तस्य कृष्णवर्णं ताम्रजटिलं ज्वलितनेत्रं श्यामदाढं च दृष्ट्वा सा देवी नेत्राणि निमीलितवती। काश्यपुत्री, मातरं तुष्टुमिच्छन्ती, तेन सह संयोगं कृतवत्यपि भीत्या तं द्रष्टुं न शशाक। तस्य निर्गतस्य पश्चात् माता आगत्य स्वस्य पुत्रं उवाच—"इयं राजकन्या धर्मात्मानं राजपुत्रं जनयिष्यति वा?" सत्यवत्याः पुत्रः व्यासः, इन्द्रियातीतज्ञानसम्पन्नः, भाग्येन प्रेरितः, मातुः वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच—"सः दशसहस्रगजबलः, विद्वान्, राजर्षिश्रेष्ठः, महाभाग्यवान्, महाबलः, महाबुद्धिः च भविष्यति। महानात्मा सः शतं पुत्रान् अपि प्राप्तः, किन्तु मातुः दोषात् अन्धः जातः।" इति श्रुत्वा माता पुनः उवाच—"अन्धः राजा कुरूणां योग्यः न, तपस्विन्! कुलरक्षिता, पितृवंशवर्धिता सः भवेत्; दुःखहराय अन्यं पुत्रं देहि।" "युवतीं कन्यां रूपयौवनसम्पन्नां तव अनुजपत्नीं, तया अन्यं पुत्रं जनय, राजा भविष्यति।" इति सत्यवती आज्ञापयामास। "गुणैः श्रेष्ठं पुत्रं तया कुरुवंशस्य द्वितीयं राजानं जनय," इति पुनः व्यासं प्रार्थयामास। सः महायशाः "एवं भविष्यति" इत्युक्त्वा निर्गतः। कालान्तरे कौशल्या अन्धं पुत्रं प्रसूतवती। पुनः, कन्यायाः सह संभाषणं कृत्वा, सा देवी व्यासं यथापूर्वं आह्वयामास। सत्यवती अम्बालिकां आह्वयित्वा, वंशवृद्ध्यर्थं, पुत्रसंयोगं पुनः आज्ञापयामास। धर्मात्मा अम्बालिका, शोकाकुला, उत्तमशय्यां आसित्वा चिन्तयामास—"कः मामुपैष्यति?" इति धैर्येण प्रतीक्षामास। ततः व्यासः पूर्ववत् तां उपगच्छत्; अम्बालिका तं दृष्ट्वा सम्मुखं आगच्छत्। भारत, सा विवर्णा अभवत्, तस्य भयात्, विवर्णवर्णा, शोकग्रस्ता। सत्यवत्याः पुत्रः व्यासः तां दृष्ट्वा उवाच—"यद् अहं तव सम्मुखं आगतः, तदा त्वं विवर्णा अभवः।" "तस्मात् शुभे, तव पुत्रः विवर्णः भविष्यति; तस्य नामापि एवं भविष्यति।" इत्युक्त्वा महर्षिः निर्गतः। तस्य निर्गमं दृष्ट्वा सत्यवती पुत्रं पुनः उवाच—"पुत्र, शुभं किम् भविष्यति?" सः पुत्रः मातरं विवर्णपुत्रस्य कथा पुनः निवेदयामास। "सः पुत्रः महावीर्यः, सर्वदिकेषु कीर्तिमान् भविष्यति; मातुः दोषात् विवर्णः भविष्यति।" "पञ्च पुत्राः तस्य, सर्वे धनुर्धराः भविष्यन्ति।" इत्युक्त्वा व्यासः मातरं नमस्कृत्य निर्गतः। माता पुनः अन्यं पुत्रं प्रार्थयामास; महर्षिः "एवं भविष्यति" इति प्रत्युवाच। तदा रानी यथाकालं विवर्णलक्षणसम्पन्नं पुत्रं प्रसूतवती, यः तेजसा दीप्तिमान् अभवत्। तस्मात् पञ्च पुत्राः जाताः, ते महाबाहवः पाण्डवाः; तयोः सर्वेषां जातकर्मादिकं विधिवत् कृतम्। भीष्मः समस्तसंस्कारान् वेदविद्यायुक्तैः ब्राह्मणैः कारयामास; सत्यवत्याः पुत्रस्य, अम्बिकायाः पुत्रस्य, अन्धत्वं दृष्ट्वा—कौशल्यायाः कृते पुनः पुत्रं प्रार्थयामास; "अयं अन्धः, धर्मात्मानं पुत्रं कौशल्यायाः इच्छामि।" इत्युक्ता सत्यवती। महर्षिः प्रत्युवाच—"यदि कौशल्या धैर्यवती भविष्यति, पुनः धर्मात्मानं पुत्रं जनयिष्यति।" "तस्य पुत्रः धर्मतत्त्वविद्, शास्त्रार्थविद् भविष्यति।" इत्येव निश्चित्य सत्यवती पुनः अनुजपत्नीं व्यासाय समर्पयामास। यथाकाले ज्येष्ठां पत्नीं व्यासाय समर्पयामास; सा तु मुनिवेषं गन्धं च चिन्तयित्वा—सः देवपुत्रसमानः, रानीं आज्ञां भीत्या न अन्वगच्छत्; ततः, एकां दासीं रत्नैः भूषयित्वा, अप्सरःसदृशीं कृत्वा, कृष्णाय प्रेषयामास। काश्यपुत्री, व्यासस्य आगमनसमये, ताम् अनुमत्य प्रविश्य, तं सत्कारं कृतवती, वाक्चेष्टाभिः, स्पर्शेन च तं सेवितवती। गुप्ते, महर्षिः तया सह रमणं कृतवान्, तुष्टः अभवत्; राजन्, महर्षिः व्रतस्थः तया सह स्थितवान्। उत्ताय व्यासः तां उवाच—"त्वं मातर् भविष्यसि, गर्भे धर्मात्मा पुत्रः प्रविष्टः; सः लोके धर्मज्ञः, सर्वविदां अग्रणी भविष्यति।" सः विदुरः उत्पन्नः, कृष्णद्वैपायनस्य पुत्रः, धृतराष्ट्रस्य पाण्डोः च भ्राता। महात्मा माण्डव्यस्य शापाद् धर्मः विदुररूपे जातः, धर्माधर्मतत्त्वज्ञः, कामक्रोधवर्जितः। कृष्णद्वैपायनः सत्यवत्यै सर्वं निवेदयामास—स्वस्य विलम्बं, दासीपुत्रस्य जन्म च। धर्मकर्म संपाद्य पुनः मातरं उपगम्य, गर्भसंभावनं निवेद्य तत्रैव अदृश्यः अभवत्। एते, द्वैपायनात् विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे जाताः, देवपुत्रसदृशाः, कुरुवंशं वर्धयामासुः।