शान्तनुः राजा धर्मपरायणः सर्वेषां प्राणिनां समं शासनं कृतवान्। तस्य राज्ये गवां वराहाणां मृगाणां पक्षिणां वा वधः न अभवत्। स धर्मेण परिपूर्णे राज्ये कामरागविवर्जितः आत्मसंयमेन सर्वान् समं पालयामास। तस्य चक्षुषी चकोरवद्, ताम्रास्यः, सिंहर्षभगमनः, नवयुवकः, अनुपमगुणसम्पन्नः, सर्वैः शीलैः युक्तः, गंभीरः, उदारात्मा, पूर्णचन्द्रवदनः च आसीत्। तस्मिन्नेव काले देवर्षिपितृयज्ञाः सम्यक् कृताः, न च कश्चन प्राणी अधर्मेण हन्यते स्म। दुःखितानां दरिद्राणां तिर्यग्जातानां च स राजा सर्वेषां प्राणिनां पिता इव बभूव। कुरुवृषभः स राजा सत्यं वाक्ये, दानधर्मे च मनः समर्प्य, सर्वान् आनन्दयामास। पशवः यज्ञार्थं सृष्टाः, संयोगश्च सन्ततिप्राप्त्यर्थः; षोडशाष्टचतुष्काष्टवर्षपर्यन्तं स वनचर इव स्त्रीभिः सह रतिं न अचरत्। तस्य रूपं आचारः स्वभावः विद्या च सर्वे उत्तमाः आसन्। तस्य गङ्गायाः पुत्रः देवव्रतः नाम्ना वासुः अभवत्। स सर्वास्त्रविद्यायाम्, राजनीतौ च निपुणः, महाबलपराक्रमवीर्ययुक्तः, महारथः च आसीत्। एकदा मृगं विदार्य गङ्गां नदीं अन्वगच्छत् शान्तनुः; स भगीरथीं अल्पजलां दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। तां दृष्ट्वा विचारयामास—"किमर्थं एषा श्रेष्ठा नदी अद्य यथापूर्वं न प्रवहति?" ततः स राजा कारणमिच्छन् दृष्टवान्—एकं सुशोभनं दीर्घकायं युवानं दिव्यास्त्रधारिणं, इन्द्रसमं, गङ्गायाः मध्ये शरैः परिवृतम्। तत्र गङ्गां शरैः पूरितां दृष्ट्वा, राजा अतीव विस्मितः—एवं कर्म मानुषेभ्यः अतीत्य आसीत्। शान्तनुः स्वपुत्रं, यं पूर्वं जातमात्रं दृष्टवान्, न च तं स्मरन् न च तं स्वपुत्रमिति अभिजज्ञे। स तु युवकः पितरं दृष्ट्वा मायया तं मोहितवान्, ततः सहसा तस्मात् देशात् अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः तं अद्भुतं दृष्ट्वा शान्तनुः पुत्रस्नेहेन गङ्गां प्रति उवाच—"मम पुत्रं दर्शय।" तदा गङ्गा तं दिव्यरूपिणं युवानं दक्षिणहस्तेन धारयन्ती दर्शयामास। सा अपि स्वर्णाभरणभूषिता, शुक्लवस्त्रपरिधानिनी आसीत्; यद्यपि शान्तनुः पूर्वं तां दृष्टवान्, तां न परिचिन्तयामास। सा उवाच—"पुरा त्वया मयि यः अष्टमः पुत्रः जातः, स एषः सर्वास्त्रविद्याम् अनुत्तमः। एषः तव पुत्रः मया पालितः, महाबाहो गृहं नय। वसिष्ठात् स वेदाङ्गानि अधीतवान्, अस्त्रेषु च पाण्डित्यं प्राप्तवान्, धनुर्वेदे च श्रेष्ठः, देवेषु इन्द्रसमः संग्रामे। स देवासुरेषु सदा पूज्यः; यद् यद् अस्त्रज्ञानं उशनाः जानाति, तत् सर्वं अस्य विदितम्। तथैव यद् अंगिरसः पुत्रः, देवासुरपूजितः अस्त्रविद्यां जानाति, तत् अपि अस्मिन्स्थितम्। तव पुत्रे महाबाहौ महात्मनि सर्वं विस्तीर्णं ज्ञानं प्रतिष्ठितम्; जामदग्निसमतेजाः, अपरैः अजितः। यद् यद् अस्त्रं राभः जानाति, तत् अपि अस्मिन्स्थितम्; अयं महारथः राजधर्मार्थकुशलः च।" एवं उक्त्वा सा दिव्या तत्रैव अन्तर्धानां गतवती। तया अनुमता शान्तनुः पुत्रं गृहत्वा, सवितृवद्रश्मिमण्डलप्रभः, स्वपुरं प्रत्यागच्छत्। पुरुवंशजः राजा, इन्द्रपुरीसदृश्या पुरीं प्रविश्य, सर्वकामसमृद्धिं प्राप्तवान् इति मनसाऽचिन्तयत्। ततः पौरवाणां राज्याय पुत्रं अभिषिक्तवान्। तस्य महात्मनः शान्तनुपुत्रस्य गुणसम्पन्नस्य, स पुत्रः पितरं पौर्वेषु युवराजं स्थापयामास। भरतर्षभ, राजा स्वसदाचारैः राज्यं प्रहर्षयामास। पुत्रसहितः भूमिपतिः सन्तोषं अनुभवन् सुखेन अवसत्। एवं संयतशक्त्या चतुर्वर्षाणि न्यवसत्। एकदा यमुनातटे वनं गतः। तत्र राजा अप्रमेयं सुगन्धं अनुभूतवान्; तस्य मूलं ज्ञातुम् सर्वतः विचचार। तदा दशकन्यां दिव्यरूपिणीं दृष्ट्वा, तां कृष्णापिङ्गलोचनां दृष्ट्वा पप्रच्छ—"कस्य त्वं? का त्वं? किमर्थं चिह्नसि, भयेनेव?" सा उवाच—"दशराजस्य कन्या अहम्; धर्मार्थं जीविकाय च जनान् पारयामि। पितुः आज्ञया, महात्मनः दशराजस्य, अहं एतदाचरामि।" सा सुशोभना, मधुरगन्धयुक्ता, दिव्यरूपा आसीत्। तां दृष्ट्वा राजा शान्तनुः ताम् अभिलष्य, तस्य पितरं उपगम्य विवाहार्थं तां याचितवान्। ततः पुत्रस्य कृते तस्य पितरं पप्रच्छ। दशराजः तस्मै प्रत्युवाच—"मम कन्या, स्वर्गस्त्रीसमा, जातमात्रा एव योग्याय दातव्या; किं तु, नराधिप, मम हृदि यद् अभिलषितं तद् शृणु।" "यदि त्वं, पापरहित, सत्यवादिनः मम वचनं श्रुत्वा, एतां कन्यां धर्मपत्नीं कर्तुम् इच्छसि, तर्हि सत्येन मम प्रति प्रतिज्ञां कुरु।