राजन्, तेषां जनानां तथा पृच्छतां स मुनिः तत्र न किञ्चिद् अभाषत—न शुभं, नापि अशुभम्। ततः राजपुरुषाः तस्य आश्रमं विचिन्वन्तः तत्रैव चौरान् सञ्जातान् दृष्ट्वा च चौर्यवस्तूनि अपि तत्रैव न्यवेदयन्। तदा तेषां रक्षिणां बुद्धिषु स मुनिः सन्दिग्धः अभवत्; तं निगृह्य चौरैः सह राज्ञे निवेदयामासुः। राजा च तैः चौरैः सह तं मुनिं मृत्युदण्डेन दण्डयामास; अनवगतम् एव तं महात्मानं रक्षिणः शूलेन आरोपयन्। रक्षिणः तं मुनिं शूले आरोप्य, द्रव्यं गृहित्वा राजानं प्रति पुनर् अगच्छन्। स धर्मात्मा मुनिः दीर्घकालं शूले आरोपितः, अन्नवर्जितश् च, मृत्युम् न प्राप। स प्राणान् धारयन् अन्यान् मुनीन् आहूय, शूलाग्रे पीडाम् सहन्, महात्मा तपः आचरन् स्थितवान्। तस्य तपस्विनः मुनयः महतीं क्लेशां प्राप्य, रात्रौ विहङ्गरूपेण समागम्य, यथाशक्त्य् तम् उत्तमं ब्राह्मणं पप्रच्छुः— "किं पापं त्वया कृतं, येन त्वं शूले इमं महतीं क्लेशां भीतिं च प्राप्स्यसि?" इति। ततो मुनिशार्दूलः तान् तपस्विनः उवाच—"स्वदोषात् एव अहम् गच्छामि; अन्येन कोऽपि मम अपराधं न कृतम्।" एवं दृष्ट्वा, रक्षिणः बहुषु दिनेभ्यः पश्चात् यथावत् राजानं प्रति सर्वं निवेदयन्। राजा अपि तं मुनिं श्रुत्वा मन्त्रिभिः सह गत्वा तं शूले आरोपितं मुनिं प्रसादयितुम् इच्छन् उवाच—"मया यत् प्रमादात् वा अज्ञानात् वा त्वयि किञ्चिद् दुष्कृतं कृतम्, तद् क्षन्तुम् अर्हसि; त्वं मयि न कुप्याः।" इति। एवम् उक्तः स मुनिः तं राजानं क्षमाम् अदात्; क्षमायाम् दत्तायां राजा तम् शूलात् अपावर्तयत्। शूलाग्रात् अपावर्त्य, तस्य शूलस्य निष्कर्षणे असमर्थः सन्, अधस्तात् छित्त्वा शेषं शूलं तस्य शरीरे एव स्थापयामास। तथा शूलस्थितः स मुनिः विचरन्, कण्ठे पार्श्वे च शूलाग्रं स्थितम्, "माल्यपात्रमिव धारयामि" इति चिन्तयामास। स च तपसा दुर्जयम् अन्यैः लोकान् विजित्य, अणिमाण्डव्य इति लोकेषु प्रसिद्धः अभवत्। स तु परमसत्त्वदर्शी मुनिः धर्मस्य धाम प्राप्य, धर्मं उपविशन्तं दृष्ट्वा उवाच—"किं पापं मया अज्ञानात् कृतम्, यस्य इदं फलं मम प्राप्तम्? शीघ्रं सत्यम् आख्याहि; तपसः मे प्रभावं पश्य।" धर्मः उवाच—"त्वया शिशुत्वे कृमिणां पुच्छेषु तृणं निहितम्; तस्य कर्मणः एष फलप्राप्तिः, तपस्विन्। यथा लघु दत्तं बहुगुणं भवति, तथैव अधर्मः अपि बहुविधं दुःखं जनयति।" मुनिः पुनः पप्रच्छ—"कदा मया तद् कर्म कृतम्? सत्यम् आख्याहि।" धर्मः उवाच—"शैशवे त्वया कृतम्।" मुनिः पुनर् उवाच—"द्वादशवर्षपर्यन्तं बालकृतं पापं न भवति, न दिशः जानाति। त्वया तु लघुकृत्ये महती शास्तिः मयि आरोपिता; ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधात् गुरुतरः। हे धर्म, त्वं शूद्रयोनि मनुष्यत्वे जायस्व; अद्याहम् लोके कर्मफलप्राप्तेः नियमं स्थापयामि। चतुर्दशवर्षपर्यन्तं पापं न भवति; ततोऽन्यथा कुर्वतः दोषः जायते।" एवं तस्य महात्मनः शापात् धर्मः विदुररूपेण शूद्रयोनि जातः। स धर्मनित्यो धर्मार्थकुशलः, लोभक्रोधवर्जितः, दूरदर्शी, शान्तिप्रियः, कुरूणां हिते स्थितः। यदा धृतराष्ट्रः पाण्डुः महाविदुरश् च जाताः, कुरूणां भूमिः कुरुक्षेत्रं च तैः सह समृद्धम् अभवत्। तदा पृथिवी सस्यैः समृद्धा, धान्यानि फलवन्ति च, कालानुसारं वर्षा वृष्टा, वृक्षाः पुष्पफलसमृद्धाः। यानानि प्रमोदितानि, मृगपक्षिणः हृष्टाः, माल्यानि सुरभिणि, फलानि स्वादुपूर्णानि। नगरेषु व्यापारीणां शिल्पिनां च समूहः, शूराः विद्यानिपुणाः धर्मज्ञाश् च सुखिनः। न चौराः, न च अधार्मिकनिष्ठाः, राज्यप्रदेशेषु अपि सतयुगवद् अवस्था आसीत्। तस्मिन् काले जनाः धर्मकर्मनिष्ठाः, यज्ञशीलाः, सत्यपालकाः, परस्परं स्नेहेन संयुक्ताः, समृद्धिं प्राप्नुवन्। मनुष्याः गर्वक्रोधरहिताः, लोभस्पर्शवर्जिताः, परस्परं प्रमोदमानाः, धर्मः परमो वर्तते स्म। सा पुरी सागरवत् जनसमूहयुक्ता, तोरणार्कनिर्गमैः मेघसमूहसदृशैः शोभिता। शतशः प्रासादैः इन्द्रपुरसदृशी, हृष्टजनसमूहैः, नद्यरण्यतालाबमार्गवनैः प्रमोदिताः। दक्षिणकुरवः उत्तरकुरुभिः सह, स्पर्धया देवर्षिदेवसंघवत् विचरन्तः। तस्मिन् रम्ये कुरुजनसमृद्धे देशे, न कश्चन दरिद्रः, न च विधवा स्त्री आसीत्।