निःसंशयं वत्स, अहं चिन्तया संलग्नः अस्मि—तव कारणं शृणु यथावत् वदामि। त्वमेव हि मम सुतः अस्मिन्सति वंशे, हे भारत। त्वं सदा शस्त्राभ्यासे रतः, स्थिरविक्रमश्च; किन्तु अहं, पुत्र, अस्थिरतां लोकेषु अनुस्मरन् शोकग्रस्तः अस्मि। यदि, हे गङ्गेयं, त्वयि किञ्चिदपि अनिष्टं स्यात्, तदा अस्माकं वंशः नश्येत्; त्वं नूनं शतसुतात् अपि श्रेष्ठः असि। न च अहं पुनः वृथा अन्यां भार्यां कर्तुं क्षमः; अहं चाहं वंशस्य अविच्छिन्नपरम्परां इच्छामि—शुभं ते भवतु। धर्मधारिणः वदन्ति—अपुत्रस्य चैकपुत्रस्य च न कोऽपि विशेषः; 'नेत्रं च पुत्रश्च एक एव—कदाचित् सन्निहितः, कदाचित् न; नेत्रे नष्टे शरीरं विनश्यति, पुत्रे नष्टे वंशः।' अग्निहोत्रं त्रैविद्यं च यज्ञा दानसमन्विताः—एतेषां न षोडशभागोऽपि पुत्रसमः। एवं नृणां मध्ये तथा सर्वेषां प्राणिनां मध्ये अपि; हे बुद्धिमन्, सन्तानस्य मूल्ये मम न किञ्चिदपि संशयः। सन्तानैः एव पितृऋणात् विमुक्तिः लभ्यते—अत्र न किञ्चिदपि संशयः; एषा हि शाश्वती त्रयी—पूर्वेषां देवतानां च। सन्तानं, कर्म, ज्ञानं—एते त्रयो दीपाः, हे भारत। त्वं च वीर्यवान्, सदा अप्रतिहतः, नित्यं शस्त्राभ्यासरतः; तव मृत्युः अन्यत्र नास्ति, केवलं रणभूमौ एव। अतः अहं चिन्तां कुर्वन् अस्मि—कथं तव शान्तिः स्यात्, हे शान्तनु; एवं, वत्स, मम शोकस्य कारणं सर्वथा उक्तवान् अस्मि। एवं राज्ञः शोकस्य समग्रकारणं विज्ञाय देवव्रतः बुद्धिमान् धिया चिन्तयामास। पितुः वाक्यं श्रुत्वा, सन्तानफलस्य च चिन्तया पूरितः, दुःखी देवव्रतः पुनः पितुः सारथिम् आह्वयत्। ततः कुरुश्रेष्ठस्य आज्ञया सारथिः उपागम्य, भीष्मः पितुः सारथिम् अपृच्छत्—'त्वं मम पितुः सारथिः, बन्धुश्च, रथनयने विशारदः; यदि जानासि, तत्त्वेन वद—कस्य हृदि राज्ञः प्रीतिर्निलीयते?' सारथिः अवदत्—'हे कुरुश्रेष्ठ, राज्ञः प्रीतिर्नाविककन्यायाम् आसीत्।' तया राजा स्वयमेव चिन्तितवान्—'तस्याः पुत्रः तवोत्तरं राजा भविष्यति।' तदा तव पिता तं वरं दातुं न इच्छत्; तथापि स दृढनिश्चयः आसीत्, अन्यथा तां दातुं न शशाक। तदा पितुः आज्ञां विज्ञाय, तस्य च इच्छां सम्यक् विचिन्त्य, सुतः मनसा निश्चित्य यमुनां प्रति प्रस्थितः। धार्मिकैः प्राचीनैः क्षत्रियैः सहितः, धर्मपालकैः सह, सः उच्चैःश्रवसम् उपगम्य कन्यां पितुः कृते स्वयं याचितवान्। नाविकः तं यथाविधि सत्कारं कृत्वा, राजसभायाम् उपवेश्य, तम् उवाच—'राजर्षयः कन्यायाः पाणिग्रहेण दत्तं मूल्यं अपेक्षन्ते; तस्या जायमानः पुत्रः स्वपितुः उत्तरं राजा भविष्यति।' 'त्वं एव, महाबाहो, शान्तनोर् वंशवृद्धिकरः, श्रेष्ठः शूराणाम्; किं तव वदामि?' 'कन्यायाः मूल्यकृते किञ्चिद् वक्ष्यामि, भारत; को हि तादृशं सम्बन्धं इच्छेत्, यः दुःसाध्यः दोषयुक्तश्च, न च तत्र शोकम् अर्हति—इन्द्रः अपि तदतिक्रान्त्वा न सन्तप्येत।' 'यः अस्याः कुलस्त्रिया, त्वत्समानगुणस्य, बीजेन सत्यवती शुभवर्णा जाताऽस्ति—' 'सः त्वया, प्रिय, राजा बहुधा स्तुतः; स धर्मज्ञः राजा सत्यवतीं योग्यः पतिः।' एषा सत्यवती, कुलस्त्री, तव पित्रे एवमुक्तवती; यद्यपि राजर्षिः ताम् इच्छत्, अहं तं पूर्वं न ददामि। 'तथापि कन्यापिता सन् किञ्चिद् वक्तव्यम् अस्ति, राजन्; अहं केवलं स्पर्धायाः दोषम् इह पश्यामि।' 'एष दोषः त्वयि अधिकः, अजेय, यः त्वां प्रतिद्वन्द्विनं प्राप्नोति, गन्धर्वो वा असुरो वा—' 'स न कदापि जीवेत् यदि त्वं रुष्टः, शत्रुघ्न; एष एव दोषः अत्र, नान्यः।' 'एतद् विद्धि, शुभं ते अस्तु, शत्रुघ्न, दाननिग्रहयोः विषये।' एवं उक्तः, गङ्गेयः सभायाम् उपस्थितराजानां मध्ये, पितुः कृते यथोचितं प्रत्युवाच—'एष वचः धारय—मम सदृशः वक्ता नान्यः; न कश्चन जातः, न च इदानीं जातः।' 'यथा त्वया उक्तं तथा करिष्यामि; अस्याः जायमानः पुत्रः अस्माकं राजा भविष्यति।' एवं उक्ते, नाविकः पुनः प्रत्युवाच, राज्यस्य कृते दुःसाध्यं कर्तुं इच्छन्—'त्वमेव, प्रभापते, शान्तनोर् रक्षिता कन्यायाश्च; धर्मे त्वं स्वामी, दाने च अधिपः।' 'किं त्विदानीं, सौम्य, इदं वाक्यं कर्तव्यं च मे शृणु; वक्ष्यामि, शत्रुघ्न, कन्यानां धर्मानुसारतः।' 'यत् त्वया सत्यवत्याः कृते सभायाम् उक्तं, सत्यधर्मपरायण, तद् एव तव युक्तम्।' 'अन्यथा न शक्यं, महाबाहो; अत्र न संशयः। किं तु तव सन्ताने महती संशयः अस्माकं।' एवं मतिं श्रुत्वा, स सत्यधर्मरतः तद् अङ्गीकृत्य, पितरं तुष्टुम् इच्छन्, राजन्, तद् अकरोत्।