श्रुत्वा तु तद्, यथोक्तं कर्तव्यम्, विप्रैः सह विज्ञैः, ये आपत्कालेषु च वित्तनये च निपुणाः, लोकव्यवहारं च विचारयन्तः। यदा हि जमदग्नेः पुत्रः रामः पितुः वधं न शशाक सोढुम्, तदा सः हैहयराजानं पूर्वं परशुना निहत्य जगाम। शतानि बाहूनाम् अर्जुनस्य छित्त्वा, तेन तदा लोके दुष्करं कर्म कृतम्। पुनः धनुष्कमादाय, दिव्यानि अस्त्राणि मुमोच, सः कषत्रियान् पुनः पुनः दग्ध्वा, रथेन पृथिवीं विजित्य चरितवान्। एवं स महात्मा भार्गवः नानाविधानि शस्त्राणि गृहीत्वा प्राचीनकाले एकविंशतिर्वारं पृथिवीं कषत्रियशून्यां चकार। यदा तेन महर्षिणा कषत्रियशून्या पृथिवी अभवत्, तदा सर्वतः कषत्रियस्त्रियः समागच्छन्। तदा वेदविद्भिः ब्राह्मणैः सन्तानः उत्पादितः, शास्त्रेषु चैतत् निश्चितम् यत् ते धर्मेण जाताः पुत्राः। ते ब्राह्मणाः धर्मं हृदि स्थाप्य, ताः स्त्रियः उपसृत्य, कषत्रियाणां पुनर्जन्म लोके अभवत्। ततः पुनः कषत्रियवर्गः समुत्थितः। अत्र ते पुरातनं चरितं कथयिष्यामि। कश्चन ऋषिः आसीत्, नाम्ना उचथ्यः, तस्य पत्नी महापूजिता ममता नाम्ना। उचथ्यस्य अनुजः, देवानां पुरोहितः, महातेजाः बृहस्पतिः, तां ममताम् इच्छन्। तदा ममता स्वसुरं बृहस्पतिं उवाच—“अहं गर्भिणी, तव ज्येष्ठेन सह संगता। अत्र मे गर्भे उचथ्यस्य सुतः स्थितः, सः एव षडङ्गवेदं अधीयते, भगवन्। तव वीर्यं अव्ययम्, द्वयोः एकत्र सम्भवः नास्ति। अतः त्वम् अद्य निवर्तितुम् अर्हसि।” एवं उक्तः अपि बृहस्पतिः, बुद्धिसम्पन्नः, कामवेगेन निग्रहीतुं न शशाक। ततः स कामवशात्, अनिच्छन्तीं तां ममताम् समभ्यगच्छत्। तदा वीर्यस्रवे, गर्भस्थः बालः उवाच—“भगवन्, कामेन मा कुरुष्व; द्वयोः एकत्र सम्भवः न अस्ति; अल्पं स्थानं, अहं च पूर्वम् आगतः। तव वीर्यं अव्ययम्, त्वं च हिंसां मा कुरुष्व।” तथापि बृहस्पतिः तस्य गर्भस्थस्य वचः उपेक्ष्य, ममतां पुनः अभ्यगच्छत्। तदा गर्भस्थः ऋषिः तस्य वीर्यस्य मार्गं पादाभ्यां रुद्धवान्। तेन तद् वीर्यं भूमौ पतितम्। तद् दृष्ट्वा क्रुद्धः बृहस्पतिः तम् गर्भस्थं उचथ्यात्मानं शशाप। सः दिव्यर्षिः तम् गर्भस्थं उवाच—“सर्वे जनाः माम् इच्छन्ति, त्वं तु मां प्रत्यूह्य वदसि। अतः त्वं चिरं तमसि स्थित्वा जन्म प्राप्स्यसि।” तेन शापेन सः दिर्घतमाः नाम्ना जातः। सः दिर्घतमाः जन्मना अन्धः, परन्तु वेदज्ञः, बुद्धिमान्, बृहस्पतेः तेजसा युक्तः, विद्यया भार्यां अलभत। सः कन्यां प्रतिद्वेषीं नाम ब्राह्मणपुत्रीं विवाह्य, गौतमादीन् पुत्रान् उत्पादयामास। एवं उचथ्यवंशवृद्धये धर्मात्मा महर्षिः, वेदवेदाङ्गविद्, अभवत्। सः सुरभेयरूपेण निर्दिष्टं पशुधर्मं सम्यक् अधीत्य, श्रद्धालुर्निर्विकम्पश्च तद् आचरत्। किञ्च, तं धर्मानतिक्रान्तं दृष्ट्वा, तस्मिन्नेव आश्रमे वसन्तः महर्षयः कोपमोहाभ्याम् आक्रान्ताः सर्वे रोषदग्धा अभवन्। “एष धर्मं उल्लंघ्य स्थितः, न अस्मिन आश्रमे वासयोग्यः; अतः वयं सर्वे एनं पापिनं त्यजामः”—इति परस्परं मन्त्रयन्तः, तम् दीर्घतमसं गर्हयामासुः। तस्य भार्या अपि, पुत्रलाभात् अपि, तस्मिन् समये पतौ तुष्टिं न अलभत। पत्युः सः ताम् अप्रियवदन्तीं पप्रच्छ—“किमर्थं मां त्वं द्वेषयसि?” सा तं प्रत्युवाच—“त्वं महातपाः, अन्धपुत्रेण सह त्वां पालयितुं न शक्नोमि; सदा दुःखार्ता अस्मि, न च सहनं शक्नोमि।” तदा तस्याः वचनं श्रुत्वा, सः ऋषिः क्रोधसंयुक्तः, ताम् अप्रियां भार्यां पुत्रसहितां उवाच—“या त्वया दत्ता धना, तानि दुःखहेतुत्वात् न मम स्पृहायाः। यथेष्टं कुरु, ब्राह्मणश्रेष्ठे, न पूर्ववत् त्वां पालयिष्यामि। स्त्री एकपत्नी एव जीवनपर्यन्तं शरणं; मृतो वा जीवन् वा, अन्यं न गन्तव्या। यदि स्त्री अन्यं उपगच्छेत्, तदा सा तेनैव परिणीयते; अद्य प्रभृति पत्युः विना स्त्रीणां पापं भविष्यति। यद्यपि सर्वं सम्पदस्तासां स्युः, तासां भोगाः निष्फलाः स्युः; लज्जा निन्दा च तासां सदा भवेत्।” एवं वचः श्रुत्वा, सा ब्राह्मणी क्रोधात् उवाच—“एष पुत्रः गङ्गायां नीतव्यः।” तदा लोभमोहाभ्यां अभिभूताः, गौतमप्रधानाः तस्याः पुत्राः, तम् बध्वा, काष्ठप्लवेन गङ्गायां प्रक्षिप्य तत्र त्यक्तवन्तः।