राजा शान्तनुः तां दिव्यरूपिणीं स्त्रियम् उपगम्य सस्मार—"कच्चित् त्वं यक्षी वा नागकन्या वा मानुषी वा सुश्रोणि? या या त्वं, देवसमाना, मे महाराज्ञी भव, निष्पापे।" इति स उवाच। "मम मनः त्वया हृतम्, यद् यद् मम धनं तद् अपि तव; त्वां प्रार्थये, देवसम्भवा सुन्दरी, मम धर्मपत्नी भव।" एवं राज्ञः वचनानि श्रुत्वा सा कन्या सौम्यस्मितमुखी सान्त्वनया शान्तनुम् उपसृत्य तस्य हिते रता बभूव। तदा सा पुण्यशीला गङ्गा, नदीतीरगतं राजर्षिं दृष्ट्वा, वसूनां सन्धिं स्मृत्वा समीपम् आययौ। सुतकामा सा देवी शान्तनुम्, पृथिव्याः स्वामिनम्, प्रतिपस्य वचांसि अपि स्मरन्ती, उपगच्छत्। वसूनां शापप्रेरिता सा चिन्तयन्ती—"इदानीं समयः प्राप्तः"—इति, राजानं मनःप्रहर्षजनकैः वाक्यैः समादरयत्। सा उवाच—"राजन्, तव वशवर्ती महाराज्ञी भविष्यामि; किंतु मम कर्मणि त्वं वा अन्यः कश्चन अपि कदापि न पृच्छेत्। मया यत् कृतं शुभम् अशुभं वा, त्वया निवारणीयं न, न च मम प्रति कटुवाक्यं वक्तव्यम्। यदि मया सह वसतः त्वं मां निवारयसि वा कटुवदसि, न सन्देहः, त्वां परित्यजामि। एष मे नियमः, राजन्; मां यथाकामं गृहाण। तव पितरि मया याचिते, त्वं मे पतिः भव।" एवं सा वदन्ती, भारतश्रेष्ठ, शान्तनुः अतुलां प्रीतिम् अलभत्, तां श्रेष्ठां स्त्रियम् अवाप्य। तस्याः प्रतिज्ञां कृत्वा—"एवं भवतु"—इति नरपतिः तां स्वयम् रथमारोप्य सह तया निर्जगाम। सा देवी लक्ष्मीवद् शान्तनुम् उपगम्य, स कामात्मा तया यथाकामम् रममाणः सुखम् अविन्दत्। शर्तं स्मरन् स राजा किञ्चिदपि न पप्रच्छ; तस्याः आचारैः, रूपेण, स्वभावेन, गुणवत्तया च सन्तुष्टः। तस्याः सेवया, गूढस्नेहेन, पृथिव्याः स्वामी गाढं तुष्टः, स्नेहातिशयेन प्रियया पूजितः। सा देवी त्रिपथगा गङ्गा दिव्यरूपधारिणी, मानुषीं तनुम् आश्रित्य, प्रभया सौन्दर्येण च विराजमाना बभूव। सा शान्तनुपत्नी अभवत्, सिंहसदृशराज्ञः, इन्द्रतुल्यतेजसः, सौभाग्यकामा योगेन संयुक्ता। संयोगेन, प्रेम्णा, कौशलसमेतस्मितैः स राजानम् अतिशयेन तुष्टिम् अवापयत्। नरपतिः तया सह यथाकामं रममाणः, वर्षाणि, ऋतून्, मासान् वा न वेदितुम् अशक्नोत्। स धर्मात्मा शान्तनुः तां श्रेष्ठां स्त्रियम् उपलभ्य, मानुषदिव्यसुखानि उपभुञ्जानः, सदा आनन्दम् अविन्दत्। कालेन सा देवी गर्भं धारयित्वा दिव्यं पुत्रम् अजनयत्, अष्टौ पुत्रान् अमरसमाः। किन्तु, भारत, यदा यदा पुत्रः जायते, सा तं गङ्गायाः प्रवाहे गृहीत्वा कण्ठे, यमलोकं प्रेषयति स्म। "त्वां तुष्टये" इति वदन्ती, सा तं शिशुम् अप्सु निमज्जयति स्म; एष कार्यः शान्तनवे न रोचते स्म। पत्न्याः वियोगभीतः स राजा न किंचिद् अवदत्; शान्तनुः चिन्तयामास—"किमेतस्याः कर्मणः कारणम्?" पितुः वचः स्मरन्ती सा पतिसंमती न प्रार्थयामास; सा स्त्री स्वपुत्रघातं स्वयम् अकरोत्—सप्तवर्षाणि सप्तपुत्रान् नाशयन्ती। धर्मनिष्ठः स राजा कदापि न पप्रच्छ; किन्तु, यदा अष्टमस्य अपि वधाय प्रवृत्ता, तदा शान्तनोर् धैर्यं व्यस्रंसत्। अष्टमे जातमात्रे पुत्रे, सा सस्मितवदना इव, राजा शोकाकुलः, पुत्ररक्षणे त्वत्सुकः, तां वाक्यम् अब्रवीत्। पुत्रग्रहणाय प्रवृत्तायाः, कुरुवंशवर्धनः, भारतश्रेष्ठः, शोकाभिभूतः, ताम् उवाच— "मा हन्याः! कस्यासि त्वम्? किमर्थं स्वपुत्रान् विनाशयसि? स्वपुत्रवधः महापातकं घोरं, त्वया चातिशयं दोषं प्राप्स्यते।" इति। "सुतकामः सन्, न तव पुत्रं हन्यामि, सुतश्रेष्ठ; तव कृतार्थता मया साधिता, यथा एष वासः जीर्णः। अहं गङ्गा, जह्नोः दुहिता, महर्षिसंसेविता; दिव्यकार्यार्थं तव सहवासिनी। एते अष्टौ वसवः, महात्मानः देवाः, वसिष्ठशापात् मानुषत्वम् आपन्नाः। त्वत्तः अन्यः न कोऽपि तेषां पितर् भूत्वा शक्यः, मम सदृशी च नारी नास्ति। तेषां जन्मार्थं मानुषीं तनुम् आस्थाय, अष्टवसुजननेन त्वं अक्षयान् लोकान् प्राप्तवान्। वसुभिः कृतो मया समयः—'यः यः जायते, तं तं मुक्त्वा प्रक्षिपामि।' एवम्, अपवस्य महात्मनः शापेन मुक्ताः। त्वं स्वस्ति; अहं यास्यामि; एष पुत्रः तव, महाव्रतानुग, रक्ष्यः।" "एष तव पुत्रः वसूनां तेजसा जातः, कुलानन्दन, असाधारणानि कर्माणि करिष्यति, अत्र न संशयः।" एवं सा गङ्गा उक्त्वा, तं पुत्रं राज्ञे न्यस्य, स्वमार्गं जगाम। अहं ते शान्तनोर् गुणान् सर्वान् वदामि—दमः, दानम्, क्षमा, प्रज्ञा, लज्जा, धृतिः, परमं तेजः—एते गुणाः सदा तस्मिन् महात्मनि पुरुषश्रेष्ठे शान्तनौ आसन्। स धर्मे च अर्थे च कुशलः, सर्वजनरक्षकः, भरतवंशस्य रक्षकः च आसीत्। शङ्खकण्ठः, विस्तीर्णस्कन्धः, मदान्धगजबलसम्पन्नः, सर्वलक्षणलक्षितो, ऐश्वर्यसम्पन्नश्च स राजा बभूव।