भरतश्रेष्ठ, राजा शान्तनुः स्वेन आचरणेन राष्ट्रम् आनन्दयन् पुत्रसहितः सुखेन कालं यापयामास। एवं चतुर्वर्षाणि संयम्य राज्यं कृत्वा स राजा कदाचित् यमुनातटसमीपस्थं वनं गतवान्। तत्र सः अवर्णनीयां परमां सुरभिं गन्धम् अनुभवन्, तस्याः मूलं ज्ञातुम् इच्छन् सर्वतः पर्यटन् विचरन्। तदा सः दाशकन्यां दिव्यरूपिणीं दृष्टवान्; तां कृष्णलोचनां दृष्ट्वा पप्रच्छ— “कस्य त्वं? का त्वम्? किम् इच्छसि, भयेनेव स्थिते?” सा च उवाच— “अहं दाशस्य दुहिता, धर्मार्थं जीविकार्थं च जनान् पारयामि। पितुर्निर्देशेन, स धर्मात्मा दाशराजः, अहं नाविककर्म करोमि,” इति। सा कन्या रूपसौगन्ध्यगुणसम्पन्ना दिव्यवपुषा तत्र स्थिताऽभूत्। तां दाशकन्यां दृष्ट्वा राजा शान्तनुः तस्याः कामन्वितः पितरम् उपगम्य विवाहाय प्रार्थयामास। ततः पुत्रार्थं तस्य पितरं पप्रच्छ; तदा दाशराजः प्रत्युवाच— “मम कन्या, स्वर्गसमप्रभा, जातमात्रा एव योग्याय वराय दातव्या; किन्तु, नृपश्रेष्ठ, मम मनसि यदस्ति, तत् शृणु। यदि त्वं, पापरहित, सत्येन प्रतिज्ञां कृत्वा, मम दुहितरं धर्मपत्नीं कर्तुम् इच्छसि, तर्हि प्रतिज्ञां कुरु। प्रतिज्ञया कन्यां तुभ्यं दास्यामि, न तस्याः तुल्यः वरः कश्चन भविष्यति।” तदा शान्तनुः उवाच— “तव याच्ञां श्रुत्वा, हे दाश, चिन्तयित्वा दास्यामि; अन्यथा दातुं न शक्यते।” तदा दाशराजः अवदत्— “यः अस्याः पुत्रः भविष्यति, स एव तवोत्तरं राज्यं पालयेत्, अन्यः कश्चन न।“ शान्तनुः तं वरं दातुं न इच्छत्, हे भरत, यद्यपि तस्य शरीरे कामाग्निना संतप्तः। एवं तां दाशकन्यां चिन्तयन्, कामवशं गतः राजा हास्तिनपुरं प्रत्यागच्छत्। एकदा शोकसन्तप्तः चिन्तायाम् निमग्नः शान्तनुः उपाविशत्; तदा तस्य पुत्रः देवव्रतः समीपमागत्य पितरं वाक्यम् अब्रवीत्— “सर्वे राजानः तव वशे, सर्वत्र ते सुरक्षा; किमर्थं त्वं पुनः पुनः शोचसि, दुःखितोऽसि? हे राजन्, त्वं चिन्तायाम् मग्नः, मम किञ्चिदपि न भाषसे; न च अश्वेन सह निर्गच्छसि, वर्णः क्षीणः, मृगवत् कृशः चासि। किम् त्वां बाधते, इति ज्ञातुम् इच्छामि, यथायोग्यं कार्यं कुर्याम्।” शान्तनुः तु पुत्रस्य प्रश्नं प्रत्युत्तरं दातुं न अशक्नोत्; किन्तु पुत्रेण एवमुक्तः शान्तनुः उवाच— “निस्सन्देहं पुत्र, अहम् आत्मनं चिन्तायाम् निमग्नं पश्यामि; तव कारणं वदामि—त्वमेव अस्मिन्महाकुले मम एकः पुत्रः, हे भरत। त्वं सदा शस्त्राभ्यासे रतः, धैर्ये स्थितः; तथापि, अहं लोकानां अनित्यता चिन्तयन् दुःखितोऽस्मि। यदि, हे गङ्गेय, त्वयि किञ्चित् अनिष्टं स्यात्, कुलस्य नाशः स्यात्; त्वमेव शतपुत्रेभ्यः श्रेष्ठः। न च पुनः व्यर्थं अन्यां भार्यां कर्तुं शक्नोमि; अहं कुलपरम्परायाः अनवरतत्वं इच्छामि—शिवं ते स्यात्। धर्मवित् मन्यन्ते—अपुत्रस्यैकपुत्रस्य च न कोऽपि विशेषः; ‘नेत्रं च पुत्रश्चैकः, कदाचित् स्याद्, कदाचित् न; नेत्रनाशे शरीरं नश्यति, पुत्रनाशे कुलं विनश्यति।’ अग्निहोत्रं त्रैविद्यं च, दानैः युक्ताः यज्ञाश्च—एतेषां षोडशभागः अपि पुत्रे नास्ति। एवं मनुष्येषु, एवं सर्वेषु प्राणिषु; सुतस्य महत्त्वे मे न संशयः। अपत्येन पितृऋणात् मुच्यते—नात्र संशयः; एषा प्राचीनेषु, देवेषु च, शाश्वती त्रयी। अपत्यं, कर्म, ज्ञानं—एते त्रयो दीपाः, हे भरत। त्वं च वीरः, अनिवर्तिनः, सदा शस्त्राभ्यासे रतः; त्वं रणात् ऋते क्वापि मृत्युम् न प्राप्स्यसि। अतः, हे शान्तनुः, कथं तव शान्तिः स्यात्, इति संशयेन दुःखितोऽस्मि; एतत् कारणं सर्वं तुभ्यं उक्तम्।” एवं पितुः दुःखस्य सम्पूर्णं कारणं ज्ञात्वा, महाबुद्धिः देवव्रतः युक्त्या विचारयामास। पित्रा उक्तं श्रुत्वा, पुत्रफलचिन्तया दुःखितः देवव्रतः पुनः पितुः सारथिं आह्वयामास। तस्य आदेशात् कुरुप्रवरस्य, सारथिः समीपमागच्छत्; भीष्मः तु तं पितुः सारथिं उवाच— “त्वं पितुः सारथिः मम च मित्रं, रथनिर्वहणे च कुशलः; यदि जानासि, सत्यम् आख्याहि—कस्य हृदि राज्ञः स्नेहः स्थितः?” सारथिः उवाच— “कुरुषु श्रेष्ठ, राज्ञः स्नेहः नाविकस्य दुहितर्यां स्थितः। स तां राजा वव्रे, इदमपि उक्तवान्—‘तस्याः पुत्रः त्वत्पश्चात् राजा स्यात्।’ तदा तव पिता तं वरं दातुं न इच्छत्; स च निश्चये स्थितः, अन्यथा तां दातुं न अर्हति।” एवं पितुः वचनं ज्ञात्वा, तस्य अभिलाषं विचिन्त्य, तस्य चित्तं विदित्वा, पुत्रः यमुनातटं प्रति प्रस्थितः। स धर्मिष्ठैः प्राचीनैः क्षत्रियैः सह, धर्मपालनशीलः, उच्छैःश्रवसम् उपगम्य, तां कन्यां पितुः कृते स्वयं वव्रे।