एवमुक्तः स तु भीष्मः, गङ्गासुतः, सभायां नृपसन्निधौ पितुर्वचनस्य प्रति यथोचितं प्रत्युवाच, भारत। स उवाच—मम सदृशः कश्चिदन्यः न जातः न वा भविष्यति, पितुर्वचनस्य प्रतिनिधाने। यथोक्तं तव तथेव करिष्यामि; या पुत्रः तस्याः सुतायाः भविष्यति, स एव अस्माकं राजा भविष्यति। ततः स मत्स्यराजः पुनः प्रत्युवाच, राज्यस्य कृते दुष्करं कर्तुमिच्छन्, भारतश्रेष्ठ। स उवाच—त्वमेव एकः शान्तनोरस्याः कन्यायाश्च रक्षिता अभूत्; धर्मे च दाने च त्वमेव स्वामी। तव वचनं शृणु, सौम्य! कन्यानां धर्मानुसारं वक्ष्यामि। सत्यवत्याः कृते यत् सभायामप्रतिज्ञासि, तत्ते युक्तमेव। न ह्यन्यथा भवितव्यम्, महाबाहो; अस्माकं संशयस्तु तव सन्ततौ अस्ति। इत्युक्त्वा, सत्यधर्मपरायणो भीष्मः, पितुः प्रीत्यर्थं, तद्वचनमङ्गीकृतवान्। ततः स मत्स्यपः उवाच—सभायामृषयः, देवाः, गूढाश्च ये केचन, सर्वे शृण्वन्तु मम प्रतिज्ञाम्। न कोऽपि मम तुल्यो वाक्ये; मत्स्यराज, मम वचनं शृणु। सभायां सर्वेषां नृपतीनां साक्षात्कुर्यात्—पितुः कृते राज्यं त्यक्तमस्ति मया। अपत्यस्यापि निमित्तं, अद्य प्रतिजानामि—यावज्जीवमहम् ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि, मत्स्यराज। अपत्याभावेऽपि स्वर्गलोका मम नापक्षीयन्ते, यतः जात्येव मया न कदापि अनृतं उक्तम्। यावज्जीवमिह मम शरीरं तिष्ठति, न सुतं जनयिष्यामि; तस्मात् कन्यां पितुः प्रयच्छ। राज्यं च मैथुनं च सर्वथा परित्यज्य, नित्यं ब्रह्मचारी भविष्यामि; सत्यमेव वदामि ते। तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा, हर्षविस्फारितलोमशः, धर्मात्मा मत्स्यपः प्रत्युवाच—दास्यामि ताम्। ततः दिवि अप्सरोगणाः, देवाः, ऋषयः, नृपाश्च तं दुष्करं कर्म दृष्ट्वा प्रशशंसुः। पुष्पवर्षं च कृत्वा, “भीष्मः एषः” इति चुचुहु:। ततः पितुः कृते, स भीष्मः तां तेजस्विनीं कन्यां संबोध्य उवाच—“माते! रथमारोह, गच्छामः स्वगृहं।” इत्युक्त्वा, रथे स्थाप्य तां कन्यां, स हास्तिनपुरं प्रायात्। तत्र आगत्य, शान्तनवे सर्वं यथावृत्तं निवेद्य, तं दुष्करं कर्म नृपैः प्रशंसितम्। ते सर्वे संमिल्य पृथक् पृथक् च, “एषः भीष्मः” इति वदन्तः, तस्य दुष्करं कर्म श्रुत्वा। शान्तनुः राजा बहून् दिनरात्रान् दुःखितः अभवत्; किन्तु पुत्रस्य कर्मणा तुष्टः स तस्मै वरं ददौ। स तुष्टः महात्मने इच्छामरणं वरं ददौ—“यावत् त्वं इच्छसि, मृत्युः त्वां न जयेत्। केवलं तव अनुमतिं प्राप्य, मृत्युः त्वयि प्रवर्तिष्यते।” ततः स शान्तनुः, चेदिराजकन्यायाः मत्स्यराजेण पालिता इति ज्ञात्वा, विधिवत् तस्याः विवाहं कृतवान्। विवाहे सम्पन्ने, स राजा शान्तनुः तां सुन्दरीं स्वगृहे स्थापयामास। ततः सत्यवत्याः महात्मनः शान्तनवे चित्राङ्गदः नाम पुत्रः अभवत्, वीरः, नरपतिश्रेष्ठः। पुनः सत्यवत्याः वीर्यवान् राजा विक्रान्तधन्वा विचित्रवीर्यः अपि जातः। तस्य विचित्रवीर्यस्य, पुरुषश्रेष्ठस्य, यौवनं न प्राप्ते एव, धीरः शान्तनुः कालधर्मानुसारं दिवं गतः। राज्ञः शान्तनोः दिवं गते, सत्यवत्याः आज्ञया भीष्मः चित्राङ्गदं, शत्रुनिग्रहम्, राजे अभिषिच्य स्थापयामास। स चित्राङ्गदः, स्ववीर्येण, सर्वान् नृपतीन् निर्जित्य, आत्मनः तुल्यं न पश्यन्। स देवान्, मनुष्यांश्च, असुरांश्च आह्वयन्, तदा गन्धर्वाणां राजा, चित्राङ्गदः नाम, तं समुपागमत्। स उवाच—“त्वं मम नाम्ना तिष्ठसि; युद्धाय मां समाह्वय। यदि युद्धं न इच्छसि, अन्यं नाम गृहाण।” “त्वया सह युद्धं मम अभिलषितम्; तस्मात् आगतः अस्मि। यदि युद्धं न करिष्यसि, तव नाम न भविष्यति।” एवं घोषयित्वा, तौ द्वौ हिरण्यवत्याः तटे गत्वा, कुरुक्षेत्रे महद् युद्धमकरोताम्। तत्र तटे तस्यां नदीयाम्, त्र्यहं घोराणि युद्धानि जातानि, तयोः महात्मनोर् गन्धर्वस्य च कुरुप्रवीरस्य च। तस्मिन् महाघोरे समरे, शस्त्रवृष्टिसंयुक्ते, मायावान् गन्धर्वः तं वीरं कुरुप्रवीरं चित्राङ्गदं जघान। एवं पुरुषश्रेष्ठं, शत्रुनिग्रहम्, चित्राङ्गदं हत्वा, स गन्धर्वराजः स्वकार्यं कृत्वा दिवं जगाम।