गङ्गातटे वनान्तरे स्नातकान्ति-युता सा सुकुमारवस्त्रधारिणी स्त्री पद्मकोशसदृशवर्णा तिष्ठति स्म। तस्याः केशा मुक्ताः, हस्ताभ्यां ताञ् स्पृशन्ती, रूपेण, यौवनेन, चारुता-समुचिताङ्गप्रमाणेन च अनुपमा बभूव। लीलाचेष्टाभिः, भावैः, कटाक्षैः, नेत्रचालनैः, स्तनवक्षसि, कटिसुक्ष्मत्वे, उरःस्थले, दृष्ट्या च सा सर्वेषां स्त्रीणां सौन्दर्यं अतिक्रान्तवती। विपुलकेशपाशेन, पादपद्मयोः शोभया, सूक्ष्मलक्षणैः, स्मितेन च, मधुरया वाचा, प्रियसंवादेन, त्रैलोक्यस्य अपि शोभां अतिक्रान्ता। तस्या वाणी, भाषणं, चारुता, माधुर्यं, सौन्दर्यं च सरस्वती-पार्वती-लक्ष्म्यादीनामपि अतीव उत्तमम्; सा शान्तस्वरूपा, सर्वदुःखं नुदन्ती, नृपसमीपमुपजगाम। राजा तां दृष्ट्वा रोमाञ्चिताङ्गोऽभवत्; तस्या रूपतेजसा विस्मितः स दृष्ट्या तृप्तिं न प्राप्नोति, इव नेत्रैः पिबन्निव। सा अपि नृपं तेजस्विनं तत्र विचरन्तं दृष्ट्वा स्नेहं सौम्यतां च प्राप, लीलया तं निरन्तरं पश्यन्ती तृप्तिं न लब्धवती। गङ्गा तं नृपं कामवशेन कटाक्षैः, चपललोचनैः, किंनरीव दिव्यस्त्रीव वा, मोहितवती। तां दृष्ट्वैव शान्तनुः प्रमुदितवदनः बभूव; सा सर्वराजस्त्रीभ्यः सौन्दर्येऽपि अतिशयिनी आसीत्। ततः राजा सा सान्त्वनपूर्वकं मधुरया वाचा ताम् अपृच्छत्—"देवि, किं त्वं देवता, दानवी, गन्धर्वी, उताप्सरा? उत यक्षी, नागकन्या, मानुषी वा सुकेशी? या त्वं देवसमास्या, मम भार्या भव, पापरहिते। त्वया मे मनः हृतं, यद्यपि मम सम्पदस्त्वदीया एव; त्वां याचे, देवसम्भूते, रूपवती, मम पत्नी भव।" इति नृपवचनं श्रुत्वा सा गङ्गा सस्मिता, सौम्या, प्रियतमा रूपेण शान्तनुं समीपमुपजगाम, तस्य हिते मनसा स्थित्वा। नदीतीरे विचरन्तं तं नृपश्रेष्ठं दृष्ट्वा, सा वसूनां संकल्पं स्मृत्वा, निर्दोषा सन्निधिमुपेयाय। अपत्यकामया, पृथिवीपतिं शान्तनुं प्रति, प्रतिपस्य वचनानि च स्मृत्वा, सा समीपमुपेत्य चिन्तयामास—"इदानीं समयः प्राप्तः," इति वसूनां शापप्रेरितया, स राजानं मनोहरैः वाक्यैः हर्षयन्ती, इदमुवाच— "राजन्, तव भार्या भविष्यामि, तव वशवर्ती; किंतु न त्वया नापि केनापि मम कृत्यं ज्ञातव्यं। यद्यपि मया किमपि शुभाशुभं क्रियते, तद्विषये न त्वया प्रतिषेधः कर्तव्यः, नापि किञ्चिदप्रियं वक्तव्यम्। यदि मया सह वसन्त्या प्रतिषेधो वा कटुवचनं वा भवेत्, तर्हि न सन्देहः—त्वां त्यक्त्वा गमिष्यामि। एष मे नियमः, राजन्; मां यथाकामं गृहाण। तव पितरि मया प्रार्थिते, अधुना त्वं पतिः भव।" एवं तया उक्ते, भरतश्रेष्ठ, राजा परमं हर्षं प्राप, तां स्त्रीश्रेष्ठां प्राप्तवान्। "एवं भवतु" इति प्रतिज्ञाय, नरपतिः तां रथमारोप्य सह तया निर्जगाम। सा लक्ष्मीसमाना शान्तनुं प्राप, स च कामजीतः तया यथाकामं रममाणः तुष्टः। तस्याः प्रतिज्ञां स्मृत्वा, किञ्चित् अपि न पृच्छति स्म; तस्या आचारे, स्वभावे, रूपे, गुणेषु च तुष्टः। तस्या सेवया, रहस्यस्नेहेन, भूमिपतिः परमं संतोषं लेभे, सर्वासां प्रियतमा बभूव। सा त्रिस्रोतसी देवी दिव्यरूपा, मानुषं तनुं स्वीकृत्य, शोभायुक्ता अदृश्यत। सा शान्तनुना, इन्द्रसमानतेजसा, लक्ष्म्या च कामेन च संयुक्ता, भार्या अभवत्। संयोगेन, स्नेहेन, कौशलस्मितैः च, सा तं नृपं यथासंभवम् आनन्दयामास। नरपतिः तया सह रममाणः, कालगमनं, ऋतून्, मासान् वा न वेद। स शान्तनुः स्त्रीश्रेष्ठां लब्ध्वा, मानुषैः दिव्यैश्च सुखैः रममाणः, नित्यं तुष्टः। कालेन सा देवी दिव्यमपत्यं गर्भे अधत्त, अष्टौ पुत्रान् अमरसमांश्च जनयामास। भरतश्रेष्ठ, प्रत्येकस्य पुत्रस्य जातमात्रस्य, सा गङ्गा तं गृहीत्वा गङ्गायां निमज्जयित्वा, यमलोकं प्रेषयामास। "त्वां तुष्टयामि," इति उक्त्वा, पुत्रं सलिले निमज्जयति स्म; किन्तु एषा क्रिया शान्तनवे न प्रीणाति। तथापि, तां भीत्वा, राजा किञ्चित् अपि न वदति स्म; शान्तनुः चिन्तयामास—"एषां कर्मणां कारणं ज्ञेयम्।" पितुर्वचः स्मृत्वा, सा पतिसंमतीं न पृच्छति स्म; एवमष्टानां पुत्राणां सप्त जन्मनि गता, सप्त पुत्रान् सप्त वर्षेषु नाशयामास। धर्मनिष्ठः स राजा किञ्चित् अपि न पृच्छति स्म; किन्तु अष्टमे पुत्रे हन्तुम् इच्छन्त्यां, शान्तनोर् धैर्यं सन्दोलितम्। अष्टमे पुत्रे जातमात्रे, सा स्मितपूर्वं तं गृहीत्वा, राजा शोकातुरः पुत्ररक्षणकामः ताम् उवाच। तं पुत्रं गृहीत्वा, कुरुवर्धनः, भरतश्रेष्ठः, दुःखेन पीडितः इदं वाक्यमुवाच— "मा हन्याः! कस्य त्वम्? किं पुत्रान् स्वान् विनाशयसि? आत्मनः पुत्रवधः महापापं, घोरं च, त्वया महद्दोषः कृतः।" "अपत्यकामः सन् अहं न तव पुत्रं हन्याम्, सुतश्रेष्ठ; तव यत्कर्तव्यं, तत् मया कृतम्, इव जीर्णवस्त्रं मम।" एवं महाभारते आदिपर्वणि गङ्गायाः शान्तनुना सह संयोगः, पुत्रोत्पत्तिः, तेषां निमज्जनं, अष्टमे पुत्रे रक्षणे च शोकपूर्णं संवादः सम्पन्नः।