ततः वसिष्ठौरवयोः प्रवराणां कथा प्रवर्तते। सः सर्वैः भ्रातृभिः सहितः पाञ्चालदेशं प्रति जगाम। तत्र पाञ्चालपुर्यां धनञ्जयः सर्वेषां नृपतीनां मध्ये लक्ष्यम् उद्दिश्य छित्वा द्रौपदीं विजित्य प्राप्तवान्। तत्रैव भीमसेनार्जुनौ महायुद्धे कोपितान् पृथिव्यां नृपतीन् विजित्य शल्यकर्णौ च शीघ्रं निर्जित्य स्थितवन्तौ। तयोः अतिवैश्वानरं अतिमानुषं पराक्रमं दृष्ट्वा रामः श्रीकृष्णश्च महात्मनौ तान् पाण्डवानिति संज्ञां कृतवन्तौ। ततः ते उभौ भार्गवगृहे सभां गत्वा द्रौपद्याः पञ्चभर्तृत्त्वे च द्रुपदसम्बन्धे च संवादः अभवत्। अत्र पञ्चेन्द्राणां अद्भुतं चरितं दिव्यं च द्रौपद्याः अतिमानुषं विवाहं च कथ्यते। तत्र धृतराष्ट्रेण क्षत्तारं पाण्डवान् प्रति प्रेषयित्वा विदुरस्य आगमनं केशवेन च समागमः वर्ण्यते। खाण्डवप्रस्थे वासः, राज्यार्धस्य परित्यागः, नारदस्य आज्ञया द्रौपदीसंविदः प्रतिष्ठापनं च निरूप्यते। सुन्दोपसुन्दयोः कथा, ततो युधिष्ठिरस्य द्रौपद्या सह उपवेशनं च दृश्यते। तत्राज्यं ब्राह्मणस्य कृते प्रविश्य शस्त्रग्रहणं कृत्वा, ब्राह्मणस्य द्रव्यं विमोच्य, अर्जुनः स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः, प्रतिज्ञां पूरयित्वा। संविदं पालयन् सः वीरः वनं गतः; पार्थस्य वने वासे मार्गे उलूपीसमागमः अभवत्। तत्र तीर्थाटनं बभ्रुवाहनस्य जन्म च, पंचसु रम्याः अप्सरः अपि विमुक्ताः। शापात् ब्राह्मणः तपस्वी मकरत्वं प्राप्तः; प्रभासतीर्थे पार्थकृष्णयोः संगमः जातः। द्वारकायाम् अर्जुनकामिनी सुभद्रा वासुदेवसंमत्या किरीटिना प्राप्ता। ततः कृष्णेन देवकीपुत्रेण हरणे कृतम्, तत्र सुभद्रायां परमतेजाः अभिमन्युः जातः। द्रौपद्याः पुत्राणां जन्म, द्वयोः कृष्णयोः यमुनातटे विहारयात्रा च वर्ण्यते। चक्रशार्ङ्गलाभः, खाण्डवदाहः, मायायाः वह्नेः मुक्तिः, नागस्य च विमोचनं निरूप्यते। मण्डपालमहर्षेः पुत्रस्य शार्ङ्ग्यां जन्म च वर्णितम्। एवं विस्तरेण आदिपर्वणि आख्यायिका प्रवर्तते। तत्र महर्षिणा द्विशतं अध्यायानां गणितम्; व्यासेन परात्परतेजसा सप्तविंशतिः अध्यायाः रचिता। अष्टौ सहस्राणि अष्टाश्च श्लोकानां चत्वारिंशच्चोत्तराणि इति महात्मना व्यासेन निर्दिष्टानि। द्वितीयं सभापर्व अनेकवृत्तान्तसम्पन्नं कथ्यते; पाण्डवानां सभा तेषां परिचारकदर्शनं च। लोकपालसभायाः वर्णनं नारदेन देवर्षिणा दृष्टम्, राजसूययज्ञारम्भः, जरासन्धवधः च। गिरिदुर्गे बद्धानां राज्ञां केशवेन मोक्षणं, पाण्डवैः दिग्विजयः अपि अत्रोक्तम्। राजसूये राज्ञां आगमनं, दानप्रदानं, तत्रैव राजसूये अग्रपूजायां विवादः, शिशुपालवधः च। यज्ञे तदद्भुतं वैभवं दृष्ट्वा, दुःखकोपसमन्वितस्य दुर्योधनस्य भीमेन सभायां भूमौ परिहासः। तत्रैव कोपात् सः द्यूतक्रिडां व्यवस्थापयामास; शकुनिना जुयमानः धर्मपुत्रः पराजितः। तत्र द्रौपदी द्यूतसागरे नाव इव निमग्ना, दुःखितां स्नुषां धर्मज्ञः धृतराष्ट्रः उद्धृत्य रक्षितवान्। तेषां रक्षणानन्तरं, तान् पाण्डवान् दुर्योधनः पुनः द्यूतक्रीडायां आह्वयत्। पराजित्य, तान् वनवासाय प्रेषयामास; एष सर्वः वृत्तान्तः सभापर्वणि महात्मना वर्ण्यते। सप्ततिः अध्यायाः, अष्टौ चान्ये, तथा द्विसहस्रपञ्चशतं श्लोकानां संख्या। अत्रैकादश श्लोकाः, ततः तृतीयं महदरण्यकं ज्ञेयम्। महात्मनां पाण्डवानां वनगमनकाले, नागराः धर्मपुत्रं बुद्धिमन्तं अन्वयुः। अन्नौषधार्थं पाण्डवः सूर्योपासना कृत्वा ब्राह्मणानां पोषणाय हविर्यजनं चकार। धौम्यस्य उपदेशेन सूर्यस्य प्रसादेन भोजनप्राप्तिः, सौम्यवाक्येन सारथेः अम्बिकासुतेन निर्गमनं च। पाण्डुपुत्राणां तस्य समीपगमनं, धृतराष्ट्राज्ञया पुनरागमनं च। कर्णस्य प्रेरणया दुष्टबुद्धिना धृतराष्ट्रपुत्रेण पाण्डवानां वने वधाय यत्नः कृतः। तदनिष्टमुद्दिश्य व्यासस्य शीघ्रं आगमनं, निर्गमननिवारणं, सुरभेः आख्यानं च। मैत्रेयस्य आगमनं, राज्ञः तिरस्कारः, तेन दुर्योधनस्य शापः च अत्र वर्ण्यते। भीमसेनस्य किमीरवधः, वृष्णीनां पाञ्चालानां च आगमनं च। द्यूते शकुनिना पराजितान् श्रुत्वा, कोपात् हरिं प्रशमयितुं किरीटिना यत्नः कृतः।