संस्कृतम्: ज्ञानसंपर्केण एकत्रितः सर्वं सम्पूर्णं दृष्टवान् सः। तत्र तिमिरमयस्य अनन्तस्य विस्तारस्य सर्वदृष्ट्या आवृत्तस्य, एकं विशालं ब्रह्माण्डीयं अण्डं प्रकटितम्, यत्र जीवात्मानां अक्षयबीजम् अस्ति। एषः महान् दिव्यः तत्त्वं युगस्य आरम्भस्य कारणं इति विज्ञायते; तस्मिन् शाश्वतं सत्यं, प्रकाशं, चिरस्थायीं ब्रह्म विद्यमानम्। एषः अद्भुतः, अव्यक्तः, सर्वत्र समता, सूक्ष्मकारणं, यः सत्त्वं च असत्त्वं च अस्ति। तस्मात् दादाजी जनितः, एकः प्रभुः, सृष्टिकर्ता: ब्रह्मा, देवाणां शिक्षकः, स्थाणुः, मनुः, कः, च परमेष्ठिन्। तस्मिन् सह प्रचेतसः, दक्षः, च दक्षस्य सप्त पुत्राः; ततः प्राणिनां स्वामीः, एकविंशतिः संख्या, प्रकटिताः। ततस्तु व्यक्तिः, यः अपारः स्वभावः, यं सर्वे ऋषयः, देवाः, आदितयः, वसवः, अश्विनः च जानन्ति। यक्षाः, साध्याः, पिशाचाः, गुह्यकाः, च पितरः; तत्र बुद्धिमन्तः, आचार्यः ब्रह्मर्षयः जनिताः। अनेकाः महर्षयः, सर्वगुणैः सम्पन्नः; तेषां कृतः आकाशं, पृथिवी, वायु, मध्यः स्थानं, च दिशः। वर्षः, ऋतवः, मासाः, पक्षाः, च दिनरात्रयः क्रमशः; च यः सर्वं अस्ति, यः लोकानां साक्षी अस्ति। यत् इह दृष्टं, चलन्तं वा अचलं प्राणिनः, एषः जगत् पुनः संकुच्यते यदा युगस्य अन्तः आगच्छति। यथा ऋतुषु, संक्रान्तिः विविधरूपेण प्रकटते, तथा युगेषु सत्त्वानि प्रारम्भे प्रकटन्ति। अतः एषः चक्रः, न प्रारम्भः न च समाप्तिः, यः प्राणिनां संयोगं करोति, निरन्तरं जगति, न उत्पत्तिः न विनाशः। त्रिंशत्-त्रिंशत्-त्रयः देवाः—एषः तेषां सृष्टिः संक्षिप्तगणना। स्वर्गपुत्रः बृहद्भानुः दृष्टिः, आत्मा, प्रकाशवान्; सः सवितृ, ऋचिका, अर्कः, भानुः, प्रकाशं दातुं, च रविः। विवस्वतः सर्वपुत्राः ज्ञाताः, मनुः तेषां मध्ये कनिष्ठः; देवभृतः तस्य पुत्रः, यः सुभ्रातः इति उच्यते। सुभ्राजः त्रयः पुत्राः, प्रजापति, च ज्ञानीः: दशज्योति, शतज्योति, च सहस्रज्योति। दशज्योति, महात्मा, दश सहस्रपुत्राः; शतज्योतिः तस्य पुत्राः तस्मात् दशगुणः अधिकाः। सहस्रज्योतिः तस्य पुत्राः तस्मात् दशगुणः अधिकाः; तेषां कौरवाः, यदवः, च भारताः वंशाः उत्पन्नाः। ययातिः च इक्ष्वाकुः च, च सर्वे राजर्षयः, अनेकाः वंशाः उत्पन्नाः, विशालाः च विविधाः सृष्टौ। सर्वे प्राणिनां निवासः, त्रैगुण्यगुप्तं, वेदाः, ज्ञानसहितं योगः, च धर्मः, अर्थः, च कामः— एतानि सर्वाणि ऋषिः दृष्टवान्। धर्मः, अर्थः, च कामः सहिताः विविधाः ग्रन्थाः, च लोकव्यवहारस्य नियमाः— एतानि सर्वाणि ऋषिः दृष्टवान्। भारते वंशस्य राजनैतिकं, तस्य सम्पूर्णं विस्तारं, इतिहासाः च तेषां विवेचनाः, च विविधाः परम्पराः अपि— एषः सर्वः वर्णितः। अत्र, एषः सर्वः उपाख्यानः, ग्रन्थस्य लक्षणानि प्रतिपादितानि; इदानीं संक्षेपेण, इतिहासः कथ्यते, तदनन्तरं विस्तारतः। ऋषिः, एषः महान् ज्ञानं विस्तृतः अपि संक्षिप्तः च; यः ज्ञानीः लोकस्य, संक्षेपं च विस्तारं च प्रियतमा। कश्चित् मनुं आरभते, कश्चित् आस्तिकं, च कश्चित् विद्वांसः उपरिचरं आरभन्ति। ज्ञानीः विविधज्ञानसङ्ग्रहाणां प्रकाशं करोति; कश्चित् व्याख्यायाम् कुशलः, कश्चित् पाठानां रक्षणे कुशलः। तपसा च ब्रह्मचारिणा व्यासः एषः पवित्रं प्राचीनं इतिहासं रचयामास, शाश्वतं वेदं विभाज्य। पाराशरस्य विद्वान्, ब्रह्मर्षिः व्रतधारी, मातुः प्रार्थनायाम् च ज्ञानी गङ्गेयस्य अपि— विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे, कृष्णद्वैपायनः, शक्तिमान्, त्रयः कौरवाः, यथा त्रयः पवित्राग्नयः। धृतराष्ट्रः, पाण्डुः, च विदुरः जनिताः, ज्ञानी पुनः तपः आश्रमं प्रतिनिवृत्तः। यदा ते जन्मप्राप्ताः, वृद्धाः, च सर्वोच्चं स्थितिं प्राप्य, महान् ऋषिः जनानां इह भारतं उपदिशति। जनमेयज्यस्य प्रश्ने, सह सहस्त्रैः ब्रह्मणां, सः अपने शिष्यं वैशंपायनं उपदिशति, यः समीपस्थः आसीत्। ततः वैशंपायनं, सभा मध्ये स्थितं, भारतं पठितुं प्रेरितः, यज्ञस्य अन्तरालेषु। व्यासः कौरवाणां वंशं, गांधारिण्याः धर्मं, विदुरस्य प्रज्ञां, च कुन्त्याः स्थैर्यं विस्तृतं वर्णयति। वसुदेवस्य महत्त्वं, पाण्डवाणां सत्यं, च धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां दुष्टता— एषः भारतः, सह उपाख्यानैः ज्ञातव्यम्, सर्वोच्चं भारतम्— एकशतम् श्लोकानां धर्मकर्माणां। सः चतुर्विंशतिः सहस्रश्लोकानां भारतसंहितां रचयामास; उपाख्यानैः विना, ज्ञानीः तं भारतम् इति उच्यते। ततस्तु, ऋषिः पञ्चाशत् अध्यायानां संक्षेपं करोतिः, सर्वग्रन्थानां घटनाः पुनः वर्णयति। एषः उत्तमा कथा, सर्वश्रेष्ठा च, दैवः द्वैपायनः चिन्तयति यथा एषां शिक्षां शिक्षयेत् तत्र तस्य शिष्याणां।