समयपालनं कृत्वा वीरः पार्थः वनं गतवान्। तस्य वनवासकाले मार्गमध्ये उलूपीसमागमः अभवत्। ततः तीर्थयात्रा च बभ्रुवाहनस्य जन्म च वर्ण्यते। तत्रैव सः पञ्च रमणीयाः अप्सरसः विमुक्तवान्। ब्राह्मणः तपस्वी शापात् मकरः जातः, प्रभासतीर्थे पार्थः कृष्णेन सह मिलितवान्। द्वारकायां सुभद्रा अर्जुनं कामयमाना, वासुदेवस्य अनुमत्याः किरीटिना लब्धा। तदनन्तरं देवकीपुत्रेण कृष्णेन तस्याः हरणं कृतम्, तस्मात् सुभद्रायां परमतेजस्वी अभिमन्युः जातः। द्रौपद्याः पुत्राणां जन्मापि वर्ण्यते, द्वौ कृष्णौ यमुनायाः तटे क्रीडार्थं गतवन्तौ। चक्रधनुषोः प्राप्तिः, खाण्डवदाहः, अग्नितः मायायाः मोक्षणं, सर्पस्य विमोचनं च विवृतम्। मण्डपालमहर्षेः पुत्रस्य शार्ङ्ग्या जन्म वर्णितम्; एवं विस्तरेण आदिपर्वणः प्रथमः ग्रन्थः निरूपितः। तत्र परमर्षिणा द्विशतं अध्यायानां गणितम्; महातेजाः व्यासेन सप्तविंशतिः अध्यायाः रचिताः। महात्मना मुनिना अष्टसहस्राणि अष्टशतानि च श्लोकानां, चत्वारिंशच्च श्लोकाः अधिकाः इति घोषितम्। द्वितीयः ग्रन्थः सभापर्व नाम, बहुवृत्तान्तसम्पन्नः, वर्ण्यते। तत्र पाण्डवानां सभा तेषां परिचारकदर्शनं च। लोकपालसभायाः वर्णनं, यत् नारदेन देवर्षिणा दृष्टम्, राजसूयस्यारम्भः, जरासन्धवधश्च। गिरिदुर्गे बद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणं, पाण्डवैश्च दिशाविजयः अपि अत्र कथ्यते। राजसूये राज्ञां आगमनं, दानप्रदानं, तत्र हविर्विवादः, शिशुपालवधश्च। तत्रैव यज्ञे तद्वैभवं दृष्ट्वा, दुर्योधनः शोकार्तः कोपसमन्वितः, भीमेन सभायाः तलपरिष्कारे विडम्बितः। तत्र तस्य क्रोधात् द्यूतयोजनं कृतम्; शकुनिना जेतृणा धर्मपुत्रः द्यूते पराजितः। तत्र द्रौपदी, द्यूतसिन्धौ नौरिव निमग्ना, दुःखिता सती, धृतराष्ट्रेण प्राज्ञेन राजा, पत्युः पितृव्यम्, उद्धृता। उद्धृत्य च, तान् तीर्णान् विज्ञाय, राजा दुर्योधनः पुनः पाण्डवान् द्यूताय आहूतवान्। तत्र जित्वा, तान् वनवासाय प्रेषितवान्। एतत् सर्वं महात्मना सभापर्वणि निरूपितम्। सप्ततिः अध्यायाः ज्ञेयाः, अष्टौ च गणनया; द्विसहस्रपञ्चशतानि श्लोकाः। अत्रैकादश श्लोकान् अपि विद्यात्, ततः तृतीयः महाआरण्यकः ज्ञेयः। महात्मानः पाण्डवाः वनं प्रयाताः, तदा जनाः धर्मपुत्रं अन्वगच्छन्। अन्नौषधार्थं महापाण्डवः सूर्यपूजनं कृतवान्, विप्राणां भरणाय हविर्दत्तवान्। धौम्यस्य उपदेशेन, सूर्यस्य प्रसादेन च अन्नप्राप्तिः अभवत्; सौम्यवान् सारथिः अम्बिकायाः पुत्रात् निर्गतः। पाण्डुपुत्राणां तस्य निर्गतस्य समीपगमनं, धृतराष्ट्रस्य आज्ञया पुनरागमनं च। कर्णस्य प्रेरणया, दुर्योधनः पापबुद्धिः, वने वसन्तानां पाण्डवानां वधाय उपायं चकार। तद्विषये तद्भावमवगम्य, व्यासः शीघ्रं आगतः; तेषां निर्गमनं निवारितवान्, सुरभेः आख्यानं च उक्तम्। मैत्रेयस्य आगमनं, राज्ञः उपालम्भः, तेन दुर्योधनस्य शापः च उक्तः। तत्रैव भीमसेनेन किमीरस्य युद्धे वधः, वृष्णिपाञ्चालानां आगमनं च। शकुनिना द्यूते पराजितान् श्रुत्वा, किरीटिना हरिणा कोपितस्य शमः कृतः। द्रौपद्याः कृष्णसमीपे विलापः, तस्याः दुःखिता अवस्थायां कृष्णेन सान्त्वनं च वर्णितम्। सुभद्रायाः पुत्रस्य आख्यानं, सुभद्रायाः कृष्णेन सह पुत्रसमेतायाः द्वारकानगरं यानं महर्षिणा कथितम्। द्रौपद्याः पुत्राणां धृष्टद्युम्नेन सह गमनं, ततः पाण्डवानां रम्ये द्वैतवने प्रवेशः अपि वर्ण्यते। अत्रैव युधिष्ठिरकृष्णयोः संवादः, भीमस्य च राज्ञा सह संवादः उक्तः। व्यासस्य पाण्डुपुत्रेषु आगमनं, तेन महर्षिणा प्रतिज्ञां प्राप्य राज्ञे विद्याप्रदानं च वर्णितम्। ततः व्यासस्य निर्गम्य, पाण्डवानां काम्यकवनं यात्रा, अर्जुनस्य शस्त्रार्थं वनवासः च। महादेवस्य मृगस्वरूपिणः सह युद्धं, लोकपालदर्शनं, अस्त्रप्राप्तिः च वर्ण्यते। किरीटी अर्जुनः शस्त्रार्थं इन्द्रलोकं गतवान्, तस्मिन् काले धृतराष्ट्रस्य महद्व्याकुलता अभवत्। महर्षेः बृहदश्वस्य सिद्धात्मनः समागमः, दुःखितस्य युधिष्ठिरस्य विलापः च वर्णितः। अत्रैव नलोपाख्यानं पुण्यं हृदयस्पर्शि च, दमयन्त्या धैर्यं, नलस्य कर्माणि च कथ्यन्ते।