" धर्मः प्रत्यब्रवीत्—"बाल्ये त्वया तत्कर्म कृतम्।" स मुनिः पुनरुवाच—"द्वादशवर्षपूर्वं बालकस्य यत्कर्म, तत्र न कश्चन अधर्मः, न च दिशां ज्ञानं भवति।" धर्मः तदा वदति—"मम स्वल्पदोषाय त्वया महद् दण्डनं दत्तम्; ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधात् गुरुतरः।" ततः धर्मः शापदानेन उक्तवान्—"हे धर्म, त्वं शूद्रयोनि-मानुषे जन्म प्राप्स्यसि; अद्याहं लोके कर्मफलोत्पत्तेः नियमं स्थापयामि।" धर्मः पुनरपि वदति—"चतुर्दशवर्षपर्यन्तं पापं न स्यात्; ततः परं कर्तुः दुष्कृत्ये दोषः जायते।" एवमेतस्मात् अपराधात् तस्य महात्मनः शापेन धर्मः शूद्रयोनौ विदुररूपेण जातः। स धर्मज्ञः, अर्थकुशलः, लोभक्रोधविवर्जितः, दूरदर्शी, शान्तिप्रियः, कुरुवंशस्य हिते रतः आसीत्। यदा धृतराष्ट्रः, पाण्डुः, महात्मा विदुरश्च जाताः, तदा कुरुभूमिः कुरुक्षेत्रं च तैः सह समृद्धमभवत्। पृथिवी अपि सम्यगन्नपुष्ट्या समृद्धा, धान्यानि फलं ददुः, ऋतुकाले वर्षा ववर्ष, वृक्षा अपि पुष्पफलैः समृद्धाः। यानानि प्रमुदितानि, मृगपक्षिणः हृष्टाः, माल्यानि सुरभिणि, फलानि स्वादूनि। नगराणि व्यापारीभिः शिल्पिभिश्च पूर्णानि, वीराः विद्वांसश्च धर्मनिष्ठाः सुखमावसन्। न चौराः, न च पापवृत्तयः, राज्यदेशेषु अपि सतयुगवद् स्थितिः। तस्मिन्काले जनाः धर्मकर्मपरायणाः, यज्ञकर्मनिष्ठाः, सत्यपालनरताः, परस्परं स्नेहेन संयुक्ताः समृद्धिं प्राप्नुवन्। मानदर्परहिताः, क्रोधलोभविवर्जिताः, परस्परं प्रमुदिताः, परमधर्मः प्रवर्तितः। सा पुरी महती सागरसमाकीर्णा, द्वारतोरणनिष्क्रममेखलाभिः मेघसमूहैः शोभिता। शतानि प्रासादानां तत्र, इन्द्रपुरीव, जनाः नद्यरण्यह्रदपल्वलवनैः प्रमोदन्ते स्म। दक्षिणकुरवः उत्तरकुरैः सह स्पर्धया विचरन्ति, यथा दिव्यर्षयः सुरैः सह। तस्मिन्कुरुप्रभवदेशे कश्चित् दरिद्रो नासीत्, न च विधवा स्त्री। कूपवाटिकासभाह्रदब्राह्मणगृहाणि सर्वसंपन्नानि नित्यं उत्सवमिव आसीन्। राजन्, भीष्मेण सर्वतः धर्मेण रक्षिते भूमिः शतयूपशालाभिरलंकृता शोभमानाऽभवत्। सा भूमिः अन्यदेशेभ्यः श्रेयसी, भीष्मराज्ये धर्मचक्रं प्रवर्तितम्। राजपुत्रेषु महात्मसु कर्तव्यनिष्ठेषु, सर्वे जनाः ग्राम्याश्च महोत्साहिनः अभवन्। कुरुप्रवरेषु नगरवासिषु च गृहेषु, "ददातु", "भुज्यताम्" इति शब्दः सर्वत्र श्रूयते स्म। धृतराष्ट्रः, पाण्डुः, धर्मज्ञः विदुरश्च भीष्मेण जन्मतः पुत्रवत् पालिताः। संस्कारैः संस्कृताः, व्रतानि स्वाध्यायं च कृत्वा, उद्योगव्यायामकुशलाः, यौवनं प्राप्ताः। धनुर्वेदे, वेदेषु, गदायुद्धे, खड्गपट्टिशे, गजशिक्षायां, दण्डनीतिशास्त्रे च ते पारंगताः। इतिहासपुराणनानाशास्त्रेषु शिक्षिताः, वेदवेदाङ्गसारज्ञाः, सर्वार्थनिश्चयाः अभवन्। वेदाध्ययनरतः, दण्डनीतिविशारदः, कौरेयः राजा धृतराष्ट्रः भीष्मेणाभिषिक्तः। धनुर्विद्यायां, अश्वारोहणे, गदायुद्धे, खड्गपट्टिशे, गजशिक्षायां, शस्त्रविद्यायां च सः सम्यग् शिक्षितः। पाण्डुः च, विविधशास्त्रेषु विशेषतः अर्थधर्मयोर् पारगः, सेनापतित्वे नियुक्तः। पाण्डुः धनुष्मान् अन्येभ्यः श्रेष्ठः, राजा धृतराष्ट्रः अपि सर्वेभ्यः बलवत्तरः। बाल एव धर्मात्मा विदुरः भीष्मेण राज्ञः सर्वधर्मविषये मन्त्रिणः पदे स्थापितः। युवाऽपि सः बुद्ध्या, प्रज्ञया, विद्वत्तया च विशारदः, सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः, तर्कश्रुत्या जगदखिलं बुबोध। त्रिषु लोकेषु विदुरसमो न कश्चन, धर्मनिष्ठः सः परमं धर्मं प्राप। शंतनुकुलस्य पुनः प्रतिष्ठायां सर्वेषु राष्ट्रेषु वाक्यं प्रवृत्तम्। काश्यां कन्यायाः सुतः भीष्मः धर्मज्ञेषु श्रेष्ठः, प्राचीनगजसह्वयः कुरुजांगलेषु प्रसिद्धः। धृतराष्ट्रः अन्धत्वात् राज्यं न स्वीकृतवान्; विदुरः शूद्रयोनि-जन्मना नृपत्वं न प्राप; तस्मात् पाण्डुः राजा अभवत्। ततः सगरपुत्रः ब्राह्मणैः श्रुत्वा कुन्तीभोजस्य कन्यायाः रूपयौवनसम्पन्नतां विज्ञातवान्।