प्रतिपः स्वपुत्रं शान्तनुमिदं धर्म्यमुपदिश्य उवाच—“सुन्दर्याः दिव्याङ्गनायाः पुत्रकामायाः त्वया न प्रश्नः कर्तव्यः—‘काऽसि? कस्याः कन्येति?’ यद्यद् वा सा कर्म करोति, त्वं तद् न पृच्छेः, अनग, यथारूपां तां त्वं समनुज्ञास्यसि।” इति प्रतिपेनोक्त्वा स्वपुत्रं शान्तनुं स्वराज्ये अभिषिच्य, स्वयं वनं प्रविवेश। शान्तनुः स राजा देवराजसमतेजाः प्रजासु सत्यवागिति कीर्तिं लब्धवान्। स प्रलम्बबाहुः, महाबलः, मदोन्मत्तद्विपसमविक्रमः, सर्वलक्षणसंयुक्तः, सर्वसंपन्नः च। स च मन्त्रिसंपद्विशेषज्ञः, क्षत्रधर्मकुशलः, एक एव पृथिवीं जित्वा अन्यान् नृपतीन् वशे कृतवान्। स वेदान् सम्पूर्णं पठितुं कारयामास, सर्वराजधर्मांश्च पालनं, बहून् यज्ञान् च महादानानि च अकरोत्। स पण्डितविप्रान् नानारत्नैः, गावः, ग्रामैः, अश्वैः, धनैश्च तुष्टवान्। स आयुष्मान्, रूपसम्पन्नः, पुरुषत्वे, बले, ऐश्वर्ये, महिम्नि, शौर्ये, धने च सर्वेषु अत्युत्कृष्टः। धर्मज्ञः, सत्यव्रतः, सर्वधर्मकुशलः, स राजा राज्ञां मध्ये राजेन्द्रः अभवत्। सर्वे राजानः दुःखरहिताः, भयशून्याः, क्लेशवर्जिताः, सुखेन स्वप्नं प्रबोधं च प्राप्य, समृद्धिं जग्मुः। स राजा तपसा वर्णाश्रमव्यवस्थां स्थापयामास—ब्राह्मणाः सर्वे वर्णाः शिरसि कृतवन्तः; क्षत्रियाः ब्राह्मणान्, वैश्याः क्षत्रियान्, शूद्राः ब्राह्मणक्षत्रियान् भक्त्या सेवमानाः। पशुषु, सूकरमृगद्विषु, पक्षिषु अपि स एव क्रमः आसीत्। शासनकाले शान्तनुना, अनावश्यकवधो न कश्चन, दुःखितेषु, अनाथेषु, पशुरूपेषु अपि, जातः। स धर्मात्मा हास्तिनपुरे रममाणः सर्वभूतानां पिता अभवत्। तेजसा स सूर्यसमानः, बले वायुसमः, क्रोधे यमोपमः, क्षमायां पृथिवीसमः। स राजा बुद्धिमान्, सत्यवीर्यः, प्रजाहिते रतः, वनप्रस्थेषु नदीनदीषु रममाणः। शिकारप्रियः शान्तनुः वनानि विचरन्, मृगमहिषान् व्याघातयन्, एकदा गङ्गातटे विचरन् देवगन्धर्वसेविते प्रदेशे, अद्भुतां कन्यां अपश्यत्। सा स्त्री श्रीमूर्तिमिव दीप्तिमती, निर्लुप्ता सर्वाङ्गसुन्दरी, शुक्लदन्ता, दिव्याभरणभूषिता, सूक्ष्मवस्त्रपरिधानवती, पद्मकोशसमप्रभा, स्नाताङ्गी, शुद्धवस्त्रा, गङ्गातटे वने स्थितवती। विमुक्तकेशी, हस्ताभ्यां केशान् स्पृशन्ती, रूपे, यौवने, सौन्दर्ये, समच्छायायां, अंगसंपदः, अनुपमावती। लीलाचेष्टाभिः, भावैः, कटाक्षैः, नेत्रचेष्टया, उरूविलासैः, कटीसौष्ठवेन, स्तनविस्तारेण, वक्षसा, दृग्भिः—बहुना केशसंभारैः, पादलावण्येन, सूक्ष्मलिङ्गैः, स्मितेन, मधुरवाचा, प्रियसंवादेन, सा त्रैलोक्यसौन्दर्यं अतिक्रान्तवती। तस्या वाणी, वाक्, रूपम्, लावण्यम्, माधुर्यम्—सर्वथा सरस्वतीपार्वतीलक्ष्म्यादिभ्यः अपि अधिकम्; सा शान्तस्वरूपा, समस्तदुर्लाभं व्यपोह्य, समीपमागता। राजा तां दृष्ट्वा रोमाञ्चितः, तस्य रूपतेजसा विस्मितः, तृप्तिं न प्राप्नोति, नेत्राभ्यां पिबन्निव। सा अपि राजानं, तत्र विचरन्तं, दीप्तिमन्तं दृष्ट्वा, स्नेहसौम्यभावेन, लीलया अपि तं निरीक्ष्य तृप्तिं न प्राप। गङ्गा कामवशात्, लीलाकटाक्षैः, चपललोचनैः, किंनरीव, तं राजानं सस्मार। तस्याः दर्शनमात्रेण शान्तनुः प्रमुदितवदनः अभवत्; सा सर्वराजमहिषीभ्यः अपि रूपे अधिका। ततस्तं राजा मधुरस्निग्धैः वाक्यैः उपगृह्य अपृच्छत्—“देवी वा दानवी वा गन्धर्वी वा, अप्सरा वा त्वम्?” इति। “यक्षी वा नागकन्या वा मानुषी वा सुकेशिनी? या कापि देवसमप्रभा, मे महिषी भव, अनघे।” “मम चेतः त्वयि लग्नम्, यदस्ति मम सर्वं तव; त्वां याचे, देवसम्भूते, रूपवती, पत्नी मे भव।” राज्ञः एतानि वचनानि श्रुत्वा सा स्त्री, सौम्यवदना, हृष्टा, स्मितपूर्वकम् उपसृत्य, शान्तनुं कल्याणाभिप्रायया दृष्ट्या अपश्यत्। स राजा गङ्गातटे विचरन्तं श्रेष्ठं राजानं दृष्ट्वा, वसूनां संकल्पं स्मृत्वा, निर्दोषा, तं समीपमुपेत्य, पुत्रकामया, पृथिवीपतिं शान्तनुं, प्रतिपस्य वचांसि अपि स्मृत्वा, चिन्तयामास—“इदानीं कालः,” इति वसूनां शापप्रेरिता, राजानं प्रहृष्टमनसं वाक्यैः सम्बोध्य उवाच— “राजन्, तव वशवर्ती पत्नी त्वं भविष्यामि; किन्तु न त्वया, नापरेण, मम कर्म किञ्चित् कदापि ज्ञातव्यम्। यद्यदहम् आचरिष्यामि, शुभम् वा अशुभम् वा, न त्वया प्रतिषेध्यम्, न चाप्रियं वाक्यं वक्तव्यम्। यदि सह त्वया वसन्त्या मयि निषेधो वा अप्रियवचनं वा भविष्यति, तदा न सन्देहः, त्वां त्यक्ष्यामि। एष मे शर्तः, राजन्; यथाकामं मां गृहाण। तव पितरि मया प्रार्थिता; अधुना, प्रभो, पतिर् भूत्वा मां गृहाण।