भीष्मः मातरं रथमारोप्य, “आरुह्य रथं, मातः, गच्छामः स्वगृहम्” इत्युक्त्वा, तां तेजस्विनीं स्त्रीं रथे स्थापयामास। ततः स Hastināpurं प्राप्तः, यथावत् घटितं सर्वं शान्तनवे निवेदयामास। तस्य दुष्करे कर्मणि राजानः समागताः पृथग् वा संयुक्ताः, “एष एव भीष्मः” इति प्रशंसां चक्रुः। भीष्मेण कृतस्य तस्य दुष्करस्य कर्मणः श्रवणेन शान्तनुः राजा बहून् दिनरात्रान् शोकाकुलः अभवत्, किन्तु पुत्रस्य तेन कर्मणा सन्तुष्टः सन्दत्तवांश्च वरं। स तं महात्मानं भीष्मं तुष्टः इच्छामरणस्य वरं ददौ—“यावत् जीवितुम् इच्छसि, तावत् मृत्युः त्वां न जयेत।” “तव अनुमतिम् ऋते, हे निष्पाप, मृत्युः त्वयि न प्रवर्तते” इति सन्दत्तवान्। ततः शान्तनुः विदित्वा यः चेदीराजस्य कन्या मत्स्यग्रहपतिना पालिता, तस्याः विवाहं शास्त्रविधिना समाचकार। विवाहे सम्पूर्णे sati, शान्तनुः राजा तां रमणीं सुतां स्वगृहे स्थापयामास। स तु धीमान् शान्तनुः सत्यवत्यां चित्राङ्गदं नाम पुत्रं जनयामास, यो वीर्यवान् नरपतिः आसीत्। पुनः सत्यवत्यां सः राजा महाबलः विक्रान्तः धनुर्धरः विक्रान्तवीर्यं नाम पुत्रं अपि अजनयत्। तु तस्मिन् विक्रान्तवीर्ये, पुरुषश्रेष्ठे, अपरिपक्वे एव सति, शान्तनुः राजा कालधर्मानुसारं दिवंगतः। तस्य स्वर्गारोहणात् अनन्तरं, भीष्मः सत्यवत्याः मन्त्रेण चित्राङ्गदं शत्रुसूदनं कुरुपदं अभिषिच्य स्थापयामास। चित्राङ्गदः तु वीर्यश्रीमत्, सर्वान् राज्ञः समरे आह्वयत्; मानवानां मध्ये कश्चन स्वसमः नास्तीति मन्यते स्म। तस्य देवमानुष्यदानवान् आह्वयतः, तत्र गन्धर्वाणां राजा, तेनैव नाम्ना, तं समीयाय। “त्वं मम नाम धारयसि; राजन्, मया सह युद्धं कुरु। न चेत्, अन्यन्नाम गृहाण” इति गन्धर्वः अब्रवीत्। “त्वया सह युद्धम् इच्छामि; ततः आगतः अस्मि। त्वं यदि न युद्धसि, मम नाम त्वया न धार्यते” इति तेनोक्तम्। एवं गर्जितशब्दान् उक्त्वा, उभौ हिरण्यवत्याः तीरे गतौ; तत्र कुरुक्षेत्रे महायुद्धं अभवत्। तत्र, हिरण्यवत्याः तटे, तयोः वीरयोः त्रिः घोराणि युद्धानि अभवन्—गन्धर्वस्य च कुरुप्रवरोऽपि। तस्मिन् भीषणे समरे, अस्त्रवृष्ट्या पूर्णे, गन्धर्वः मायाबलसमन्वितः, कुरुप्रवीरं चित्राङ्गदं जघान। पुरुषर्षभं चित्राङ्गदं हत्वा, गन्धर्वः कृतार्थः स्वर्गं जगाम। तस्मिन् पुरुषव्याघ्रे, महाबलसम्पन्ने, हते, भीष्मः शान्तनुसुतः तस्य अन्त्यकर्म समाचकार। ततः भीष्मः महाबाहुः, विक्रान्तवीर्यं, बालं अपि, कुरुपदं अभिषिच्य स्थापयामास। विक्रान्तवीर्यः, भीष्मस्य मन्त्रेण, पितृपैतामहम् राज्यम् यथाविधि पालयामास। चित्राङ्गदस्य निधनानन्तरं, भीष्मः सत्यवत्याः आज्ञया, कनिष्ठं भ्रातरं विक्रान्तवीर्यं पालयन्, कुरुराज्यं रक्षामास। विक्रान्तवीर्यः, परमसुखे सम्पद्य, यौवनं प्राप्तः, तदा भीष्मः प्राज्ञश्रेष्ठः तस्य विवाहाय चिन्तयामास। भीष्मः श्रुतवान् काशिराजस्य तिस्रः कन्याः, सुराङ्गनासमाः, स्वयमेव स्वयंबरं कुर्वन्त्यः इति। ततो भीष्मः, मातुः अनुमत्याः, एकाकी रथेन वाराणसीं नगरीं जगाम। तत्र शान्तनुसुतः भीष्मः सर्वतः समागतान् राजानः तथा ताः कन्याः अपि अपश्यत्। तासां कन्यानां कामेन मोहिताः काशिकोषलवंगपुण्ड्रकलिङ्गराजानः सर्वे तत्र संप्राप्ताः। तत्र राज्ञां नामानि सर्वदिक् घोष्यमाणानि, भीष्मः शान्तनुसुतः एकाकी वृद्धः च तिष्ठति स्म। तम् दृष्ट्वा, ताः सर्वा सुमनोज्ञाः कन्याः, संकुचिताः, वृद्धम् इति मन्यमानाः, निविविशुः। “वृद्धः, धर्मात्मा, श्मश्रुशुक्लकेशः च—किमर्थं एष भरतश्रेष्ठः लज्जां विहाय अत्र आगतः? लोकाः किं वदिष्यन्ति भीष्मस्य विषये, यस्य मिथ्या ब्रह्मचर्यं कीर्त्यते? व्यर्थं सः पृथिव्याम् एवम् उच्यते” इति कषत्रियाणां वचांसि श्रुत्वा, भीष्मः कोपितः अभवत्। ततः भीष्मः स्वयम् एव ताः कन्याः चक्रे, मेघनिनादसमः, समागतान् राज्ञः संबोधितवान्। भीष्मः रणशार्दूलः, ताः कन्याः स्वरथे स्थापयित्वा, “पात्राय कन्यादानं पण्डितैः प्रशस्यते” इति उक्त्वा, राज्ञः अवदत्। “केचित् कन्यां यथाशक्ति भूषणैः अलंक्रिय्य, धनं च दत्त्वा, गवां द्वयेन अपि ददति। केचित् विक्रयेन, केचित् बलात्, केचित् स्वयमेव प्रयत्नेन, केचित् प्रमत्तायाः समीपं गच्छन्ति। अन्ये ऋषिविवाहेन, अष्टमं तु अर्थविवाहं पण्डिताः अनुमन्यन्ते। राजवर्गः स्वयंबरं प्रशंसति, गृह्णाति च; किन्तु धर्मज्ञाः बलात् ग्रहणं श्रेष्ठतमं मन्यन्ते” इति भीष्मः अवदत्।