सत्यवती स्वस्य पुत्रवंशस्य पुनः स्थापनार्थं, सौम्यश्रोण्यां कौशल्यां सम्बोध्य, इन्द्रराजसमप्रभं पुत्रं धारयितुं प्रार्थयामास। सः पुत्रो वंशस्य भारं वहिष्यति इति उक्त्वा, सत्यवती धर्मसम्मतया कौशल्यां प्रोत्साह्य, ब्राह्मणान्, दिव्यर्षीन्, अतिथीन् च सस्नेहं भोजयामास। ततः समये, स्नानं कृत्वा पवित्रे मुहूर्ते शय्यायां स्थितां कौशल्यां सत्यवती स्नेहेन संबोध्य अवदत्—“हे कौशल्ये, अद्य देवसमः पतिः तव आगमिष्यति; सावधानं तं प्रतीक्षस्व, मध्यरात्रे आगमिष्यति।” मातुः वचः श्रुत्वा, शय्यायां स्थित्वा, सा कौशल्या भीष्मं कुरुवृषश्रेष्ठान् च चिन्तयामास। मध्यरात्रे, जनाः सुप्ताः, दीपाः ज्वलन्तः, तदा पूज्यः महर्षिः कक्ष्यां प्रविष्टः। सत्यवतीपुत्रः, सत्यनिष्ठः, महातपस्वी, धर्मानुसारं अम्बिकायाः शय्यां समीपं गतः। कौशल्या तं दुरदर्शं, अप्रतीक्षितस्वरूपं दृष्ट्वा, भयेन नेत्राणि निमील्य, शय्यायां संकुचिता। सः महर्षिः विकृताकारः, जटिलः, कठोरवर्णः, कृशः, सुरभिःगन्धातिरिक्तगन्धयुक्तः, भीष्मः च आसीत्। तस्य कृष्णवर्णं, पीतजटां, दीप्तनेत्रं, श्यामदाढं दृष्ट्वा, सा नेत्राणि निमील्य, भयेन तं न पश्यति। मातृसन्तोषार्थं तेन सह संयोज्य, काशिपुत्री तं न पश्यति। तस्य निर्गम्य, सत्यवती पुत्रं प्रष्टुम् आगता—“किमेषा राजकुमारी धर्मात्मानं पुत्रं जनिष्यति?” सत्यवतीपुत्रः, इन्द्रियातीतज्ञानसम्पन्नः, कालवशात् प्रत्यवदत्—“सः दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, विद्वान्, राजर्षिस्रेष्ठः, भाग्यवान्, महाबलः, महाबुद्धिः भविष्यति। सः महात्मा शतपुत्रः अपि भविष्यति; किन्तु मातुः दोषात्, अन्धः जन्म लप्स्यति।” इदं श्रुत्वा, सत्यवती पुनः अवदत्—“अन्धः राजा कुरुवंशाय न योग्यः; सः वंशरक्षकः, पितृवंशवर्धकः भवतु; दुःखहरणाय अन्यं पुत्रं देहि।” तस्मात्, “युवतीं कन्यां, रूपयौवनसम्पन्नां, तव अनुजां पत्नीं, पुत्रार्थं उपयुज्य अन्यं पुत्रं जनय।” एवमुक्त्वा, “गुणैः श्रेष्ठं पुत्रं कुरुवंशस्य द्वितीयं राजानं जनय” इति आज्ञाप्य, महर्षिः “एवम्” इत्युक्त्वा निर्गतः। समये, कौशल्या अन्धपुत्रं प्रसूता। पुनः सत्यवती पुत्रं आह्वय्य, कन्यायाः सन्देशं दत्त्वा, महर्षिं यथापूर्वं आमन्त्रयामास। सत्यवती अम्बालिकां आह्वय्य, वंशवृद्ध्यर्थं पुत्रसन्तानाय पुत्रं उपयुज्य, धर्मशिला अम्बालिका शय्यायां स्थित्वा, चिन्तायुक्ता, “कः माम् आगमिष्यति?” इति मनसि चिन्तयन्ती प्रतीक्षाम् आस्थिता। ततः महर्षिः तया विधिना तस्याः समीपं आगतः। अम्बालिका तं दृष्ट्वा, सन्निपत्य, भयात्, श्वेतवर्णा, विवर्णा, शोकाकुला अभवत्। सत्यवतीपुत्रः, तां विवर्णां दृष्ट्वा, अवदत्—“मम रूपं दृष्ट्वा त्वं विवर्णा अभवः; अतः तव पुत्रो अपि विवर्णः भविष्यति, तस्य नाम विवर्णः भविष्यति।” एवं उक्त्वा, महर्षिः निर्गतः; सत्यवती तं पुत्रं पुनः पृष्टवती—“किमत्र शुभं भविष्यति?” सः पुत्रः मातरं विवर्णपुत्रस्य वृत्तान्तं निवेदयामास—“सः पुत्रः अतिवीर्यवान्, सर्वदिश्यः प्रसिद्धः भविष्यति; किन्तु मातुः दोषात्, तस्य वर्णः विवर्णः भविष्यति। तस्य पञ्च पुत्राः भविष्यन्ति, सर्वे महायोधाः।” इत्युक्त्वा, मातरं नमस्कृत्य निर्गतः। माता पुनः अन्यं पुत्रं प्रार्थयामास, महर्षिः “एवम्” इत्युक्त्वा अनुमोदितवान्। ततः समये, राणी विवर्णलक्षणयुक्तं पुत्रं प्रसूता, सः तेजसा दीप्यमानः आसीत्। तस्मात् पञ्च पुत्राः उत्पन्नाः, ते महाबलिनः पाण्डवाः। तयोः सर्वयोः जन्मकर्माणि विधिवत् सम्यक् कृतानि। भीष्मः, वेदविद् ब्राह्मणैः सर्वाणि संस्काराणि कृतवान्। सत्यवतीपुत्रस्य, अम्बिकायाः पुत्रस्य, अन्धत्वं दृष्ट्वा, कौशल्यायाः कृते पुनः पुत्रं प्रार्थयामास—“एषः अन्धः, अन्यं धर्मात्मानं पुत्रं कौशल्यायाः इच्छामि।” एवं उक्त्वा, महर्षिः मातरं प्रत्यवदत्—“यदि कौशल्या स्थिता भवेत्, पुनः धर्मात्मानं पुत्रं जनयिष्यति; सः पुत्रः धर्मतत्त्ववेद्यः, शास्त्रार्थज्ञः भविष्यति।” सत्यवती पुनः कौशल्यां आमन्त्रयामास। समये, ज्येष्ठां स्नुषां तस्य समीपं नियुक्तवती; सा, महर्षेः रूपं गन्धं च स्मृत्वा, चिन्तयन्ती स्थितवती।