गङ्गा, जाह्नोः कन्या, महर्षिभिः परिवृता, शान्तनुम् उपगम्य सस्नेहम् उक्तवती—"अहं गङ्गा, जाह्नोः दुहिता, मुनिसंघैः सेविता, दिव्यकार्यार्थं त्वया सह वसामि। एते अष्टौ वसूः, महात्मानः महादेवाः, वसिष्ठस्य शापेन मनुष्यत्वम् आगताः। त्वत्तः अन्यः कश्चन न पितृत्वं प्राप्नुयात्, मम सदृशी च नारी अपि नास्ति या माता स्यात्। तस्मात् अहं तान् गर्भीकर्तुम् मानुषरूपम् आश्रिता। अष्टान् वसून् प्रसूतवती, त्वं च अक्षय्यलोकान् प्राप्तवान्। वसूभिः सह मया कृतोऽयं संकल्पः—'यः यः जायते, तं तं मानुषत्वात् मुक्त्वा त्यक्ष्यामि।' एवं महात्मनः अपावस्य शापेन ते विमुक्ताः। अद्याहम् गच्छामि; त्वं च एषं पुत्रं, महाव्रतधारिणम्, रक्ष। एषः तव पुत्रः, वसूनां तेजसा जातः, कुलस्य आनन्दवर्धनः, अद्भुतानि कर्माणि करिष्यति, अस्य विषये न संशयः।" एवमुक्त्वा गङ्गा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततो महात्मनः शान्तनु: सर्वगुणैः समन्वितः आसीत्। तस्य दमः, दानम्, क्षमा, प्रज्ञा, लज्जा, धैर्यं, तेजश्च नित्यं सन्निहितम्। धर्मे च अर्थे च निपुणः, स राजा भरतानां रक्षिता, सर्वेषां जनानां च अभूत्। शङ्खकण्ठः, विस्तीर्णबाहुः, मत्तगजबलसम्पन्नः, सर्वलक्षणैः श्रीमान् आसीत्। तस्य सदाचारं दृष्ट्वा, जनाः नित्यं मन्यन्ते धर्म एव तस्य कामार्थाभ्यां श्रेष्ठः। एवं महात्मा शान्तनुः, धर्मे अन्यः राजा न समः। धर्मनिष्ठः स राजा, सर्वेषां राज्ञां मध्ये, पृथिव्याः रक्षिता इति अभिषिक्तः। दुःखरहिताः, निर्भयाः, सुखेन सुप्तवत्यः, अन्ये राजानः तम् अधिपतिं स्वीकृतवन्तः। तस्य कीर्त्या तेजसा च, इन्द्रसमः, ते राजानः यज्ञदानधर्मनिष्ठाः तस्य अधीनाः समृद्धाः। शान्तनुना नीत्या रक्षिते लोके, धर्मः सर्ववर्णेषु उत्कृष्टः अभवत्। ब्राह्मणाः क्षत्रियान् सेवितवन्तः, जनाः क्षत्रियान् अन्वगच्छन्, शूद्राः ब्राह्मणक्षत्रियसेवायाम् रतः, जनान् अपि सेवितवन्तः। सः हस्तिनापुरे रम्ये, कुरूणाम् मध्ये, समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं शासन् आसीत्। सः देवराजवत् धर्मज्ञः, सत्यवाक्, सम्यगाचारवान्, दानधर्मतपसा परमश्रीमान् आसीत्। रागद्वेषवर्जितः, चन्द्रवत् मनोहरः, सूर्यवत् दीप्तिमान्, वायुवत् शीघ्रः, कालवत् कोपसम्पन्नः, पृथिवीसमानः क्षमया च आसीत्। तस्य राज्ये पशूनां, वराहाणां, मृगाणां, पक्षिणां च वधः न अभवत्। स धर्मप्रधानं राज्यं सम्यग् अकार्षीत्, सर्वभूतानां समदर्शी, रागरहितः। चकोरनेत्रः, ताम्रोष्ठः, सिंहवृषगमः, युवा, अनुत्तमगुणसम्पन्नः, सर्वलक्षणसम्पूर्णः, गंभीरः, उदारः, पूर्णचन्द्रमुखः आसीत्। तदा देवर्षिपितृकार्याणि सम्यक् अभवन्, न च कश्चन जीवः अधर्मेण हतः। दुःखितानां, दरिद्राणां, पशुजातानां च सः राजा पिता इव आसीत्। स कुरुश्रेष्ठः, राजाधिराजः, यदा राज्यं कृतवान्, तदा वाक्ये सत्यं, चित्ते दानधर्मनिष्ठा च आसीत्। पशवः यज्ञार्थम् एव सृष्टाः, संयोगः अपत्यार्थः; षोडश, अष्ट, चत्वारि, पुनरपि अष्ट वर्षाणि स्त्रीभिः सह न रम्यते स्म, वनचारीव वर्तते स्म। तस्य रूपम्, आचारः, स्वभावः, विद्या च श्रेष्ठा; तस्य पुत्रः देवव्रतः, वसुः इति च, गङ्गायाम् जातः। सर्वास्त्रविद्याविशारदः, राजधर्मेषु प्रवीणः, बलवीर्यपराक्रमे महाबलः, महारथः च आसीत्। कदाचित् मृगं विदार्य, शान्तनुः गङ्गाम् अन्वगच्छत्, तत्र भागीरथीं नदीं अल्पजलां दृष्टवान्। तां दृष्ट्वा, सः पुरुषश्रेष्ठः चिन्तयामास—"किं कारणं, यः एषा उत्तमा नदी अद्य यथापूर्वं न प्रवहति?" इति। तदा सः धर्मात्मा राजा कारणम् अन्वेष्टुं प्रवृत्तः, तत्र एकं सुन्दरं युवानं, दीर्घं, रमणीयदर्शनं दृष्टवान्। सः दिव्यास्त्रधारी, इन्द्रसदृशः, गङ्गायाः मध्ये स्थितः, तीक्ष्णबाणैः परिवृतः। तत्र गङ्गायाः समीपे, बाणैः पूरितां नदीं दृष्ट्वा, राजा विस्मितः अभवत्, मनुष्यैरसाध्यं कर्म दृष्ट्वा। शान्तनुः, प्राज्ञः सन्, तं पुत्रं न तदानीं आज्ञातवान्, यं पूर्वं जातमात्रं दृष्टवान्, न च स्वं पुत्रमिति स्मृतवान्। स तु युवान्, पितरं दृष्ट्वा, मायया तं मोहितवान्, ततः तं मोहयित्वा, तस्मात् स्थलात् शीघ्रं अन्तर्धानम् अगच्छत्। तदा तं अद्भुतं दृष्ट्वा, शान्तनुः पुत्रदर्शनकाङ्क्षी, गङ्गां प्रार्थयामास—"तम् दर्शय" इति। तदा गङ्गा तं युवानं, शोभनरूपिणम्, दक्षिणहस्तेन धारयन्ती, तस्मै प्रदर्शयामास। सा अपि स्वर्णाभरणविभूषिता, निर्मलवस्त्रधारिणी आसीत्; शान्तनुः अपि तां पूर्वं दृष्ट्वा, न तां तदा आज्ञातवान्। "हे पुरुषसिंह, यः अष्टमः पुत्रः त्वया मयि जातः, एष एव सः, सर्वास्त्रविद्याविशारदेषु श्रेष्ठः," इति गङ्गया उक्तम्। एवं गङ्गायाः कृपया, शान्तनुः महात्मा, देवव्रतं पुत्रं प्राप्तवान्, यः महाकर्मा, वसूनां तेजसा उत्पन्नः, धर्मराज्यं च कृतवान्।