राजा प्रतिपः कन्यया प्रेरितः स्वस्य प्रियं कर्तुं यदा प्रार्थितः, तदा स धर्मज्ञः ताम् उवाच—"यद् त्वया मम प्रियं कर्तव्यम् इत्युक्तं, तत् त्वया स्वयमेव नाङ्गीकृतम्; अन्यथा यदि अहं ततोऽन्यथा आचरिष्यामि, तर्हि धर्मः विनश्येत्।" स पुनरुवाच—"सुश्रोणि! त्वं मम दक्षिणोरसि उपविष्टा; जानिहि, भयेनेव युक्ते सुशोभने! एष आसनं स्नुषाणां पौत्राणां च विशेषतः।" "मम वामोरः स्त्रीसुखस्य हेतुः, त्वं तु तं परिहृतवती; अतः, सुश्रोणि, अहं त्वाम् कामेन नोपसर्पामि।" "मम स्नुषा भव, सुमध्ये! पुत्रार्थं त्वां वृणे; मयि आगता त्वं स्नुषायाः पक्षं स्वीकृतवती, सुमध्ये!" तदा सा कन्या सस्मितं प्राह—"एवं अस्तु, धर्मवित्तम! तव पुत्रेण सह मम संयोगः भवतु; त्वयि भक्त्या अहं श्रीमतां भरतानां कुलं पूजयिष्यामि।" "त्वं भूमिपालानां शरणं; तव गुणाः शतवर्षेणापि मया वर्णयितुं न शक्याः।" "तव कुलस्य विश्रुतं पुण्यं चोत्तमं च, धर्मज्ञ! अहं यथासंविदं अत्र करिष्यामि, प्रभो।" "तव पुत्रः कदाचित् अपि एतस्मिन् किंचन न संदेहं कुर्यात्; अहं तत्र स्थित्वा तव पुत्रे प्रति स्नेहं संवर्धयिष्यामि।" एवं उक्त्वा सा तत्रैव अन्तर्धानं गता, राजन्! प्रतिपस्य पश्यतः सा दृष्टिविलुप्ता अभवत्। राजा प्रतिपः पुत्रोत्पत्तेः प्रतीक्षां चकार; तस्मिन्नेव काले प्रतिपः क्षत्रियर्षभः पत्नीया सह पुत्रकाम्यया तपः अकरोत्। प्रतिपस्य पत्न्यां तेजस्वी गर्भः संजातः। स सुतः परमतेजसा समन्वितः, शरदिन्दुवत् शोभमानः, दशमे मासि आदित्यसदृशप्रभः जातः। तदा प्रतिपस्य भार्यया देवोपमः सुतः जातः, वृद्धयोः तयोः दम्पत्योः महौषधिः पुत्रः अभवत्। शान्तनोरपि तस्मात् कुलं समुत्पन्नं; तेन स शान्तनुः इति अभवत्। तस्य जातस्य प्रतिपः प्रभुः यथाविधि संस्कारान् अकार्षीत्। तस्मिन्नेव काले पुरोहितः तस्य जातकर्मादीन् वेदविहितान् संस्कारान् अकार्षीत्, ब्राह्मणैः सन्मानितः नामकरणं च अकार्षीत्। शान्तनुः भूमिपालः वेदविहितैः संस्कारैः पालयमानः, धर्मात्मा राजा शान्तनुः तथा पालयितः। स धर्मस्य परमोत्तमं पदं प्राप्तः, धनुर्वेदे च वेदेषु च परमं कौशलं आप्तवान्। यदा स कुमारः वाग्विशारदः यौवनं प्राप्तः, स्वकृतैः अक्षय्यलोकान् स्मरन्, शान्तनुः कुरुषु श्रेष्ठः पुण्यकर्मा अभवत्। तदा प्रतिपः पुत्रं शान्तनुं यौवनस्थितं उपदिदेश। "एकदा, हे शान्तनु! मम समीपे स्त्री त्वदर्थम् आगता; सा चारुर्वर्णिनी यदि त्वां रहसि आगच्छेत्, पुत्र!—" "सा सुशोभना दिव्याभरणधारिणी पुत्रकाम्या त्वया न पृष्टव्या—‘कासि त्वं, कस्य वा पुत्री’ इति।" "सा या यद् आचरिष्यति, निष्पाप! त्वया तद् न पृष्टव्यम्; या यथा तिष्ठति, तया सह एकत्वं स्वीकरोतु" इति स पुत्रं सम्यग् उपदिदेश। एवं पुत्रं उपदिश्य प्रतिपः शान्तनुं स्वराज्ये अभिषिच्य, स्वयं वनं प्रविवेश। स शान्तनुः राजा बुद्धिमान् तेजस्वी च देवेश्वरसदृशः, सर्वेषां जनानां मध्ये सत्यवादीति प्रसिद्धः। स विस्तीर्णबाहुः, महाबाहुः, मत्तगजबलसम्पन्नः, सर्वलक्षणैः समन्वितः, सर्वसंपदा युक्तः। स सुशास्त्रविद्, क्षत्रियविशेषधर्मकुशलः, एक एव पृथिवीं विजित्य सर्वान् अन्यान् नृपतीन् वशे कृतवान्। स वेदान् सम्पूर्णं पठनं कारितवान्, राजधर्मांश्च पालयामास; स बहून् यज्ञान् यजान् च कृत्वा विपुलान् दानान् अदात्। स विद्वद्भ्यः ब्राह्मणेभ्यः रत्नानि, गावः, ग्रामाः, अश्वान्, धनं च बहु प्रदाय तान् तुष्टवान्। स आयुष्मान्, रूपवान्, पुरुषत्वे, बले, धनसम्पत्तौ, ऐश्वर्ये, शौर्ये, श्रीमति च श्रेष्ठः। सत्यनिष्ठः, सर्वधर्मकुशलः, स राजा महाबलः सर्वराज्ञां राजा अभवत्। स दुःखरहितः, भयशून्यः, निरामयः, सुखनिद्रः, सुखप्रबोधः च, राजानः, भरतर्षभ! समृद्धाः अभवन्। तदा तपसा सर्ववर्णाः ब्राह्मणान् परमं मन्यमानाः अनुयायुः; क्षत्रियाः ब्राह्मणान्, वैश्याः क्षत्रियान्, शूद्राः ब्राह्मणक्षत्रियौ भक्त्या सेवाम् अकुर्वन्; पशुषु, वराहेषु, मृगेषु, पक्षिषु च, स एव क्रमः प्रवर्तितः। शान्तनुना राज्ये पाल्यमाने, व्यर्थवधः न कश्चन अभवत्, दुःखितेषु, अनाथेषु, पशुरूपेषु अपि। स धर्मात्मा राजा सर्वभूतानां पिता अभवत्; स धर्मात्मा हस्तिनपुरे रममाणः, कुरुनन्दन! स तेजसा सूर्यसमः, बले वायुसमः, क्रोधे यमसमः, क्षमायां पृथिवीसमः। स राजा बुद्धिमान्, सत्यवीर्यः, प्रजाहितकारी, स रम्ये वनान्ते गिरिनदीषु च रमणीयेषु रम्यताम् अन्वभवत्। शान्तनुः मृगयायाम् अनुरक्तः, वनानि विचरन्, मृगमहिषान् निपातयामास। सैकाकी गङ्गायाः तीरे, यत्र सिद्धगन्धर्वाः विचरन्ति, तत्र विचचार; तत्र, महाराजन्! अतीव अद्भुतां स्त्रीं अपश्यत्। सा रूपेण लक्ष्म्या समन्विता, साक्षात् श्रीरिव, सर्वाङ्गसुन्दरी, सुशुभ्रदन्ता, दिव्याभरणभूषिता च सा दृष्टा।