भीष्मः सभायां सर्वेषां मुनिदेवगुह्यकादीनां सन्निधौ स्वं व्रतं सुस्पष्टं घोषयामास। सः सर्वान् उपस्थितान् प्रजापतीन् आह—"येऽत्र सन्ति भूतानि, तेषां मध्ये मम तुल्यः कोऽपि नास्ति पित्रर्थं वचनं वक्तुम्। हे मत्स्यराज, मम वचः शृणु।" राज्ञां समवेतानां साक्षात्साक्षिणां मध्ये भीष्मः पित्रर्थं प्रतिज्ञाम् उद्घोषयामास—"राज्यम् अहं पूर्वमेव परित्यक्तवान्। अपि च, सन्तत्यर्थं अद्य प्रतिजानामि—अद्य प्रभृति ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि।" सः पुनरुवाच—"अप्यपुत्रस्य मे स्वर्गाः न क्षीयन्ते, यतः जात्येव मया कदापि मिथ्यावचनं न उक्तम्। यावत् शरीरस्थायित्वं मम, तावत् न पुत्रं जनयिष्यामि; तस्मात् कन्यां पित्रर्थं मे ददातु।" "राज्यं च मैथुनं च सर्वथा परित्यजामि; नित्यं ब्रह्मचारी भविष्यामि। हे मत्स्यराज, सत्यं वदामि।" एवं वाक्यं श्रुत्वा स धर्मात्मा मत्स्यराजः हर्षविस्फारितलोमः प्रत्युवाच—"दास्यामि।" ततः दिवि अप्सरसो देवाः मुनिगणाः समवेताः, राजानश्च तस्य दुष्करस्य कर्मणः साक्षिणः, भीष्मम् स्तुत्वा पुष्पवृष्टिं च कृतवन्तः—"एष भीष्मः!" इति चाब्रुवन्। ततः पित्रर्थं सः तेजस्विनीं कन्यां सम्बोधितवान्। "आरुह्य रथम्, मातः, गच्छामः स्वगृहम्" इत्युक्त्वा भीष्मः तां कान्तिमतीं कन्यां रथे स्थापयामास। हस्तिनपुरम् आगत्य सः भीष्मः शान्तनवे सर्वं यथावत् निवेदयामास; राजानः तस्य दुष्करस्य कर्मणः प्रशंसां चक्रुः। समवेताः पृथग्वा ते ऊचुः—"एष भीष्मः!" इति। तस्य भीष्मस्य दुष्करं कर्म श्रुत्वा शान्तनुः बहून् दिनरात्रान् शोकपरायणः अभवत्; तथापि पुत्रकृत्येन सन्तुष्टः तस्मै वरं ददौ। सन्तुष्टः सः महात्मने वरं दत्तवान्—"स्वेच्छया मरणकालं वरयितुम्; यावत् इच्छसि तावत् मृत्युः त्वां न बाधिष्यते। केवलं तव अनुमत्यैव, हे निष्पाप, मृत्युः त्वयि प्रभावं प्राप्स्यति।" एवमेव, छेदिराजकन्यायाः मत्स्यराजेण पालिता सा इति विज्ञाय, शास्त्रविधिना तस्याः विवाहः कृतः। विवाहे संपन्ने, शान्तनुः तां शोभनाङ्गीं स्वगृहे स्थापयामास। सत्यवत्यां तु बुद्धिमान् शान्तनुः चित्राङ्गदं नाम वीर्यवन्तं पुत्रं जनयामास। पुनः सत्यवत्यां तस्मात् बलीयान् महारथः विचित्रवीर्यः नाम पुत्रः अभवत्। विचित्रवीर्यस्य यौवनमपि न प्राप्तस्य, स धर्मात्मा शान्तनुः कालधर्मानुगतः स्वर्गं जगाम। शान्तनौ दिवं गते, भीष्मः सत्यवत्याः प्रेषणेन चित्राङ्गदं रिपुंजयं राजसिंहासन उपवेश्य राज्यं कारयामास। चित्राङ्गदः स्ववीर्येण सर्वान् राज्ञः चुनौतीतुम् आरब्धवान्; सः न कञ्चन मानवेषु समं मन्यते स्म। स देवमानुष्यदानवान् चुनौतीत्, तदा तस्यैव नाम्ना गन्धर्वराजः तं समागतवान्। "त्वं मम नाम्ना स्थितः; युद्धं मया सह कुरु, राजन्। अथवा, यदि युद्धं न इच्छसि, अन्यं नाम गृहाण।" इति गन्धर्वः उवाच। "युद्धमेव मया त्वया सह काम्यते; न चेत्, मम नाम त्वत्तो न भविष्यति।" एवं गर्जित्वा, तौ वीर्यवन्तौ हिरण्यवत्याः तीरे युद्धाय समागतौ। तत्र कुरुक्षेत्रे तयोः मध्ये महद् युद्धम् अभवत्। तत्र तस्मिन्हिरण्यवत्याः तीरे त्रिः घोराणि युद्धानि अभवन्—गन्धर्वस्य च कुरुप्रवीरस्य च। तस्मिन् घोरसङ्ग्रामे शस्त्रवृष्टिपूरिते, गन्धर्वः मायया युक्तः तं वीर्यवन्तं कुरुश्रेष्ठं चित्राङ्गदं जघान। तं पुरुषव्याघ्रं चित्राङ्गदं हत्वा गन्धर्वः स्वकार्यं कृत्वा दिवं जगाम। तस्मिन् पुरुषश्रेष्ठे दिवं गते, भीष्मः शान्तनुपुत्रः तस्य संस्कारान् अकार्षीत्। ततः बलीयान् भीष्मः विचित्रवीर्यं बालमेव, न यौवनं प्राप्तं, कुरुप्रतिष्ठाने उपवेश्य राज्यं कारयामास। विचित्रवीर्यः भीष्मस्य निर्देशे पितृपैतामहम् राज्यं पालयामास। चित्राङ्गदस्य निधनानन्तरं, भीष्मः सत्यवत्याः आज्ञया राज्यं रक्षितवान्। विचित्रवीर्यः सुखसंपन्नः यौवनमासाद्य, भीष्मः तस्य विवाहाय चित्तं चकार। तदा भीष्मः श्रुतवान् काशिराजस्य तिस्रः कन्याः सुरांगनासमानाः स्वयमेव स्वयंबरं कर्तुं सन्नद्धाः इति। ततः सः रथी सती सत्यवत्याः अनुमतेन, एकाकी रथेन वाराणसीं नगरीं जगाम। तत्र शान्तनुपुत्रः भीष्मः सर्वतोऽभिसमवेतान् राजानः ताः कन्याश्च अपश्यत्। तासां रूपेण मोहिताः काशिकः, कोशलकः, वङ्गकः, पुण्ड्रकः, कलिङ्गकश्च, सर्वे राजानः तत्र समागताः। राज्ञां नामानि सर्वदिक् घोष्यमाणानि, तत्रैव वृद्धो भीष्मः एकाकी स्थितः।