शान्तनोरपि धर्मात्मनः सुतः विचित्रवीर्यः यावत् कौमारावस्थाम् अपि न प्राप्तवान्, तावत् एव धर्मज्ञः शान्तनुः कालधर्मानुसारिणं देहम् उत्सृज्य स्वर्गं जगाम। तस्य दिवं गतस्य सति, भीष्मः सत्यवत्याः मन्त्रेण अनुयतः, शत्रून् विजेष्टुं समर्थं चित्राङ्गदम् एव सिंहासनस्थं कृत्वा, कुरुराज्ये स्थापयामास। चित्राङ्गदः तु स्ववीर्येण सर्वान् एव नृपतीन् समाह्वयद्; सः मनुष्येषु आत्मनः समं कञ्चन न पश्यति स्म। देवतान्, मनुष्यांश्च, असुरांश्च अपि सः युद्धाय आह्वयन् स्थितः, तदा तस्यैव नाम्ना युक्तः गन्धर्वराजः महाबलः तत्राभ्यागच्छत्। स गन्धर्वः चित्राङ्गदं प्राह— "त्वं मम नाम्ना युतः; युद्धं ददातु राजपुत्र। अथवा यदि युद्धं न इच्छसि, अन्यं नाम गृहाण।" तं चित्राङ्गदः प्रत्युवाच— "युद्धमेव त्वया सह मम कामः; तस्मात् तव समीपमागतः। यदि त्वं युद्धं न दास्यसि, तर्हि मम नाम न तव स्थास्यति।" एवं गर्जितशब्दान् परस्परं उक्त्वा, तौ वीरौ हिरण्यवत्याः तटे गतौ; तत्र कुरुक्षेत्रे महद् युद्धम् अभवत्। तत्र हिरण्यवत्याः तीरे द्वयोः महाबलिनोः, गन्धर्वस्य च कुरुप्रवीरस्य च, त्रयः घोराः संग्रामाः अभवन्। तस्मिन् भीषणे समरे, शस्त्रवृष्टिसंयुक्ते, मायाविशेषसमन्वितः गन्धर्वः, वीरं कुरुश्रेष्ठं चित्राङ्गदं जगर्ह। स गन्धर्वः, शत्रूनां विजेतारं नरश्रेष्ठं चित्राङ्गदं हत्वा, स्वकार्यं कृत्वा, दिवं जगाम। तस्मिन् महात्मनि महाबले पुरुषव्याघ्रे हते सति, भीष्मः शान्तनुसुतः तस्य सम्यक् संस्कारान् अकुरुत। ततः भीष्मः महाबाहुः, अपरिपक्वं बालं विचित्रवीर्यं कुरुसिंहासनस्थं चकार। विचित्रवीर्यः अपि भीष्मस्य मन्त्रेण पितृपैतामहम् राज्यं धर्मेण पालयामास। चित्राङ्गदस्य निधनानन्तरं, भीष्मः सत्यवत्याः इच्छानुसारं, अपि च बालं भ्रातरं विचित्रवीर्यं, राष्ट्रे रक्षां चकार। ततः कालान्तरे, यदा विचित्रवीर्यः ऐश्वर्येण समृद्धः कौमार्यं अतिक्रम्य यौवनं प्राप्तः, तदा भीष्मः, प्राज्ञश्रेष्ठः, तस्य विवाहाय चिन्तयामास। तस्मिन् काले, काशिराजस्य तिस्रः कन्याः, दिव्याङ्गनासमानाः, स्वयमेव स्वयंबरं कर्तुं समायाताः इति भीष्मः श्रुतवान्। ततः स भीष्मः, सत्यवत्याः अनुमत्याः, एकः एव रथेन वाराणसीनगरे गतः। तत्र शान्तनुसुतः भीष्मः सर्वतः समागतान् नृपतीन् ताः कन्याश्च अपश्यत्। काशि, कोशल, वङ्ग, पुण्ड्र, कलिङ्गराजानः अपि ताः कन्याः प्राप्तुं कामातुराः, एकत्र तत्र समागताः। सर्वेषां राज्ञां नामानि दिशः सर्वत्र घोष्यमाणानि, भीष्मः तत्रैव एकाकी वृद्धः स्थितः। तं दृष्ट्वा, ताः सर्वाः सुश्रोण्यः कन्याः, सशङ्काः, वृद्धं तम् अवलोक्य, अपसृत्य, मनसि चिन्तयामासुः— "अयं वृद्धः, धर्मात्मा, वालुकायुतं शिरः, कुटिलं च त्वक्, किमर्थं निर्वेद्य लोकलज्जां, अस्मिन्स्थले आगतः? भीष्मः इति पृथिव्याम् अपवित्रं ब्रह्मचर्यं ख्यातं, किं तस्य ख्यातिः व्यर्था न स्यात्?" एवं क्षत्रियाणां वचनानि श्रुत्वा, भीष्मः क्रोधेन समाविष्टः। ततः स भीष्मः स्वयम् एव ताः कन्याः अवार्य, गर्जनिव शब्देन, समवेतान् राज्ञः सम्बोधितवान्। स रथश्रेष्ठः भीष्मः, ताः कन्याः स्वस्य रथे स्थापयित्वा, उक्तवान्— "पात्रे कन्यादानं पण्डितैः प्रशस्यते। केचित् कन्यां यथाशक्ति अलङ्कृत्य, धनं च दत्त्वा, गवां द्वयेन अपि ददाति। केचित् प्रदत्तमूल्येन, केचित् बलात्, केचित् अनुमत्यैव, केचित् प्रमत्तायाः, केचित् स्वयमेव प्रयत्नेन कन्यां प्राप्नुवन्ति। अन्ये ऋषिविवाहेन, अष्टमं तु अर्थविवाहं पण्डिताः अनुमन्यन्ते। राजन्याः तु स्वयंबरं प्रशंसन्ति, परन्तु धर्मज्ञाः बलात् हरणं श्रेष्ठतमं मन्यन्ते।" "एतेन प्रकारेण, हे भूमिपालाः, अहम् अपि बलात् एताः कन्याः ग्रहीष्यामि; तस्मात् यथाशक्त्या युध्यध्वं, विजयो वा पराजयो वा भवतु।" इति उक्त्वा, काशिराजं च अन्यांश्च राज्ञः सम्बोध्य, स कौरवः सर्वाः कन्याः स्वस्य रथे स्थापयित्वा, तान् अभिवाद्य, शीघ्रं प्रस्थितवान्। ततः सर्वे राजानः क्रोधविस्फारिताः, स्वानि आयुधानि आदाय, रोषेण ओष्ठौ दष्ट्वा, उत्थिताः। ते शीघ्रं भूषणानि कवचानि च धारयन्तः, महती कलहः तत्र अभवत्। तेषां भूषणानि कवचानि च सर्वत्र विकीर्णानि, तत्र नक्षत्रसमूहवत् महान् कोलाहलः अभवत्। ते वीराः विकीर्णकवचभूषणाः, कोपारुणलोचनाः, भ्रुकुटीभृशसंयुक्ताः, रथश्रेष्ठेषु आरूढाः, सर्वायुधसमन्विताः, सारथिभिः सम्यक् योजितैः श्वेताश्वयुक्तैः रथैः सज्जीकृताः। ततः ते सर्वे नृपतीनः, शस्त्रगृहीताः, प्रयान्तं कौरवं अन्वयुः; तत्र भीष्मस्य च राज्ञां च मध्ये, महद् रोमहरषणं युद्धम् अभवत्। ते राजानः, एकस्मिन्नेव क्षणे, दशसहस्राणि बाणान् तस्मिन् अपातयन्; किन्तु तानि सर्वाणि बाणानि तेषां भीष्मः एव प्रतिहृत्य, तान् निवारयामास।