ततः बलिः पुनः तं विश्रुतं मुनिं प्रीत्यर्थम् उपागच्छत्, स्वां पत्नीं सुदेष्णां तस्य समीपं पुनरपि प्रेषयामास। मुनिः तस्याः अङ्गानि स्पृशन् एवम् अवदत्—“त्वं सूर्यतेजसः पुत्रान् लप्स्यसे।” अङ्गः, वङ्गः, कलिङ्गः, पुण्ड्रः, सुह्म इति तव पुत्राः भविष्यन्ति; तेषां नामभिः एतानि देशाः प्रसिद्धानि, पृथिव्याम् तेषां कीर्तिः विस्तीर्णा। अङ्गस्य देशः ‘अङ्ग’ इति विख्यातः, वङ्गस्यापि ‘वङ्ग’ इति, तथा कलिङ्गस्य क्षेत्रं ‘कलिङ्ग’ इति प्रसिद्धम्। पुण्ड्रस्य प्रदेशः ‘पुण्ड्र’ इति, सुह्मस्य ‘सुह्म’ इति कीर्त्यते; एवं बलेरन्वयः महर्षेः प्रसूतः लोके विख्यातः अभवत्। एवं बहवः अन्ये महाबलवन्तः धनुर्धराः क्षत्रियाः ब्राह्मणैः पृथिव्याम् उत्पन्नाः, परमधर्मविदः, महाबलपराक्रमवन्तश्च। एतद् श्रुत्वा, जननि, त्वमपि यथेष्टं कर्तुम् अर्हसि। अधुना भारतवंशस्य प्रवाहकारणम् अहं ते कथयामि, जननि, मम वचः शृणु। धर्मज्ञः ब्राह्मणः समाहूय वित्तेन सहितः, विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे पुत्रोत्पत्तये नियोज्यः। भीष्मस्य धर्मयुक्तं हितकरणं वचनं श्रुत्वा, माता सत्यवती भीष्मं पुनः अब्रवीत्। औचथ्यस्य यथार्थं यदुक्तं चाङ्गस्य विषये, सा प्राचीना परम्परा प्रमाणभूता; इदानीं कर्तव्यस्य समयः प्राप्तः। हे भारतश्रेष्ठ, त्वं ज्येष्ठः, कुलश्रेष्ठश्च; यथा पितुः वचनं त्वया पालितम्, तथैव मम याचनां निर्वर्तय, पापनाशन। तव अनुजः, तव प्रियतमः, बाल एव स्वर्गं गतः, हे भारतवृषभ। अत्र एव काशिराजपुत्रस्य द्वे भार्ये, रूपयौवनसम्पन्ने, पुत्रकामे च स्थिते। कुलस्य प्रवाहाय परमं धर्ममेतत् विदित्वा, ताभ्यां सह मम वचनं धर्मार्थं कर्तुम् अर्हसि। भीष्मः प्रत्युवाच—“जननि, त्वया परमधर्मः निरूपितः; त्वं च मम व्रतं जानासि। अमृतत्वस्य वा त्रिषु लोकेषु स्थानेषु वा, अहं प्राणान् त्यजेयम्, न तु सत्यं कदाचन। त्वां धर्मिष्ठां सत्यनिष्ठां च वीर्यवन्तीं च वेद्मि; इच्छसि चेत्, त्वं त्रीन् लोकान् अपि सृजेतुम् अर्हसि, नृपश्रेष्ठ। त्वया एव कर्तव्यं यत् कुलधर्मौ न नश्येताम्, मित्राणि च प्रमुद्यन्ताम्। त्वमेव ज्येष्ठः अस्माकं, सर्वे मानाः त्वयि स्थिताः; कुलप्रवृत्तये साधनं त्वया एव उक्तव्यम्। स्त्रियः कुलस्य गूढतमं रहस्यं धारयन्ति, बहुभिः उपायैः पुरुषान् वशयन्ति। सत्यवति, धर्मं विचिन्त्य, सत्ये स्थितया, मया सत्यं न परित्यक्तव्यं, कुलं च न नश्येत्।” ततः सत्यवती, लज्जास्मितयुतैः वाक्यैः भीष्मं प्रत्युवाच—“यथार्थं त्वया उक्तं, महाबाहो भारत; त्वत्तः आश्वास्य अहं वक्ष्यामि कुलस्य हिताय। इदृशः धर्मः आपदि तव निगूढः न वक्तव्यः; त्वमेव अस्माकं धर्मः, त्वं सत्यं, त्वं परायणम्। यत् त्वया उक्तं, तत् अस्माभिः कर्तव्यम्—एष मे निश्चयः; तस्मात् सत्यं मे शृणु, ततः यथोचितं कुरु। भीष्म, मम वचः शृणु, यत् हितं धर्मार्थसंयुक्तं च। रहस्यं यदुक्तं, तद् न प्रकाशयेत्; त्वं च वासोर्नाम्नः राज्ञः श्रुतवान्, हे भारतवृषभ। कदाचित् अहं मत्स्ययोनेः शुक्लया राण्या गर्भितासं; मम माता जलात् मीनविक्रेतृणा धर्मात्मना गृहीता। सः मां स्वगृहं नीत्वा कन्यां चकार; धर्मनिष्ठश्च सः मे पितेव अभवत्। धर्मस्य हेतोः पितुः नौका आसीत्; कदाचित् अहं तरुण्या वयसा तत्र गता। तदा धर्मज्ञेषु श्रेष्ठः महर्षिः पराशरः तस्य नौकायाः समीपं यमुनातरणाय आगतः। अहं नौकां चालयन्ती तं यमुनां तर्तुं प्रयता, तदा स मुनिः माम् उपगम्य, कामसंयुक्तः, मधुरं सौम्यं च वचनम् अवदत्; सः मम जन्म वंशं च उक्त्वा, ‘त्वं मत्स्यपुत्री नास्ति’ इति अवदत्। शापभयात् पित्रुभयाच्च, हे भारत, तं दुस्त्यजान् वरान् याचन्तं प्रतिनिषेधितुं न अशक्नुवम्। तदा अहं तीरस्थे महानुभावेभ्यः मुनिभ्यः दीप्ताग्निसदृशेभ्यः पारं स्थितेभ्यः दृष्टवती। पुरतः नवसूर्यः प्रकाशमाना आसीत्, येन रक्ताम्बरया व्याप्तं नभः प्रसारितवत् इव। यदा अहं तत्र उक्तवती, तदा महातेजाः सत्यनिष्ठः पराशरः तस्मिन् यमुनाजले द्वीपे तिमिरं सृष्टवान्। तेन तेजसा सः माम्, यौवनस्थां तरुणीं, स्ववशे कृत्वा, जगत् अन्धकारेण आच्छाद्य, नौकां इव, उपजगाम। पूर्वं मम गन्धः तीव्रमत्स्यगन्धः आसीत्, सः मे अप्रियः; मुनिना सः गन्धः अपाकृतः, सौरभं च दत्तम्। ततः मुनिः उक्तवान्—‘त्वयि गर्भधारिण्यां, अस्मिन्नेव द्वीपे त्वं कन्या स्थास्यसि।’ सः मुनिः सदा-कन्यात्वं मम अददात्; तस्य महात्मनः तेजो दृष्ट्वा, अहं विस्मिता च संतप्ता च अभवम्। आश्चर्यविस्मितचित्ता अहं तस्य वशे स्थितवती; तदा सः पराशरः मुनिः, तुष्टः सन्, द्वीपे मयि पुत्रं जनयामास। एवं सत्यवत्याः समग्रं रहस्यं धर्मसंयुक्तं च भीष्माय निवेदितम्।