प्रतिपः स्वपत्नी सह पुत्रार्थं तपः अकरोत्, हे कुरुवंशवर्धन। प्रतिपस्य पत्न्यां तेजस्वी गर्भः अभवत्। स गर्भः परमतेजसा युक्तः, शरदृतौ शुक्लपक्षे चन्द्रमा इव, दशममासे सूर्यवत् दीप्तिमान् पुत्रः उत्पन्नः। तदा प्रतिपस्य रानी दिव्यसम्बन्धमिव पुत्रं अजनि; वृद्धयोः तयोः दम्पत्योः महान् चिकित्सकः पुत्रः अभवत्। शान्तनु नाम वंशः शान्तनुतः जातः, तस्मात् सः शान्तनु इति अभवत्। तस्य जन्मकाले प्रतिपः सर्वे विधिनुष्ठानानि अकरोत्। तदा ऋत्विक् वेदविहितानि जातकर्मादीनि तस्य अकरोत्, ब्राह्मणैः नामकरणम् अपि सम्यक् सम्मानपूर्वकं अभवत्। शान्तनुः भूमिपालः वेदविधिना संस्कृतः अभवत्, एवं धर्मनिष्ठः राजा शान्तनुः वृद्धः अभवत्। सः धर्मपालनाय उत्तमः, धनुर्वेदे वेदेषु च परमं प्राविण्यं प्राप्तवान्। युवावस्थां प्राप्तः, उत्तमवक्ता, स्वकर्मफलैः अमरलोकान् स्मरन्। शान्तनुः कुरुषु श्रेष्ठः पुण्यकर्मा अभवत्; तदा प्रतिपः युवराजं शान्तनुं पुत्रं उपदिश्य अकार्षीत्। एकदा, 'हे शान्तनु, स्त्री मम समीपं तवार्थं आगता; यदि सा सुशोभिता स्त्री त्वां गूढं आगच्छेत्, हे पुत्र—' इत्युक्त्वा, 'या दिव्यरूपा, भूषणैः अलङ्कृता, पुत्रकामना, सा त्वया न पृच्छ्या—कस्य त्वं, कस्य कन्या?' इति। यद्यत् सा कर्म कुर्यात्, हे पापरहित, तस्याः न पृच्छ्या; सा यथारूपा त्वया स्वीकार्या, एकत्रिता भवेत्—इत्येवमुक्त्वा। एवं पुत्रं उपदिश्य प्रतिपः शान्तनुं स्वराज्ये अभिषिक्तवान्, स्वयम् वनं प्रविष्टवान्। शान्तनुः देवराजोपमः बुद्धिमान्, सत्यवादी, सर्वेषु जनेषु प्रसिद्धः अभवत्। सः विशालभुजः, महाबाहुः, मदोनमत्कुञ्जरबलसम्पन्नः, राजलक्षणैः युक्तः, सर्वगुणसम्पन्नः अभवत्। सः उत्तममन्त्रिगुणैः, क्षत्रियविशेषधर्मज्ञः, सर्वान् नृपतिं विजित्य, एकः भूमिं अधिगृह्य स्थितः। सः वेदान् सम्पूर्णं पठितवान्, राजधर्मान् च पालितवान्; असंख्य sacrifices अकरोत्, दानानि च बहूनि दत्तवान्। सः वेदविद्यायुक्तैः ब्राह्मणैः रत्नैः, गवां, ग्रामैः, अश्वैः, वित्तैः च तुष्टवान्। सः वृद्ध्या, सौन्दर्ये, पुरुषत्वे, बलं, वित्ते, ऐश्वर्ये, साहसे, सम्पत्तौ च अन्यान् अतिक्रान्तवान्। सत्यम् आचरन्, सर्वधर्मज्ञः, नृपाः तम् महराजं राजाधिराजं कृतवन्तः। दुःख, भय, क्लेशरहितः, सुखनिद्रायाम्, सुखजागरणे च, नृपाः, हे भरतश्रेष्ठ, समृद्धाः अभवन्। शान्तनु शासनकाले, सर्ववर्णाः ब्राह्मणान् परमं मान्यत्वेन अन्वगच्छन्; क्षत्रियाः ब्राह्मणान् अन्वगच्छन्, वैश्याः क्षत्रियान् अन्वगच्छन्। शूद्राः ब्राह्मणक्षत्रिययोः भक्त्या सेवां अकरोत्; पशुषु, वराहेषु, मृगेषु, पक्षिषु च, तद्रूपः क्रमः अभवत्। शान्तनु राज्ये, अनावश्यकं वधः न अभवत्, दुःखितेषु, अशक्तेषु, पशुरूपेषु च। सः राजा सर्वभूतानां पिता अभवत्; धर्मात्मा, हस्तिनापुरे रममाणः, हे कुरुवंशवर्धन। तेजसा सूर्यः इव, बलं वायुः इव; क्रोधे मृत्युः इव, क्षमायां पृथिवी इव। राजा बुद्धिमान्, वीर्ये सत्यः, प्रजाप्रियः; सः वनानि, पर्वतानदीः च रमणीयानि आस्वादयन् रमते। शान्तनुः मृगयायाम् रममाणः, वनं विचरन्, मृगान्, महिषान् च हन्ति। एकाकी गङ्गायाः तटे, सिद्धगन्धर्वसेविते, सः नृपः अद्भुतां स्त्रीं एकदा दृष्टवान्। सा स्त्री तेजस्विनी, श्रीरूपेण इव, सर्वाङ्गसुन्दरी, दिव्याभरणैः अलङ्कृता। सूक्ष्मवस्त्रपरिधानम्, कुमुदनाभसदृशवर्णा, स्नानात् नूतना, परिधानानि धौतानि, वनं गङ्गातटे स्थितवती। तस्याः केशः मुक्तः, हस्ताभ्यां केशान् स्पृशन्ती; रूपे, यौवने, लावण्ये, अंगसंपदः, अप्रतिमः। तस्याः इङ्गितैः, भावैः, हास्यैः, नेत्रचेष्टया, श्रोणिप्रकर्षेण, कटिसुकुमार्यया, स्तनप्रकर्षेण, उरसा, दृष्ट्या च—अत्युत्कृष्टा। केशसमृद्ध्या, पादसौन्दर्येण, सूक्ष्मलक्षणैः, स्मितेन च; मधुरवाणी, सुमधुरसंवादेन, त्रिलोकसुन्दरीणां सौन्दर्यं अतिक्रान्तवती। तस्याः वाणी, भाषणम्, रूपम्, लावण्यं, चारुता, सरस्वती, पार्वती, लक्ष्मी, सर्वाप्सरसः च अतिक्रान्तम्; सा शान्तमूर्तिः, सर्वदुःखं नुदन्ती, समीपं आगता। तां दृष्ट्वा, शान्तनुं रोमाञ्चः अभवत्; तस्याः रूपतेजसा विस्मितः, राजा तृप्तिं न प्राप्नोत्, दृष्ट्या ताम् पिबन्निव। सा अपि, नृपं दीप्तिमन्तं वनसंचारिणं दृष्ट्वा, स्नेहं, सौम्यतां च अनुभवति, क्रीडारूपेण, तं दृष्ट्वा तृप्तिं न प्राप्नोत्। गङ्गा, कामेन पूर्णा, क्रीडाभिः, नेत्रचेष्टया, राजा प्रति अपाङ्गदृष्ट्या, किंनरीव, अप्सरः इव, मनोहरा अभवत्। तस्याः दर्शनमात्रेण शान्तनुः हृष्टवदनः अभवत्; सा सर्वराजसुन्दरीणां सौन्दर्यं अतिक्रान्तवती। तदा राजा तां सम्बोधितवान्, सौम्यैः प्रियैः वाक्यैः: 'देवी वा, दानवी वा, गन्धर्वी वा, अप्सरा वा?' इति।